...κάτι με σπρώχνει επίμονα να γράψω στο χαρτί, / εκείνο που παντοτινή κρυφή πληγή μού εγίνη.*

Ο στρατιώτης ποιητής

Δεν έχω γράψει ποιήματα

μέσα σε κρότους

μέσα σε κρότους

κύλησε η ζωή μου

Τη μιαν ημέρα έτρεμα

την άλλη ανατρίχιαζα

μέσα στο φόβο

μέσα στο φόβο

πέρασε η ζωή μου

Δεν έχω γράψει ποιήματα

δεν έχω γράψει ποιήματα

μόνο σταυρούς

σε μνήματα

καρφώνω

Μίλτος Σαχτούρης, Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο (1958)

Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, Αρχίλοχος, Γιώργος Σεφέρης, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Πέτρος Ανταίος, Αλκαίος, Κώστας Βάρναλης, Κώστας Μόντης, Ηρώνδας, Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, Νικόλας Κάλας, Αργύρης Χιόνης, Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής, Παλλαδάς, Αθηνά Ταρσούλη, Ανδρέας Κάλβος, Παρμενίδης, Μανώλης Πρατικάκης, Γιώργος Σουρής, Διονύσιος Σολωμός, Ανδρέας Εμπειρίκος, Νόννος, Γιάννης Βαρβέρης, Μαρία Λαϊνά, Σιμωνίδης, Μανόλης Αναγνωστάκης, Βιτσέντζος Κορνάρος, Θέογνις, Έκτωρ Κακναβάτος, Αχιλλέας Παράσχος, Ανύτη, Νίκος Εγγονόπουλος, Παυλίνα Παμπούδη, Ρώμος Φιλύρας, Γιάννης Δάλλας, Μυρτιώτισσα, Μελέαγρος, Τέλλος Άγρας, Γιάννης Ρίτσος, Ελένη Βακαλό, Ρήγας Φεραίος, Ιάκωβος Πολυλάς, Σαπφώ, Οδυσσέας Ελύτης, Λουκάς Κούσουλας, Άγγελος Σικελιανός, Μενέλαος Λουντέμης, Θεόκριτος, Κωστής Μοσκώφ, Ζωή Καρέλλη, Κριναγόρας, Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Βικτωρία Θεοδώρου, Λένα Παππά, Ανακρέων, Νικηφόρος Βρεττάκος, Ανδρέας Λασκαράτος, Στησίχορος, Δημήτρης Παπαδίτσας, Τάκης Σινόπουλος, Ωριγένης, Κώστας Στεργιόπουλος, Γεράσιμος Μαρκοράς, Αριστοφάνης, Άρης Δικταίος, Ιωάννα Μπουκουβάλα-Αναγνώστου, Γιάννης Κακουλίδης, Τασούλα Καραγεωργίου, Τυρταίος, Νάνος Βαλαωρίτης, Γιάννης Γκούμας, Μαρία Πολυδούρη, Πίνδαρος, Κ.Π. Καβάφης, Σωτήρης Σκίπης, Τελέσιλλα, Γιάννης Σκαρίμπας, Τζένη Μαστοράκη, Αλκμάν, Ζέφη Δαράκη, Κλείτος Κύρου, Σόλων, Τ.Κ.Παπατσώνης, Άννα Κομνηνή, Λένα Παππά, Πρόδρομος Μάρκογλου, Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Πέγκυ Δαλιάνη, Μάρκος Μέσκος, Γοργώ, Ηλίας Σιμόπουλος, Κώστας Καρυωτάκης, Μιχάλης Κατσαρός, Θανάσης Χατζόπουλος, Νανά Ησαΐα, Τώνια Μαρκετάκη, Μίλτος Σαχτούρης, Θανάσης Κωσταβάρας, Θέσπις, Ρένα Καρθαίου, Γ.Θ. Βαφόπουλος, Κλαίρη Μιτσοτάκη, Νίκος Δαββέτας, Νίκος Καββαδίας, Μίμνερμος, Ζωή Σαμαρά, Ρούλα Αλαβέρα, Γεώργιος Χορτάτσης, Νίκος Καρούζος, Όμηρος, Γιώργος Χειμωνάς, Μιχαήλ Ψελλός, Νίκος Γκάτσος, Κωστής Παλαμάς, Νικήτας Ράντος, Κωνσταντίνος Χατζόπουλος, Κατερίνα Γώγου, Τάσος Λειβαδίτης, Άρης Αλεξάνδρου, Αισχύλος, Κική Δημουλά, Στέφανος Ροζάνης, Μελισσάνθη, Γιάννης Κουτσοχέρας, Ευριπίδης, Ηλιόδωρος, Τάκης Βαρβιτσιώτης, Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, Γιάννης Κοντός, Κασσιανή, Ρέα Γαλανάκη, Σάκης Σερέφας, Ηλίας Λάγιος, Σοφοκλής, Καίσαρ Εμμανουήλ, Χάρης Βλαβιανός, Ησίοδος, Μάριος Μαρκίδης, Γιώργος Λίλλης, Αλόη Σιδέρη, Τίτος Πατρίκιος, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Ντίνος Χριστιανόπουλος, Νάσος Βαγενάς, Τόλης Νικηφόρου, Ρίτα Μπούμη-Παπά, Ντίνος Σιώτης, Μπεργαδής, Γιάννης Δάλλας, Γιάννης Υφαντής, Αντώνης Φωστιέρης, Στρατής Πασχάλης, Νίκος Φωκάς, Βασίλης Βασικεχαγιόγλου, Γιώργος Σαραντάρης...

ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ ΚΑΙΣΑΡΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

«Φαίνεται πια πως τίποτα - τίποτα δεν μας σώζει...»
ΚΑΙΣΑΡ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

Ξέρω εγώ κάτι που μπορούσε, Καίσαρ, να σας σώσει.
Κάτι που πάντα βρίσκεται σ' αιώνια εναλλαγή,
κάτι που σχίζει τις θολές γραμμές των οριζόντων,
και ταξιδεύει αδιάκοπα την ατέλειωτη γη.

Κάτι που θα 'κανε γοργά να φύγει το κοράκι,
που του γραφείου σας πάντοτε σκεπάζει τα χαρτιά·
να φύγει κρώζοντας βραχνά, χτυπώντας τα φτερά του,
προς κάποιαν ακατοίκητη κοιλάδα του Νοτιά.

Κάτι που θα 'κανε τα υγρά, παράδοξά σας μάτια,
που αβρές μαθήτριες τ' αγαπούν και σιωπηροί ποιηταί,
χαρούμενα και προσδοκία γεμάτα να γελάσουν
με κάποιον τρόπο που, όπως λεν, δε γέλασαν ποτέ.

Γνωρίζω κάτι, που μπορούσε, βέβαια, να σας σώσει.
Εγώ που δε σας γνώρισα ποτέ... Σκεφτήτε...Εγώ.
Ένα καράβι... Να σας πάρει, Καίσαρ... Να μας πάρει...
Ένα καράβι, που πολύ μακριά θα τ' οδηγώ.

Μια μέρα χειμωνιάτικη θα φεύγαμε.
- Τα ρυμουλκά περνώντας θα σφυρίζαν,
τα βρωμερά νερά η βροχή θα ράντιζε,
κι' οι γερανοί στους ντόκους θα γυρίζαν.

Οι πολιτείες οι ξένες θα μας δέχονταν,
οι πολιτείες οι πιο απομακρυσμένες
κι' εγώ σ' αυτές αβρά θα σας εσύσταινα
σαν σε παλιές, θερμές μου αγαπημένες.

Τα βράδια, βάρδια κάνοντας, θα λέγαμε
παράξενες στη γέφυρα ιστορίες,
για τους αστερισμούς ή για τα κύματα,
για τους καιρούς, τις άπνοιες, τις πορείες.

Όταν πυκνή η ομίχλη θα μας σκέπαζε,
τους φάρους θε ν' ακούγαμε να κλαίνε
και τα καράβια αθέατα θα τ' ακούγαμε,
περνώντας να σφυρίζουν και να πλένε.

Μακριά, πολύ μακριά να ταξιδεύουμε,
κι' ο ήλιος πάντα μόνους να μας βρίσκει·
εσείς τσιγάρα «Κάμελ» να καπνίζετε,
κι' εγώ σε μια γωνιά να πίνω ουΐσκυ.

Και μια γριά στο Αννάμ, κεντήστρα στίγματος,
- μια γριά σ' ένα πολύβοο καφενείο -
μια αιμάσσουσα καρδιά θα μου στιγμάτιζε,
κι' ένα γυμνό, στο στήθος σας, κρανίο.

Και μια βραδιά στη Μπούρμα, ή στη Μπατάβια
στα μάτια μιας Ινδής που θα χορέψει
γυμνή στα δεκαεφτά στιλέτα ανάμεσα.
θα δήτε - ίσως- τη Γκρέτα να επιστρέψει.

Καίσαρ, από ένα θάνατο σε κάμαρα,
κι' από ένα χωματένιο πεζό μνήμα,
δε θα 'ναι ποιητικώτερο και πι' όμορφο,
ο διάφεγγος βυθός και τ' άγριο κύμα;

Λόγια μεγάλα, ποιητικά, ανεκτέλεστα,
λόγια κοινά, κενά, «καπνός κι αθάλη»,
που ίσως διαβάζοντάς τα να με οικτίρετε,
γελώντας και κουνώντας το κεφάλι.

Η μόνη μου παράκληση όμως θα 'τανε,
τους στίχους μου να μην ειρωνευθήτε.
Κι' όπως εγώ για έν' αδερφό εδεήθηκα,
για έναν τρελόν εσείς προσευχηθήτε.

Νίκος Καββαδίας, Μαραμπού (1933)

FEDERICO GARCIA LORCA

Στο Θανάση Καραβία

Ανέμισες για μια στιγμή το μπολερό
και το βαθύ πορτοκαλί σου μεσοφόρι.
Αύγουστος ήτανε δεν ήτανε θαρρώ,
τότε που φεύγανε μπουλούκια οι Σταυροφόροι.

Παντιέρες πάγαιναν του ανέμου συνοδιά
και ξεκινούσαν οι γαλέρες του θανάτου.
Στο ρωγοβύζι ανατριχιάζαν τα παιδιά
κι ο γέρος έλιαζε ακαμάτης τ' αχαμνά του.

Του ταύρου ο Πίκασσο ρουθούνιζε βαριά
και στα κουβέλια τότε σάπιζε το μέλι.
Τραβέρσο ανάποδο - πορεία προς το Βοριά.
Τράβα μπροστά - ξοπίσω εμείς - και μη σε μέλει.

Κάτου απ' τον ήλιο αναγαλλιάζαν οι ελιές
και φύτρωναν μικροί σταυροί στα περιβόλια.
Τις νύχτες στέρφες απομέναν οι αγκαλιές
τότες που σ' έφεραν, κατσίβελε, στη μπόλια.

Ατσίγγανε κι Αφέντη μου, με τι να σε στολίσω;
Φέρτε το μαυριτάνικο σκουτί το πορφυρό.
Στον τοίχο της Καισαριανής μάς φέραν από πίσω
κ' ίσα εν' αντρίκιο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό.

Κοπέλες απ' το Δίστομο φέρτε νερό και ξίδι.
Κι απάνω στη φοράδα σου δεμένος σταυρωτά
σύρε για κείνο το στερνό στην Κόρδοβα ταξίδι,
μέσ' απ' τα διψασμένα της χωράφια τ' ανοιχτά.

Βάρκα του βάλτου ανάστροφη, φτενή, δίχως καρένα.
Σύνεργα που σκουριάζουνε σε γύφτικη σπηλιά.
Σμάρι κοράκια να πετάν στην έρημην αρένα
και στο χωριό ν' ουρλιάζουνε τη νύχτα εφτά σκυλιά.

Νίκος Καββαδίας, Πούσι (1947)

 Yara Yara

Καθώς αποκοιμήθηκες φύλαγε βάρδια ο κάβος.
Σε σπίτι μέσα, ξέχασες προχτές το φυλαχτό.
Γελάς, μα εγώ σε πούλησα στο Rio για δυο centavos
κι απέ σε ξαναγόρασα ακριβά στη Βηρυττό.

Με πορφυρό στα χείλη μου κοχύλι σε προστάζω.
Στο χέρι το γεράκι σου και τα σκυλιά λυτά.
Απάνωθέ μου σκούπισε τη θάλασσα που στάζω
και μάθε με να περπατώ πάνω στη γη σωστά.

Κούκο φορούσες κάτασπρο μικρός και κολαρίνα.
Ναυτάκι του γλυκού νερού.
Σε πιάνει - μην το πεις αλλού - σα γάτα η λαμαρίνα
και σε σαστίζει ξαφνικό προβέτζο του καιρού.

Το ντύμα πάρε του φιδιού και δωσ' μου ένα μαντίλι.
Εγώ, - και σ' έγδυσα μπροστά στο γέρο Τισιανό.
Βίρα, Κεφαλλονίτισσα, και μάινα το καντήλι.
Σε λόφο γιαπωνέζικο κοιμάται το στερνό.

Σου πήρ' από τη Νάπολη μια ψεύτικη καμέα
κι ένα κοράλλι ξέθωρο μαζί.
Πίσω απ' το φριγκορίφικο στην άδεια προκυμαία
έβενος, - γλώσσα της φωτιάς, στο βάθος κρεμεζί.

Φώτα του Melbourne. Βαρετά κυλάει ο Yara Yara
ανάμεσα σε φορτηγά πελώρια και βουβά,
φέρνοντας προς το πέλαγος, χωρίς να δίνει διάρα,
του κοριτσιού το φίλημα, που στοίχισε ακριβά.

Γερά την ανεμόσκαλα. Καφέ για τον πιλότο.
Λακίζετε, αλυσόδετοι του στεριανού καημού.
Και σένα, που σε κέρδισα μιανής νυχτιάς σε λότο,
σμίγεις και πας με τον καπνό του γκρίζου ποταμού.

Μια βάρκα θέλω, ποταμέ, να ρίξω από χαρτόνι,
όπως αυτές που παίζουνε στις όχθες μαθητές.
Σκοτώνει, πες μου, ο χωρισμός; - Ματώνει, δε σκοτώνει.
Ποιος είπε φούντο; Ψέματα. Δε φτάσαμε ποτές.

Melbourne 1951
Νίκος Καββαδίας, Τραβέρσο (1975)

* από το ποίημα του Ν.Καββαδία "Μαραμπού"

There is a world of difference between the English Civil Servant and the continental.

Ο Δημόσιος Υπάλληλος

     Ανάμεσα σ' έναν Ευρωπαίο κι έναν Άγγλο Δημόσιο Υπάλληλο υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος από διαφορές.
     Στην Ευρώπη, (μ' εξαίρεση τις Σκανδιναυικές χώρες) οι Δημόσιοι Υπάλληλοι έχουν ένα ύφος μιλιταριστικό και θεωρούν τους εαυτούς τους μικρούς στρατηγούς. Χρησιμοποιούν την τακτική της καθυστέρησης. Όταν σου μιλάνε, οι φωνές τους βροντούν σαν κανόνια κι η ομιλία τους θυμίζει πολυβόλο. Επειδή δεν μπορούν ν' αποσύρουν στρατιές, αποσύρουν τις άδειές σας. Επειδή δεν μπορούν να χάσουν μάχες, χάνουν τα πιστοποιητικά σας και πιστεύουν πως μοναδικός σκοπός της ανθρώπινης κοινωνίας είναι να προμηθεύει εργασία στους Δημόσιους Υπάλληλους.
     Μερικά κακοήθη άτομα (που δεν είναι πάντως Δημόσιοι Υπάλληλοι) συνωμοτούν εναντίον τους και τους έρχονται με διάφορες αιτήσεις, παράπονα και προβλήματα, μόνο και μόνο για να τους γίνουν φόρτωμα. Αυτά τα άτομα βρίσκουν την υποδοχή που τους ταιριάζει. Τ'αφήνουν να περιμένουν σε παγωμένους και βρώμικους διαδρόμους (μερικά απ' αυτά τα ίδια άτομα καθαρίζουν πότε-πότε αυτούς τους διαδρόμους, μα υπάρχουν έμμισθοι υπάλληλοι εξουσιοδοτημένοι να τους ξαναβρωμίζουν κάθε πρωί). Τους απαντάνε με υψωμένη και θυμωμένη φωνή κι απορρίπτουν τις αιτήσεις τους με σαδιστική απόλαυση. Μερικές φορές -κι αυτό είναι το πολύ διαδεδομένο παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι- τους στέλνουν στο πέμπτο πάτωμα, κι από κει τους κατευθύνουν σ' ένα τρίτο γραφείο στο υπόγειο, όπου τους λένε πως δεν έπρεπε να είχαν πάει καθόλου εκεί και τους ξαναστέλνουν στο γραφείο απ' όπου ξεκίνησαν. Σ' εκείνο το γραφείο τούς κατσαδιάζουν για τα καλά και τους ξαποστέλνουν πάλι στο πέμπτο πάτωμα, κι από κει ξανά στο υπόγειο. Αυτό το παιχνίδι συνεχίζεται χωρίς τέλος, μέχρι που τα καϋμένα τ' ανθρωπάκια ή αγανακτούν τελείως και τα παρατούν στη μέση, ή τους στρίβει και τρέχουν στο πρώτο άσυλο που θα βρουν και παρακαλούν να τους κλείσουν μέσα. Στη δεύτερη περίπτωση τους λένε, στο θυρωρείο, πως χτύπησαν λάθος πόρτα κι ότι θα έπρεπε να είχαν αποταθεί σ' ένα άλλο γραφείο, στο πέμπτο πάτωμα, απ' όπου τους στέλνουν στο υπόγειο κλπ. κλπ., μέχρι που στο τέλος παραιτούνται κι απ' την τρέλα τους.
(Αν θέλετε να με βγάλετε ψεύτη και με ρωτήσετε τι είναι, λοιπόν, όλοι αυτοί που γεμίζουν τα ευρωπαϊκά τρελοκομεία, μπορώ να σας λύσω την απορία σας: Είναι όλοι τους Δημόσιοι Υπάλληλοι που είναι μπασμένοι στο κόλπο κι έχουν τα μέσα. Τα κάνουν, λοιπόν, πλακάκια με τους υπεύθυνους υπάλληλους και βρίσκουν κάποιο τρόπο να μπουν).
      Αν κάποιος πρώην Ευρωπαίος Δημόσιος Υπάλληλος νομίζει πως το βρετανικό δημόσιο θα δεχόταν αδιαμαρτύρητα μια τέτοια μιλιταριστική νοοτροπία, κάνει μεγάλο λάθος. Ο Άγγλος Δημόσιος Υπάλληλος δεν βλέπει τον εαυτό του σαν στρατιωτικό, μα σαν επιτυχημένο μπίζνεσμαν. Είναι ήπιος κι ευγενικός. Είναι ευχάριστος κι υποχρεωτικός.
     Αν είναι έτσι, μπορεί να ρωτήσετε, πώς τα καταφέρνει να εκπληρώνει τον ύψιστο σκοπό της τεράστιας κι επιβλητικής οργάνωσης. Πώς τα καταφέρνει, δηλαδή, να μην τελειώνει καμία υπόθεση και να διαβάζει ένα μεγάλο αριθμό αστυνομικών μυθιστορημάτων, ανενόχλητος;
Υπάρχει μια προαιώνια καθαρά βρετανική παράδοση, που εξασφαλίζει την επιτυχία του στόχου τους.
    1) Όλες οι οδηγίες κι εγκύκλιοι είναι συνταγμένες με τέτοιο τρόπο που να μη βγάζει κανείς νόημα.
    2) Τα επίσημα έγγραφα είναι γραμμένα σε τέτοια γλώσσα που οι χρησμοί των Δελφών να φαίνονται σα παραδείγματα σαφήνειας, αμεσότητας κι ειλικρίνειας σε σύγκριση μ' αυτά.
    3) Οι Δημόσιοι Υπάλληλοι δεν παίρνουν ποτέ αποφάσεις, υπόσχονται μόνο να "εξετάσουν ευνοϊκά" ή -κι αυτό είναι το αποκορύφωμα- να "επανεξατάσουν" ορισμένα θέματα.
    4) Στη θεωρία, ο Βρετανός Δημόσιος Υπάλληλος βρίσκεται στην υπηρεσία του κοινού. Στην πραγματικότητα ή βρίσκεται σε συμβούλιο ή μόλις βγήκε για γεύμα ή είναι εδώ μα πίνει το τσάι του ή είναι απλώς έξω. Μερικοί έχουν αναπτύξει μια αξιοθαύμαστη τεχνική να έχουν βγει για τσάι πριν να έχουν γυρίσει απ' το γεύμα τους.
      Ο Βρετανός Δημόσιος Υπάλληλος, αντίθετα απ' τους αγροίκους νταήδες που συναντάει κανείς συχνά στην Ευρώπη, είναι ο υπάκουος υπηρέτης του κοινού. Πριν απ' τον πόλεμο, ένας αλλοδαπός σ' αυτή τη χώρα είχε διαταχθεί να φύγει. Ζήτησε παράταση της παραμονής του, μα του την αρνήθηκαν. Παρόλ' αυτά, έμεινε, και λίγο καιρό αργότερα πήρε το παρακάτω γράμμα (αναφἐρω από μνήμης):
                  Αγαπητέ κύριε,
Ο υφυπουργός της Κυβερνήσεως σας υποβάλει τα σέβη του, λυπάται που δεν έχει τη δυνατότητα να επανεξετάσει την υπόθεσή σας και ζητάει την άδειά σας να σας πληροφορήσει πως, αν δεν έχετε την ευγενή καλωσύνη να εγκαταλείψετε τη χώρα εντός 24 ωρών, θα εκδιωχθείτε βιαίως.
                                                  Ο Υπάκουος Υπηρέτης Σας
                                                                 ΧΧΧ
     Στην Ευρώπη, οι πλούσιοι ή οι άνθρωποι με επιρροή ή αυτοί που έχουν φίλους, κουνιάδους, ενοίκους, επαγγελματικές γνωριμίες κλπ. σε κάποιο γραφείο, καταφέρνουν μερικές φορές να τελειώσουν μιαν υπόθεσή τους. Στην Αγγλία δεν υπάρχει τέτοια διαφθορά κι ο υπάκουος υπηρέτης σας δεν θα κάνει τίποτα όποιος κι αν είστε. Αυτό, άλλωστε, είναι η πραγματική ομορφιά της Δημοκρατίας.

από το βιβλίο του Τζωρτζ Μάικς Πώς να γίνετε αλλοδαπός (εκδ. Τεκμήριο/Χιούμορ) μτφ. Γιάννη Ευαγγελίδη

Ο Τζωρτζ Μάικς ή Μίκες ήταν βρετανός συγγραφέας γνωστός για τα χιουμοριστικά βιλία του. Γεννήθηκε στο Siklὀs της Ουγγαρίας το 1912. Εργαζόταν ως δημοσιογράφος στη Βουδαπέστη όταν το 1938 στάλθηκε στο Λονδίνο για να καλύψει την Συμφωνία του Μονάχου. Έκτοτε παρέμεινε στην Αγγλία. Το πιο γνωστό βιβλίο του How to be an Alien: a handbook for beginners and more advanced pupils δημοσιεύτηκε το 1946 και γνώρισε τεράστια επιτυχία και πολλές επανεκδόσεις. Στα επόμενα βιβλία του ασχολήθηκε με τον τρόπο ζωής πολλών ακόμα λαών : How to Scrape Skies: the United States explored, rediscovered and explained (1948), Milk and Honey: Israel explored (1950), Uber Alles: Germany explored (1953), Italy for Beginners (1956), The Land of the Rising Yen: Japan (1970), του ελληνικού συμπεριλαμβανομένου: Eureka!: Rummaging in Greece (1965). Συνέγραψε και διάφορα χρήσιμα εγχειρίδια: How to Be Seventy: an autobiography (1982), How to Be Poor (1983), How to Be a Guru (1984), How to Be God (1986). Πέθανε το 1987.

Πολιτική και λίγο σεξ...

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΑΣΠΑΣΙΑΣ
(ΣΕΜΝΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ Ρ.Φ.)
Αντίκρισα μια Ρήγισα
κι από τον πόθο ρίγησα.
Απάνω σε μια σκαλωσιά
την είδα και κοκάλωσα.

Έγραφε συνθήματα
το «Επέσατε θύματα»
κι άλλα αντιφασιστικά.
Και τότε προφασίστηκα

πως θέλω το πινέλον της
να πάω κι εγώ εθελοντής
να γράψουμε κοντά-κοντά.
Με σέρνει εκόντα άκοντα.

Ύστερα κατεβήκαμε
και πήγαμε ως το ΙΚΑ με
τα πόδια και τα είπαμε
για την ΕΔΑ και το ΠΑΜΕ.

Μα γω της λέω: Ω, Άσπα, συ
μίλα μου για τη διάσπαση
μίλα μου για το Κόμμα μας
μα μην το μάθει η μαμά σ'.

Πολιτική και λίγο σεξ
μας διαχωρίζουν απ'το ΕΞ
(Όχι μόνο ολοκαύτωμα
χρειάζεται κι απαύτωμα).

Μετά πήγαμε ίσαμε
το πάρκο και χωρίσαμε
γιατί είχε διασχολικό
κι ήτανε λίγο σόλικο

να μας εβλέπανε μαζί
(γιατί είν' η κοινωνία χαζή
κι έχει κατάλοιπα Ναζί).
Δίκιο έχει ο Ρίτσος κι ο Ναζίμ
σ' αυτή τη ζήση την πεζή
να ζει κανείς ή να μη ζει (μ).

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΑΣΙΑΣ
(ΤΗΣ ΑΡΧΟΝΤΟΚΝΙΤΙΣΑΣ)
Ήταν οι μέρες εκείνες
που λυσσάγαν οι μπασκίνες
και σου' ρχότανε ναυτία
όταν περνούσες τα Χαυτεία.

Κι εσύ!

Κρατώντας τον «Οδηγητή»
διάβηκες από μπρος μου
λουσμένη αρώματα Κοττύ
στην μπόχα του υποκόσμου.

Φωνάζαν ΕΝΑ-ΔΥΟ-ΧΙ
στα προποπρακτορεία
μα πέρναγες αγέρωχη
Κνιταρχοντοκυρία.

Κανένας δεν αγόραζε
δε δίναν σημασία
ήρθα και σ' έπιασα αγκαζέ
και σου' πα : «Έλα Τασία

πούλησες δέκα σήμερα
νομίζω πια πως φτάνει
-αρχόντισά μου και κερά-
μάζεψτα μάνι-μάνι

πάμε τα δυο μας κορ-ά-κορ
να κάνουμε επανάσταση
να σπάσουμε όλα τα ρεκόρ
Χριστούγεννα κι Ανάσταση.

Κι αν είσαι του δογματικού
σκασίλα μου μεγάλη
πάμε από Ηρώδου του Αττικού
να βγούμε προς Εκάλη.

Κνίτισα αρχοντοκνίτισα
παλαιοημερολογήτισα
να γίνουμε ένα εγώ κι εσύ
δόγμα και ανανέωση.

Θα το πατήσω το πεντάλ
μέχρι 90 και 100.
Διάβαζε εσὐ τον Ρόζενταλ
για μένα η λίρα εκατό.

Πάμε σ' ένα κρυφό κουτούκι
να φάμε πίτσα ή πεϊνιρλί
να μου κάνεις λούκι-λούκι
να σου δείξω ένα λιλί

Θα κάνεις σού, θα κάνω μού
κι ό,τι άλλο θες ακόμα
κι απά στην ώρα του χαμού
θα σου φωνάξω : «Ένα είν' το Κόμμα».

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΟΥΛΑΣ
(ΑΓΩΝΙΣΤΡΙΑΣ ΤΗΣ ΠΠΣΠ)
Για μιαν αρχιτεκτόνισα
ένα τραγούδι ετόνισα
(να μη σ' το πω να μη σ' το πει
ανήκει στην Πι Πι Σι Πι).

Γι' άλλην εγώ δεν είχα νου.
Ήταν κόρη βιομήχανου
και τα' χεν όλα μπόλικα
για προίκα δύο πολυκα-

τοικίες κι αυτοκίνητα.
Κι έβριζε αγρίως την «Ουνιτά»
σαν όργανο προδοτικό
κι αρχιρεβιζιονιστικό.

(Κι αν τόλμαγες τη λέξιν ΕΣ
τα νύχια για καυγά έξυνες).

Δεν είχα τίποτα κοινό
με το Βιβλίο το Κόκκινο
μα έλιωνα απ' τον έρωτα
-- τον πόνο του άλλου αχ ποιος ρωτά.

Μια μέρα τ' αποφάσισα
--λέω η ντροπή μισά-μισά--
να τη ζητήσω επίσημα
απ΄τον μπαμπά και τη μαμά.

Όπως οι γάτες που λυσσάν
μ' άρπαξαν και με φίλησαν.
«Παρ' την παιδί μας, σώσε μας
μη μείνει αυτή η ντροπή σε μας».

Το' μαθε κι έγινε έξαλλη
(αλί, αλί  και τρισαλί)
μ΄ έβρισε αντιλενινιστή
κι από τη λύσσα είχε πρηστεί.

Προδότη μ' είπε του λαού
κι εγώ της είπα : «Τούλα, ού,
σπεύδε, κι άκουσε να δεις
κι αν έχεις προίκα πέντε δις

εγώ σε παίρνω ολόγυμνη.
Τον έρωτα άκου πώς υμνεί
κι ο Μάο κι ο γίγαντας ο Τσου
με τη γιγαντιαία την τσουτσού».

Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης - Η ζωή και το έργο του
Μια πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης
 Αναγνωστάκης Μανόλης

Οι άνθρωποι του Άβαταρ και οι Ναξαλίτες αντάρτες

Η επιστροφή των ιθαγενών
Του Σλάβοϊ Ζίζεκ* από την ΕΠΟΧΗ, 14.03.10

Κάτω από τον ιδεαλισμό και την πολιτική ορθότητα της ταινίας «Άβαταρ», η οποία ήταν στο επίκεντρο της τελετής των Όσκαρ την περασμένη Κυριακή, βρίσκονται σκληρές ρατσιστικές αποχρώσεις. Το «Άβαταρ» του Τζέιμς Κάμερον λέει την ιστορία ενός πρώην πεζοναύτη με ειδικές ανάγκες, που τον στέλνουν από τη Γη με σκοπό να διεισδύσει σε μια φυλή ιθαγενών με μπλε επιδερμίδα σε έναν απόμακρο πλανήτη και να τους πείσει να αφήσουν τον εργοδότη του να σκάψει την πατρίδα τους για να αναζητήσει φυσικούς πόρους. Μέσω ενός σύνθετου βιολογικού χειρισμού, το μυαλό του ήρωα κερδίζει τον έλεγχο του ειδώλου του και έτσι παίρνει τη μορφή ιθαγενή. Αυτοί οι ιθαγενείς είναι βαθιά πνευματικοί και ζούνε σε αρμονία με τη φύση (μπορούν να συνδέσουν ένα καλώδιο που κρέμεται από το σώμα τους στα άλογα και τα δέντρα για να επικοινωνήσουν μαζί τους). Προβλέψιμα, ο πεζοναύτης ερωτεύεται μια όμορφη ιθαγενή πριγκίπισσα και έτσι παίρνει το μέρος των ιθαγενών στη μάχη, βοηθώντας τους να διώξουν τους ανθρώπινους εισβολείς και να σώσουν τον πλανήτη τους. Στο τέλος της ταινίας, ο ήρωας μεταθέτει την ψυχή του από το ανάπηρο ανθρώπινο σώμα του στο σώμα του ιθαγενή, και κατά συνέπεια γίνεται ένας από αυτούς.
Οι συγκρίσεις 
Λαμβάνοντας υπόψη το τρισδιάστατο υπερρεαλισμό της ταινίας, με το συνδυασμό πραγματικών ηθοποιών και ψηφιακά επεξεργασμένων κινούμενων εικόνων, το «Άβαταρ» πρέπει να συγκριθεί με ταινίες όπως το «Ποιος παγίδεψε τον Ρότζερ Ράμπιτ» (1988) ή το «Μάτριξ» (1999). Σε αυτές τις ταινίες ο ήρωας βρίσκεται μεταξύ της πραγματικότητας και ενός φανταστικού κόσμου -των κινούμενων σχεδίων στο Ρότζερ Ράμπιτ, της ψηφιακής πραγματικότητας στο Μάτριξ, ή της ψηφιακά ενισχυμένης καθημερινής πραγματικότητας του πλανήτη του «Άβαταρ». Kάποιος πρέπει να σημειώσει ότι, αν και το αφήγημα του «Άβαταρ» υποτίθεται ότι διαδραματίζεται σε μια και «πραγματική» πραγματικότητα, στην ουσία έχουμε να κάνουμε -στο επίπεδο της βαθύτερης συμβολικής ανάλυσης- με δύο πραγματικότητες: τον πραγματικό κόσμο της ιμπεριαλιστικής αποικιοκρατίας, από τη μία, και έναν κόσμο φαντασίας που κατοικείται από ιθαγενείς που ζουν σε μια αιμομικτική σύνδεση με τη φύση, από την άλλη. (Την τελευταία δεν πρέπει να τη συγχέουμε με την άθλια πραγματικότητα των πραγματικών υπό εκμετάλλευση λαών.) Το τέλος της ταινίας πρέπει να ερμηνευτεί με το ότι ο ήρωας μεταναστεύει πλήρως από τον πραγματικό στο φανταστικό κόσμο -όπως συμβαίνει και στο «Μάτριξ», όταν ο Νίο αποφασίζει να βυθιστεί ολοκληρωτικά στον κόσμο του Μάτριξ.

Φαντασία και πραγματικότητα

Αυτό δεν σημαίνει παρ’ όλα αυτά ότι πρέπει να απορρίψουμε το «Άβαταρ» εξ ονόματος μιας «αυθεντικότερης» αποδοχής του πραγματικού κόσμου. Εάν αφαιρέσουμε τη φαντασία από την πραγματικότητα, τότε η πραγματικότητα χάνει τη σταθερότητα της και αποσυντίθεται. Το να επιλέγει κανείς μεταξύ «είτε της αποδοχής της πραγματικότητας είτε της επιλογής της φαντασίας» είναι λάθος: εάν θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε ή να δραπετεύσουμε από την κοινωνική μας πραγματικότητα, το πρώτο πράγμα που έχουμε να κάνουμε είναι να αλλάξουμε τις φαντασιώσεις μας που μας κάνουν να προσαρμοζόμαστε σ’ αυτήν την πραγματικότητα. Επειδή ο ήρωας του «Άβαταρ» δεν το κάνει αυτό, η υποκειμενική στάση του είναι αυτό που ο Ζακ Λακάν ονόμασε, όσον αφορά τον ντε Σάντ, εξαπάτηση της φαντασίωσης. Είναι ενδιαφέρον να φανταστεί κανείς το Άβαταρ 2, στο οποίο μετά από μερικά χρόνια (ή μάλλον μήνες) ευδαιμονίας, ο ήρωας αρχίζει να αισθάνεται μια παράξενη δυσαρέσκεια και να του λείπει ο διεφθαρμένος ανθρώπινος κόσμος. Η πηγή αυτής της δυσαρέσκειας δεν είναι μόνο το ότι κάθε πραγματικότητα, ανεξάρτητα από το πόσο τέλεια είναι, μας απογοητεύει αργά ή γρήγορα. Μια τόσο τέλεια φαντασίωση μας απογοητεύει ακριβώς λόγω της τελειότητάς της: αυτή η τελειότητά μας επισημαίνει ότι για μας τα υποκείμενα που την φαντάζονται δεν υπάρχει καμία θέση. 

Η συνταγή του Χόλιγουντ

Η ουτοπία που εικονίζεται στο Άβαταρ ακολουθεί τη συνταγή του Χόλιγουντ για τη δημιουργία ενός ζευγαριού -τη μακρά παράδοση του καρτερικού λευκού ήρωα που πρέπει να βρεθεί μεταξύ απολίτιστων για να βρει τον κατάλληλο σεξουαλικό σύντροφο (απλά θυμηθείτε το «Χορεύοντας με τους λύκους»). Σε ένα τυπικό χολιγουντιανό προϊόν, τα πάντα, από τη μοίρα των Ιπποτών της Στρογγυλής Τραπέζης ως τους αστεροειδείς που συγκρούονται με τη γη, μετατρέπονται σε Οιδιπόδεια αφήγηση. Το αποκορύφωμα της γελοιότητας της εν λόγω διαδικασίας, του να παρουσιάζεις μεγάλα ιστορικά γεγονότα σαν φόντο για την δημιουργία ενός ζευγαριού, είναι «Οι Κόκκινοι» του Γουόρεν Μπίτι (1981), στην οποία το Χόλιγουντ βρήκε έναν τρόπο να αποκαταστήσει την Οκτωβριανή Επανάσταση, που αναμφισβήτητα αποτελεί το πιο τραυματικό ιστορικό γεγονός του 20ου αιώνα. Στους «Κόκκινους» το ζευγάρι του Τζον Ριντ και της Λουίζ Μπράιαντ βιώνει βαθιά συναισθηματική κρίση. Ο ερωτάς τους ξανανάβει όταν η Λουίζ παρακολουθεί τον Τζον να δίνει μια γεμάτη πάθος επαναστατική ομιλία. Ακολουθεί η ερωτική συνεύρεση του ζευγαριού, στην οποία παρεμβάλλονται αρχέτυπες σκηνές της επανάστασης, μερικές από τις οποίες αντανακλούν με προφανή τρόπο τις σεξουαλικές σκηνές - όταν ας πούμε ο Τζον διεισδύει στην Λουίζ, η κάμερα μεταφέρεται σε ένα δρόμο όπου ένα σκοτεινό πλήθος διαδηλωτών περικυκλώνει και σταματά ένα εισερχόμενο «φαλλικό» τραμ. ‘Ολα αυτά με την υπόκρουση του τραγουδιού της Διεθνούς. Όταν στην κορύφωση του οργασμού εμφανίζεται ο ίδιος ο Λένιν, απευθυνόμενος σε ένα δωμάτιο γεμάτο αντιπροσώπους, είναι περισσότερο ένας σοφός δάσκαλος που επιβλέπει την ερωτική μύηση του ζευγαριού παρά ένας ψυχρός ηγέτης της επανάστασης. Ακόμη και η Οκτωβριανή Επανάσταση είναι εντάξει, σύμφωνα με το Χόλιγουντ, αν εξυπηρετεί στην επανένωση ενός ζευγαριού. Ομοίως, η προηγούμενη μεγάλη εισπρακτική επιτυχία του Κάμερον, ο «Τιτανικός», αφορούσε στ‘ αλήθεια την καταστροφή του πλοίου που πέφτει πάνω στο παγόβουνο; Πρέπει κανείς να είναι προσεκτικός στην ακριβή στιγμή της καταστροφής. Συμβαίνει όταν οι νεαροί εραστές Λεονάρντο Ντι Κάπριο και Κέιτ Γουίνσλετ αμέσως μόλις ολοκληρώσουν τη σχέση τους επιστρέφουν στο κατάστρωμα του πλοίου. Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το ότι στο κατάστρωμα η Γουίνσλετ λέει στον εραστή της ότι όταν το πλοίο φτάσει στη Νέα Υόρκη, το επόμενο πρωί θα φύγει μαζί του, προτιμώντας μια ζωή στη φτώχεια με την αληθινή της αγάπη από μια ψεύτικη, διεφθαρμένη ζωή ανάμεσα στους πλούσιους. Τη στιγμή αυτή το πλοίο χτυπά στο παγόβουνο έτσι ώστε να εμποδιστεί αυτό που αναμφισβήτητα θα ήταν πραγματική καταστροφή δηλαδή η ζωή του ζευγαριού στη Νέα Υόρκη. Κανείς μπορεί με ασφάλεια να προβλέψει ότι σύντομα η μιζέρια της καθημερινότητας θα κατέστρεφε τον έρωτα τους. Επιπλέον η καταστροφή συμβαίνει ώστε να σωθεί ο έρωτάς τους, να διατηρηθεί η ψευδαίσθηση ότι, εάν δεν συνέβαινε, θα ζούσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα. Ένα περαιτέρω στοιχείο μας δίνουν οι τελευταίες στιγμές του Ντι Κάπριο. Ξεπαγιάζει στο κρύο νερό, πεθαίνει, ενώ η Γουίνσλετ επιπλέει με ασφάλεια πάνω σε ένα μεγάλο κομμάτι ξύλο. Ξέροντας ότι τον χάνει, φωνάζει κλαίγοντας «ποτέ δεν θα σ‘ αφήσω να φύγεις» και καθώς το λέει αυτό, τον σπρώχνει μακριά με τα χέρια της. Γιατί; Επειδή τέλειωσε τη αποστολή του. Πίσω από την ιστορία μιας ερωτικής σχέσης, ο Τιτανικός λέει μια άλλη ιστορία, αυτή μιας καλομαθημένης κοπέλας ανώτερης κοινωνικής τάξης με κρίση ταυτότητας: είναι μπερδεμένη, δεν ξέρει τι να κάνει με τον εαυτό της και ο Ντι Κάπριο, πολύ περισσότερο από ερωτικός σύντροφος είναι ένα είδος μεσολαβητή που εξαφανίζεται, του οποίου η χρησιμότητα είναι να επαναφέρει την αίσθηση της ταυτότητας και του σκοπού στη ζωή της. Τα τελευταία του λόγια πριν εξαφανισθεί στον παγωμένο Βόρειο Ατλαντικό δεν είναι τα λόγια ενός εραστή που φεύγει, αλλά το μήνυμα ενός ιεροκήρυκα, λέγοντάς της να είναι ειλικρινής και πιστή στον εαυτό της. Ο επιφανειακός Χολιγουντιανός μαρξισμός του Κάμερον (η ακατέργαστη εύνοια των κατωτέρων τάξεων και η καρικατουρίστικη περιγραφή του σκληρού εγωτισμού των πλουσίων) δεν πρέπει να μας εξαπατά.  

Χόλιγουντ: η συνταγή αλλάζει

Πίσω από αυτή την συμπάθεια για τους φτωχούς βρίσκεται ένας αντιδραστικός μύθος, ο οποίος αναπτύχθηκε πλήρως για πρώτη φορά από τον Ράντγιαρντ Κίπλιγκ στους «Δαίμονες των Κυμάτων». Αφορά ένα πλούσιο νέο σε κρίση ο οποίος (ή η οποία) επανακτά τη ζωτικότητά του (της) μέσα από τη σύντομη στενή επαφή με την παθιασμένη ζωή των φτωχών. Πίσω από την συμπόνια για τους φτωχούς υποκρύπτεται η βαμπιρική τους εκμετάλλευση. Όμως σήμερα το Χόλιγουντ ολοένα φαίνεται να εγκαταλείπει αυτή τη συνταγή. Η ταινία του Νταν Μπράουν «Άγγελοι και Δαίμονες» πρέπει να είναι σίγουρα η πρώτη περίπτωση χολιγουντιανής μεταφοράς ενός δημοφιλούς μυθιστορήματος, στο οποίο υπάρχει σεξ ανάμεσα στον ήρωα και την ηρωίδα στο βιβλίο, αλλά όχι στην κινηματογραφική του εκδοχή, σε προφανή αντίθεση με την παλιά παράδοση να προστίθεται μια σεξουαλική σκηνή σε ταινία βασισμένη σε μυθιστόρημα, στο οποίο δεν υπήρχε καμία. Δεν υπάρχει τίποτε απελευθερωτικό σ‘ αυτή την απουσία του σεξ. Περισσότερο έχουμε να κάνουμε με μια ακόμη απόδειξη του φαινομένου που περιγράφεται από τον Αλέν Μπαντιού στο βιβλίο του «Εγκώμιο του έρωτα» -σήμερα, στην πρακτική ναρκισσιστική εποχή μας, η ίδια η έννοια του να ερωτεύεσαι, να αφοσιώνεσαι παθιασμένα σε ένα ερωτικό σύντροφο, θεωρείται παλιομοδίτικη και επικίνδυνη. Η ακρίβεια με την οποία το «Άβαταρ» ακολουθεί την παλιά συνταγή δημιουργίας ενός ζευγαριού, η πλήρης πίστη του στη φαντασίωση και η ίδια η ιστορία ενός λευκού που παντρεύεται την πριγκίπισσα των ιθαγενών και που γίνεται βασιλιάς, το κάνουν ιδεολογικά μια μάλλον συντηρητική, ντεμοντέ ταινία. Η τεχνική λαμπρότητα της ταινίας χρησιμεύει ώστε να καλύψει αυτόν τον βασικό συντηρητισμό. Είναι εύκολο να ανακαλύψει κανείς κάτω από τα πολιτικώς ορθά θέματα (τον τίμιο λευκό που συντάσσεται με τους οικολογικά υγιείς αυτόχθονες ενάντια στο «στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα» των ιμπεριαλιστικών εισβολέων), μια σειρά σκληρών ρατσιστικών μοτίβων: ένας παραπληγικός απόκληρος της γης είναι τόσο καλός ώστε να παντρευτεί την όμορφη τοπική πριγκίπισσα, και να βοηθήσει τους ντόπιους να κερδίσουν την αποφασιστική μάχη. Η ταινία μας διδάσκει ότι η μόνη επιλογή που έχουν οι ιθαγενείς είναι ή να σωθούν από τους ανθρώπους ή να καταστραφούν από αυτούς. Με άλλα λόγια, μπορούν να επιλέξουν είτε να είναι το θύμα της ιμπεριαλιστικής πραγματικότητας, είτε να παίξουν τον καθορισμένο ρόλο τους στη φαντασίωση ενός λευκού.
Ένα πραγματικό Άβαταρ στην Ινδία 

Την ίδια στιγμή που το Άβαταρ βγάζει χρήματα σε όλο τον κόσμο (κέρδισε 1 δισ. δολάρια μέσα σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες κυκλοφορίας), συμβαίνει κάτι που περιέργως μοιάζει με την πλοκή της ταινίας. Οι νότιοι λόφοι της ινδικής πολιτείας Ορίσσα, που κατοικούνται από τη φυλή Dongria Kondh, πωλήθηκαν σε μεταλλευτικές επιχειρήσεις που σχεδιάζουν να εκμεταλλευτούν τα τεράστια αποθέματα βωξίτη που έχουν (τα κοιτάσματα θεωρείται ότι αξίζουν τουλάχιστον 4 τρισ. δολάρια). Σε αντίδραση σε αυτό το πρόγραμμα, ξέσπασε μια οπλισμένη εξέγερση από τους μαοϊκούς αντάρτες, γνωστοί με το όνομα Ναξαλίτες. Η Αρουντάτι Ρόι, στο περιοδικό «Outlook» της Ινδίας, γράφει ότι ο μαοϊκός αντάρτικος στρατός αποτελείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τους πολύ φτωχούς ανθρώπους της φυλής που ζουν σε συνθήκες τέτοιας χρόνιας πείνας που αγγίζει τα όρια της πείνας που έχουμε συνδέσει μόνο με τις χώρες της Αφρικής που βρίσκονται κάτω απ’ τη Σαχάρα. Είναι άνθρωποι που, ακόμα και μετά από 60 χρόνια της αποκαλούμενης ανεξαρτησίας της Ινδίας, δεν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη ή την απονομή δικαιοσύνης. Είναι άνθρωποι που τους έχουν εκμεταλλευτεί ανελέητα για δεκαετίες, που εξαπατώνται επανειλημμένα από μικρούς επιχειρηματίες και τοκογλύφους, που οι γυναίκες βιάζονται από την αστυνομία και το προσωπικό της δασικής υπηρεσίας. Ο αγώνας τους για μια πιο αξιοπρεπή ζωή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα μαοϊκά στελέχη που έχουν ζήσει, έχουν εργαστεί και έχουν παλέψει στο πλευρό τους για δεκαετίες. Εάν οι άνθρωποι αυτής της φυλής έχουν πάρει τα όπλα, αυτό έγινε επειδή η κυβέρνηση, που δεν τους έχει δώσει τίποτα άλλο παρά μόνο βία και παραμέληση, θέλει τώρα να τους αρπάξει το τελευταίο πράγμα που τους έχει απομείνει, τη γη τους… Πιστεύουν ότι εάν δεν παλέψουν για τη γη τους, θα αφανιστούν… Οι κουρελιασμένοι, υποσιτισμένοι στρατιώτες , πολλοί από τους οποίους δεν έχουν δει ποτέ ένα τραίνο ή ένα λεωφορείο ή έστω μια μικρή πόλη, παλεύουν μόνο για την επιβίωση. Ο πρωθυπουργός της Ινδίας χαρακτήρισε αυτήν την εξέγερση ως τη «μοναδική μεγάλη απειλή της εσωτερικής ασφάλειας». Τα μεγάλα ΜΜΕ, την παρουσιάζουν ως μια εξτρεμιστική αντίσταση στην πρόοδο, και συνεχώς μιλάνε για μια «κόκκινη τρομοκρατία» αντικαθιστώντας έτσι την αναφορά στην «Ισλαμική τρομοκρατία». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το κράτος της Ινδίας αποκρίνεται με μια μεγάλη στρατιωτική επιχείριση ενάντια στα «μαοϊκά φρούρια» στις ζούγκλες της κεντρικής Ινδίας. Και είναι αλήθεια ότι και οι δύο πλευρές προσφεύγουν σε μεγάλες βιαιότητες σε αυτόν τον βάναυσο πόλεμο, και ότι η «δικαιοσύνη του λαού» των μαοϊστών είναι σκληρή. Εντούτοις, ανεξάρτητα από το πόσο δυσάρεστη αυτή η βία είναι για το φιλελεύθερο γούστο μας, δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να την καταδικάσουμε. Γιατί; Επειδή η κατάστασή τους είναι ακριβώς αυτή του όχλου του Χέγκελ: οι επαναστάτες Ναξαλίτες στην Ινδία είναι πεινασμένοι άνθρωποι στους οποίους ακόμα και το ελάχιστο μιας αξιοπρεπούς ζωής αμφισβητείται.  

Η ταινία που αντικαθιστά την πραγματικότητα

Πού είναι λοιπόν η ταινία του Κάμερον εδώ; Πουθενά. Στην Ορίσσα δεν υπάρχουν ευγενείς πριγκίπισσες που περιμένουν τους λευκούς ήρωες να τις ξελογιάσουν και να βοηθήσουν το λαό τους, παρά μόνο Μαοϊστές που οργανώνουν τους αγρότες που λιμοκτονούν. Η ταινία μας επιτρέπει να κάνουμε ένα χαρακτηριστικό ιδεολογικό διαχωρισμό: να συμμεριστούμε τους εξιδανικευμένους αυτόχθονες απορρίπτοντας τον πραγματικό αγώνα τους. Οι ίδιοι άνθρωποι που απολαμβάνουν την ταινία και θαυμάζουν τους αυτόχθονες επαναστάτες κατά πάσα πιθανότητα θα γύριζαν την πλάτη τους από φρίκη στους Ναξαλίτες, απορρίπτοντας τους ως δολοφονικούς τρομοκράτες. Το αληθινό είδωλο είναι το ίδιο το «Άβαταρ» - η ταινία που αντικαθιστά την πραγματικότητα.

* Ο Σλάβοϊ Ζίζεκ είναι φιλόσοφος και κριτικός

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις 4 Μαρτίου, στο Βρετανικό περιοδικό «New statesman»

Μετάφραση Αγαθή-Λαοκρατία Κούτσικου 

τα βίντεο από: http://www.survivalinternational.org/about/niyamgiri  και http://www.survivalinternational.org/about/niyamgiri  η φωτογραφία από http://www.actionaid.org/drc/index.aspx?PageID=4794

The philosophers have only interpreted the world, in various ways. The point, however, is to change it.*

[...] Όταν ο Ένγκελς πήγε στο σπίτι [του Μαρξ] τη συνηθισμένη του ώρα, την Τετάρτη 14 Μαρτίου, στις 2.30 μ.μ., η Λένχεν κατέβηκε και του είπε πως ο Μαρξ «λαγοκοιμόταν» στην αγαπημένη πολυθρόνα πλάι στο τζάκι. Μέχρι να ανέβουν στην κρεβατοκάμαρα, ένα δυο λεπτά αργότερα, ο Μαρξ είχε πεθάνει. «Η ανθρωπότητα μειώθηκε κατά ένα κεφάλι», έγραψε ο Ένγκελς σε κάποιο σύντροφο στην Αμερική, «κατά το σημαντικότερο κεφάλι της εποχής μας».
Ο Κάρολος Μαρξ τάφηκε στις 17 Μαρτίου του 1883, σε μια απόμακρη γωνιά του νεκροταφείου του Χαϊγκέιτ, στο ίδιο μνήμα όπου είχε ταφεί και η γυναίκα του δεκαπέντε μήνες νωρίτερα. Έντεκα πρόσωπα όλα κι όλα παραβρέθηκαν στην κηδεία.[...]

(Φράνσις Γουίν: Κάρολος Μαρξ, Η ζωή του. Εκδ. Ωκεανίδα Μτφ.Θεόφιλος Ξ. Τραμπούλης)

Φώτα σπιτιών στο βάθος. Ένα φως στο κέντρο της σκηνής φωτίζει ένα χώρο άδειο, εκτός από ένα τραπέζι και μερικές καρέκλες. Ο Μαρξ μπαίνει, φορώντας μαύρη ρεντιγκότα και μαύρο γιλέκο, λευκό πουκάμισο και μαύρο παπιγιόν. Έχει γένια, είναι κοντός, γεμάτος, με μαύρο μουστάκι και μαλλιά που γκριζάρουν. Φοράει γυαλιά με μεταλλικό σκελετό και κρατάει ένα σακίδιο. Κοντοστέκεται, περπατάει μέχρι την άκρη της σκηνής, κοιτάζει το ακροατήριο. Δείχνει ικανοποιημένος, λίγο έκπληκτος.
       Δόξα τω Θεώ, κοινό!
Βγάζει τις προμήθειές του από το σακίδιο: μερικά βιβλία, εφημερίδες, ένα μπουκάλι μπίρα, ένα ποτήρι. Κάνει στροφή και περπατάει προς το κέντρο της σκηνής.
       Ευχαριστώ που ήρθατε. Δεν ακούσατε όλους αυτούς τους ηλίθιους που έλεγαν ότι ο Μαρξ είναι νεκρός. Ε, δηλαδή, είμαι...και δεν είμαι. Είναι θέμα διαλεκτικής.
Δεν έχει πρόβλημα να διακωμωδεί τον εαυτό του και τις ιδέες του. Ίσως έγινε πιο ήπιος με το πέρασμα των χρόνων. Αλλά πάνω που λες ότι ο Μαρξ μαλάκωσε, έρχονται ξεσπάσματα θυμού.
       Ίσως αναρωτιέστε πώς έφτασα εδώ...χαμογελάει πονηρά... Πήρα τη συγκοινωνία.
Η προφορά του είναι ελαφρά βρετανική, απροσδιόριστα ευρωπαϊκή, χωρίς καμία έντονη απόχρωση, σίγουρα όμως όχι αμερικάνικη.
        Εγώ δεν ήθελα να βρεθώ εδώ...Εγώ ζήτησα να γυρίσω στο Σόχο του Λονδίνου. Εκεί που έζησα. Αλλά... ένα μπλέξιμο της γραφειοκρατίας και βρέθηκα εδώ, στο Σόχο της Νέας Υόρκης... Αναστενάζει. Βέβαια, πάντα ήθελα να επισκεφτώ τη Νέα Υόρκη. Ρίχνει μπύρα στο ποτήρι του, πίνει μια γουλιά, το αφήνει στο τραπέζι.
Η διάθεσή του αλλάζει.
       Αναρωτιέστε γιατί επέστρεψα;
Δείχνει κάπως θυμωμένος.
       Μα για να αποκαταστήσω την υπόληψή μου.
Σωπαίνει.
       Διάβαζα τις εφημερίδες σας... Παίρνει στα χέρια του μια εφημερίδα. Όλες διακηρύσσουν ότι οι ιδέες μου έχουν πεθάνει! Τα γνωστά. Αυτοί οι παλιάτσοι το λένε πάνω από εκατό χρόνια τώρα, αλλά δεν αναρωτιέστε τι μανία είναι αυτή να με ανακηρύσσουν νεκρό ξανά και ξανά;
        Κι εγώ είπα, ως εδώ. Ζήτησα να επιστρέψω, έστω για λίγο. Βλέπετε, υπάρχουν κανόνες εκεί πάνω. Είπαμε: γραφειοκρατία. Επιτρέπεται να διαβάζεις, ακόμα και να βλέπεις τους ανθρώπους, αλλά όχι να ταξιδεύεις. Φυσικά, διαμαρτυρήθηκα. Και είχα αρκετή συμπαράσταση... Ο Σωκράτης, παραδείγματος χάριν, τους είπε: «Ζωή χωρίς ταξίδια δεν αξίζει να τη ζεις!». Ο Γκάντι έκανε απεργία πείνας. Η Mother Jones απείλησε ότι θα κάνει πικετοφορία. Ο Μαρκ Τουέιν με υπερασπίστηκε, με το δικό του παράξενο τρόπο. Ο Βούδας έψαλε: Ωμμμμμ! Οι υπόλοιποι σιώπησαν. Θεέ μου, πεθαμένοι άνθρωποι, τι είχαν να φοβηθούν;
         Ακόμα και εκεί πάνω, ταραξία με θεωρούν. Ευτυχώς, όμως, η διαμαρτυρία έπιασε τόπο! «Εντάξει, πήγαινε», είπαν, «έχεις μια ώρα στη διάθεσή σου να εκθέσεις τις απόψεις σου. Και πρόσεχε: όχι φασαρίες!». Πιστεύουν πραγματικά στην ελευθερία του λόγου, αλλά μέχρις ενός σημείου... Χαμογελάει. Είναι, βλέπετε, νεοφιλελεύθεροι.
         Λοιπόν, μπορείτε να διαδώσετε τα νέα: Ο Μαρξ γύρισε! [...]

(Χάουαρντ Ζιν: Ο Μαρξ στο Σόχο, Εκδ. Αιώρα Μτφ. Άρης Λασκαράτος)

* χαραγμένο στο τάφο του.

Στρατηγικό λάθος του ΣΥΝ η υπερψήφιση του Μάαστριχτ

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΩΝ ΘΕΣΕΩΝ
Παναγιώτης Λαφαζάνης
Αλέκος Καλύβης
Δημήτρης Στρατούλης
Γιάννης Τόλιος

 (απόσπασμα)

4. Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ Ε.Ε.

Η Ε.Ε., παρόλον ότι υποτίθεται πως διέθετε το πλέον αποτελεσματικό πλαίσιο εποπτείας και ελέγχου, όχι μόνο δεν κατόρθωσε να εντοπίσει έγκαιρα και πολύ περισσότερο να εμποδίσει τα κρισιακά φαινόμενα αλλά και υπήρξε κατεξοχήν συνυπεύθυνη μαζί με τις ΗΠΑ για το ξέσπασμά τους, ενώ οι συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης μπορεί να αποδειχθούν μεγαλύτερες, βαθύτερες και ίσως μονιμότερες στο χώρο της Ε.Ε.
Η Ε.Ε. και η ευρωζώνη εδώ και καιρό και ιδιαίτερα μέσα στην κρίση, χάνουν συνεχώς έδαφος στο πλαίσιο του παγκόσμιου καπιταλισμού, του οποίου το κέντρο βάρους διαρκώς μετατοπίζεται από τις δύο πλεύρες του Ατλαντικού προς τη ζώνη του Ειρηνικού. Όσο ο καπιταλισμός της Ε.Ε. βλέπει να χάνει έδαφος τόσο καθίσταται οικονομικά και κοινωνικά πιο επιθετικός και πολιτικά πιο αντιδημοκρατικός, αυταρχικότερος, ενώ τόσο περισσότερο αξιοποιεί τους υπερεθνικούς μηχανισμούς και τις υπερεθνικές δυνατότητες της Ε.Ε. σε βάρος των λαών και των εργαζομένων για την ακύρωση της βούλησης και των αγώνων τους.
Η Ε.Ε. μπροστά στην κρίση, αντί να αντλήσει συμπεράσματα, λειτούργησε και συνεχίζει να λειτουργεί όλο και περισσότερο ως ένας σκληρός υπερεθνικός μηχανισμός των Τραπεζών και των πολυεθνικών μεγαθηρίων. Η Ε.Ε. για την αντιμετώπιση της κρίσης ενέκρινε σχέδια με έναν πακτωλό εκατοντάδων δις ευρώ για τη «διάσωση» τραπεζών και τη διοχέτευση προνομιακής ρευστότητας στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ενώ ενθάρρυνε πιεστικά σκληρά μέτρα περαιτέρω συμπίεσης μισθών και συντάξεων, διάλυσης εργασιακών σχέσεων, συρρίκνωσης των κοινωνικών κατακτήσεων.
Η Ε.Ε. με τους προσανατολισμούς που κυριαρχούν, τόσο στα κράτη μέλη και κυρίως σε «ενωσιακό» επίπεδο, επιχειρεί να απαντήσει στην κρίση με ένα ακόμα πιο ακραίο νεοφιλελεύθερο μονεταριστικό πρότυπο και συνταγολόγιο, πράγματα που έχουν ως συνέπεια να ενισχύονται αντί να αποδυναμώνονται οι υφεσιακές τάσεις και οι τάσεις οικονομικής στασιμότητας στις χώρες-μέλη, να διευρύνονται οι κοινωνικές ανισότητες, να αναπτύσσονται οι εθνικοί περιφερειακοί αναταγωνισμοί και μαζί τους οι εθνικές και περιφερειακές αποκλίσεις ενώ αναδεικνύεται ακόμα περισσότερο ο ιδιοτελής και αρπακτικός ρόλος του γερμανικού καπιταλισμού και ιμπεριαλισμού και της γερμανο-γαλλικής ηγεμονίας στο πλαίσιο της Ε.Ε.. ειδικότερα της Ευρωζώνης.
Η Ε.Ε. ως ιδιότυπη συμμαχία καπιταλιστικών χωρών θα έβαινε, κατά τους εμπνευστές της, προς όλο και περισσότερη σύγκλιση και ενοποιητικές εξελίξεις. Η σημερινή κρίση, στην οποία κατά τεκμήριο δοκιμάζονται τέτοιας μορφής «ενωσιακές» απόπειρες και όχι σε περιόδους «ομαλής» καπιταλιστικής ανάπτυξης, δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Καταδεικνύει ότι στο πλαίσιο της Ε.Ε. αναπτύσσονται και λαμβάνουν νέα έκταση οι καπιταλιστικοί ανταγωνισμοί, οι διαιρέσεις και ανισότητες, οι ηγεμονικές επιθετικές βλέψεις των χωρών που κυριαρχούν με κεντρικό ρόλο σε αυτή την κατεύθυνση της Γερμανίας, την ίδια ώρα που αναπτύσσεται και γίνεται όλο και πιο επιθετικός ο συνολικός ιμπεριαλιστικός ρόλος της Ε.Ε. απέναντι στην υπόλοιπη Ευρώπη και κυρίως απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο.
Σήμερα, κι ενώ η καπιταλιστική κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη, διαγράφονται εναργέστερα οι κεντρόφυγες διαιρετικές, αν όχι αποσυνθετικές και διαλυτικές, τάσεις στην Ε.Ε. και ειδικότερα στην Ευρωζώνη, τάσεις που συχνά συνδέονται με γεωγραφικές κατατάξεις. Μια υπερεθνική ένωση όπως η Ε.Ε. που προωθείται και εξελίσσεται με όρους αγοράς και νομίσματος, διαπερνάται από εγγενείς αντιφάσεις και έχει άκρως προβληματικό μέλλον και προοπτική. Σε συνθήκες περαιτέρω κλιμάκωσης της κρίσης είναι αρκετά πιθανόν η Ε.Ε. και η Ευρωζώνη να συμπαρασυρθούν στη δίνη των κρισιακών εξελίξεων και να οδηγηθούν στην αποσύνθεση και τη διάλυση.
Η Ε.Ε., ως ιδιότυπη καπιταλιστική περιφερειακή ολοκλήρωση και ως ιμπεριαλιστική συμμαχία καπιταλιστικών χωρών, εξελίσσεται στο κατεξοχήν πεδίο εφαρμογής, σε πλανητική κλίμακα, των πιο ακραίων νεοφιλελεύθερων μονεταριστικών δογμάτων και σε κατεξοχήν υπερεθνικό μηχανισμό κατεδάφισης εργασιακών, μισθολογικών, ασφαλιστικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και κατακτήσεων. Ακόμα χειρότερα, η Ε.Ε. οικοδομείται με τον πλέον αυταρχικό και αντιδημοκρατικό τρόπο, χωρίς και ενάντια στη βούληση των λαών, η οποία παρακάμπτεται με άκρως «πραξικοπηματικές» μεθοδεύσεις, ενώ η ίδια ως υπερεθνικός μηχανισμός αξιοποιείται για την υποβάθμιση και συρρίκνωση, συχνά κάθε ίχνους, και αυτής της αστικής αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.
Η απόπειρα περαιτέρω πολιτικής ενοποίησης της Ε.Ε., όσο η τελευταία διατηρεί τον καπιταλιστικό -και πολύ περισσότερο τον ακραίο νεοφιλελεύθερο- προσανατολισμό της, πέραν των όποιοων δυσχερειών του εγχειρήματος, θα σηματοδοτηθεί από ακόμα πιο ηγεμονικά, αντιδημοκρατικά, αντικοινωνικά και αντεργατικά χαρακτηριστικά, από ακόμα πιο σκληρές επικυριαρχίες των πλέον ισχυρών κρατών στο εσωτερικό της, περισσότερες «ταχύτητες» και «δουλείες» των μικρότερων και πιο αδύνατων χωρών και ακόμα χειρότερα, από ένα πιο σκληρό, επιθετικό και επεκτατικό ιμπεριαλιστικό ρόλο της Ε.Ε. ως σύνολο.
Η πολιτική ένωση των ευρωπαϊκών χωρών ή θα γίνει κάτω από τις σημαίες της προόδου και του σοσιαλισμού ή αλλιώς δεν μπορεί να υλοποιηθεί παρά μόνο ως ακραία αντίδραση.
Η συνεχής διεύρυνση της Ε.Ε. -μαζί με την ανάπτυξη των «προτιμησιακών» συμφωνιών της- η οποία κλιμακώνεται στο χρόνο, με τους όρους μάλιστα που προωθείται, ενδυναμώνει τον ακραίο νεοφιλελεύθερο χαρακτήρα της Ένωσης και τη διαμορφώνει ως αγοραία «αυτοκρατορία» και απέραντη λεία του γερμανο-γαλλικού κατά κύριο λόγο ιμπεριαλισμού, αλλά και ως «πόλο» έλξης και αδίστακτης εκμετάλλευσης των οικονομιών του «δεύτερου» και «τρίτου» κόσμου.
Ο ΣΥΝ έκανε κρίσιμο στρατηγικό λάθος με την υπερψήφιση το 1992 της Σύνθηκης του Μάαστριχτ, η οποία αποτέλεσε τη «ραχοκοκαλιά» για την απαράδεκτη συγκρότηση με αποκλειστικά ταξικούς και τους πλέον ιεραρχικούς ιδιοτελείς όρους της ΟΝΕ, διαμορφώνοντας ένα ενιαίο νόμισμα το οποίο έφερε και φέρνει τη σφραγίδα της γερμανικής επικυριαρχίας, της επικυριαρχίας του ευρωπαϊκού κεφαλαίου και ιμπεριαλισμού σε βάρος λαών και εργαζομένων και του ανταγωνισμού για την παγκόσμια νομισματική πρωτοκαθεδρία.
Σήμερα φαίνεται πιο καθαρά η αποτυχία της Ε.Ε. και η παταγώδης αποτυχία της ευρωζώνης. Η ενιαία απελευθερωμένη αγορά και το ευρώ στη βάση του Συμφώνου Σταθερότητας και της ενιαίας «ανεξάρτητης» αντιπληθωριστικής νομισματικής πολιτικής, μπορεί να εξυπηρετούν θαυμάσια τις πιο ισχυρές και «ανταγωνιστικές» μερίδες του ευρωπαϊκού κεφαλαίου, ιδιαίτερα του πολυεθνικού και πρώτα απ' όλα και κυρίως το χρηματιστικό και χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, αλλά λειτουργούν ως η τέλεια δογματική συνταγή οικονομικής καχεξίας και ανταγωνισμού για τη διάλυση εργασιακών, μισθολογικών, κοινωνικών, ασφαλιστικών δικαιωμάτων, για την εκτίναξη της ανεργίας και την εξουθένωση, μέχρι εξαντλήσεως, βοηθούσης και της νέας ΚΑΠ, των πολύ μικρών επιχειρηματικών και επαγγελματικών προσπαθειών και κυρίως των μικρομεσαίων αγροτών.
Από τότε που ο Μαρξ μίλαγε για το «φάντασμα που πλανιέται πάνω από την Ευρώπη» και υπογράμμιζε ότι «όλες οι δυνάμεις των καθεστώτων της ηπείρου έχουν συνασπισθεί σε ιερή συμμαχία εναντίον του» έχει κυλήσει αρκετό νερό στο αυλάκι, αλλά κάποιες αναλογίες παραμένουν. Το «φάντασμα» μοιάζει να επιστρέφει ξανά, ενώ η «ιερή ευρωπαϊκή συμμαχία» του κεφαλαίου βρήκε στο πρόσωπο της Ε.Ε. ένα πολύ πιο συνεκτικό, πιο ενοποιημένο, πιο αποφασιστικό και σιδερένιο υπερεθνικό πολιτικό οδοδστρωτήρα ενάντια στο εργατικό κίνημα και τις κατακτήσεις του σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η ριζοσπαστική Αριστερά οφείλει να προωθεί την πλέον ενισχυμένη συνεργασία και αλληλεγγύη των αριστερών δυνάμεων των χωρών της Ε.Ε., στο πλαίσιο της πιο πλατιάς συνεργασίας και αλληλεγγύης των αριστερών δυνάμεων όλων των χωρών της Ευρώπης, της ευρύτερης περιοχής μας και κυρίως του πλανήτη.
Η πιο συντονισμένη και αποφασιστική συνεργασία των αριστερών δυνάμεων των χωρών της Ε.Ε. και η ανάπτυξη αλληλέγγυων, κοινών ενωντικών αγώνων των εργαζομένων στο επίπεδο της Ε.Ε. είναι απόλυτα αναγκαίος για να αποτραπούν αντικοινωνικά μέτρα, για να προωθούν, όσο είναι δυνατόν, κοινούς στόχους και να αναδεικνύουν την ανάγκη ανύψωσης των επιδιώξεων ως την ανατροπή του καπιταλισμού.
Η Ε.Ε. είναι πεδίο ταξικών αγώνων και αντιπαραθέσεων αλλά δεν είναι ένα ουδέτερο πεδίο, αφού απέναντι στους μεμονωμένους ή συνολικότερους αγώνες των εργαζομένων της Ε.Ε. αντιπαραθέτει όχι μόνο το σύνολο των αστικών κρατών της Ε.Ε. αλλά και τον στιβαρό και ταξικά προσηλωμένο υπερεθνικό συντονισμό τους μέσω των Κοινοτικών μηχανισμών, των θεσμών και των διασυνδέσεών τους.
Η Ε.Ε., δομημένη πάνω σε συνθήκες που έχουν θεσμοθετημένη με Συνταγματική κατοχύρωση τη βούλα του νεοφιλελευθερισμού και του καπιταλισμού, πολύ πιο προωθημένη από τα Συντάγματα των επιμέρους κρατών, δεν μπορεί από Ένωση του κεφαλαίου να μετατραπεί σε Ένωση που να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των εργαζομένων. Για να σημειωθεί μια τέτοια εξέλιξη προϋποθέτει μεγάλες ανατροπές σε κάθε χώρα μέλος, ώστε οι λαοί να επιλέξουν νέους προοδευτικούς και σοσιαλιστικούς δρόμους και να συναρμολογήσουν μεταξύ τους μια νέα, πολύ διαφορετική, ισότιμη, προοδευτική και σοσιαλιστική ενοποίηση.
Μια νέα τέτοια ιστορική εξέλιξη, - λόγω της ανισόμετρης ανάπτυξης των πολιτικών και κοινωνικών αγώνων -, μπορεί να έχει ως αφετηρία επαναστατικές αλλαγές σε μια χώρα ή ομάδα χωρών, που θα βάλουν σε κρίση τη σημερινή Ε.Ε., θα τη ρηγματώσουν, θα ενθαρρύνουν μια νέα μεγάλη ενίσχυση των κοινωνικών αγώνων και θα ανοίξουν ένα μεγάλο κύκλο αντιπαραθέσεων που θα κρίνει την τελική πορεία της Ευρώπης.

 από την ιστοσελίδα του ΣΥΝ

η εικόνα της ΕΕ το 1992 από την Βικιπαίδεια

12. Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΚΑΙ Ο ΣΥΡΙΖΑ

 -Περιμένουμε την άποψή σας για όσα θα διαβάσετε παρακάτω-

Στην Πολιτική Απόφαση του 5ου Συνεδρίου σημειώναμε:

«Στρατηγική επιλογή για τον ΣΥΝ ήταν και παραμένει η κοινή δράση και η συνεργασία, πέρα από διαφορές, όλων των δυνάμεων της Αριστεράς και της ριζοσπαστικής οικολογίας στη χώρα μας στη βάση των ώριμων μεγάλων κοινωνικών αιτημάτων και ενός κοινού σύγχρονου προοδευτικού προγράμματος με σοσιαλιστική κατεύθυνση. Η ανασυγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ, ως συμμαχικού πλαισίου ισότιμης συνάντησης διαφορετικών δυνάμεων της ριζοσπαστικής Αριστεράς και της αριστεράς της οικολογίας, συνιστά ένα μεγάλο βήμα στην κατεύθυνση της κοινής δράσης και συνεργασίας όλου του φάσματος αριστερών και ριζοσπαστικών οικολογικών κομμάτων, οργανώσεων και κινήσεων. Το ενωτικό εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ επιβεβαιώνει ότι, παρά τις δυσκολίες, είναι δυνατόν δυνάμεις του χώρου της Αριστεράς και της ριζοσπαστικής οικολογικής αντίληψης, οι οποίες έχουν σημαντικές διαφορές, να συνεργαστούν δημιουργικά και να συνδιαμορφώσουν προωθητικές πολιτικές και προγραμματικές συνθέσεις, χωρίς να χάνουν την αυτονομία και την αυτοτέλειά τους».

Οι παραπάνω επιλογές υπηρετήθηκαν σταθερά από το κόμμα μας, τόσο με τη διαμόρφωση κοινών προγραμματικών κατευθύνσεων και κοινών κινηματικών δράσεων όσο και με την έκφρασή τους στις ευρωεκλογές και τις εθνικές εκλογές του 2009. Οι επιλογές αυτές δοκιμάστηκαν μέσα στο κλίμα της διαρκούς διχαστικής πολιτικής της ηγεσίας του ΚΚΕ που τορπιλίζει κάθε ιδέα ενωτικής συμπαράταξης της Αριστεράς στην Ευρώπη και την Ελλάδα, αλλά και μέσα σε ένα περιβάλλον έντονων προβλημάτων, αμφισβητήσεων και κάποτε ανταγωνισμών στο εσωτερικό του συμμαχικού σχήματος που μείωσαν τη δυναμική και την εμβέλειά του μετά από μια σχετικά μακρά περίοδο όπου καταγράφηκε σημαντική δημοσκοπική άνοδος.

Στις συνθήκες της τρέχουσας οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και οικολογικής κρίσης, καθίσταται ακόμα πιο επιτακτική η ανάγκη για την πιο πλατιά συσπείρωση, τη σύγκλιση και την κοινή δράση όλων των δυνάμεων της Αριστεράς στη χώρα μας, διαδικασία που αντανακλά και πρέπει να αντιστοιχηθεί με τις διεργασίες σε διεθνή κλίμακα και ιδιαίτερα μέσα στις ευρωπαϊκές χώρες. Η κρίση δημιουργεί το αναγκαίο έδαφος για τις κοινές αντιστάσεις των εργαζομένων, των νέων, των γυναικών, των μεταναστών, απέναντι στη λαίλαπα των νεοφιλελεύθερων επιλογών των κυρίαρχων τάξεων που επιδιώκουν να ξεπεράσουν την κρίση εις βάρος και πάλι των δυνάμεων της εργασίας. Ταυτόχρονα το κοινό αυτό έδαφος οφείλει να καλλιεργηθεί παραπέρα μέσα από την από κοινού αναζήτηση και συνδιαμόρφωση των εναλλακτικών προτάσεων και κυρίως της δράσης της Αριστεράς, που καταστατικά αντιμάχεται όχι μόνο την κρίση και τις συνέπειές της αλλά και τα αίτια που οδήγησαν και μπορούν να οδηγήσουν σε ανάλογες κρίσεις στο μέλλον.

Αποτελεί ιστορικής κλίμακας ευθύνη για τις ηγεσίες όλων των δυνάμεων της Αριστεράς η ανάληψη πρωτοβουλιών ώστε να ενθαρρυνθεί η ενωτική δυναμική και η αγωνιστική παρέμβαση μέσα από την πολύμορφη ανασύνταξη των συλλογικοτήτων και των κινημάτων, να καταπολεμηθεί η φοβία, να ανασυσταθεί η αλληλεγγύη των γενεών και η αλληλεγγύη των εργαζομένων, να συνειδητοποιηθεί από ταξική και ευρύτερη κοινωνική σκοπιά ο ρόλος και η δυνατότητα των πολιτών να επιδράσουν, να αντισταθούν, να κινητοποιηθούν, να σφραγίσουν με τις δικές τους ανάγκες το μέλλον τους, αρνούμενοι την παθητικότητα και το φόβο που θέλουν να τους προκαλούν οι διαχειριστές της σημερινής κρίσης. Μέσα σε αυτό το πεδίο πρέπει να ανασυγκροτηθεί το νέο πλαίσιο των προταγμάτων, των αξιών και των ιδανικών της Αριστεράς, και η ίδια η Αριστερά να αποτελέσει σημείο αναφοράς τόσο για τις λαϊκές δυνάμεις που θέλουν να αποδεσμευτούν από την πρόσδεση στις δυνάμεις του δικομματισμού, όσο και για τις νεότερες γενιές που υφίστανται μια χωρίς προηγούμενο υποβάθμιση σε ένα περιβάλλον γενικευμένης ανασφάλειας για το παρόν και το μέλλον τους.

Η πολιτική που αποσκοπεί στη διαμόρφωση και στην εμπέδωση των προϋποθέσεων ώστε να συγκροτηθεί μια μεγάλη ενωτική Αριστερά, πέρα από πολιτική ανάγκη με σύνθετα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά στην πάλη εναντίον του δικομματισμού, συνιστά τη θετική ανταπόκριση σε μια διαχρονική και συνεχώς ανανεούμενη παρακαταθήκη μιας γνήσιας λαϊκής και ευρύτατα διαδεδομένης διάθεσης για ενότητα. Εμπλουτίζεται τόσο από τις ιστορικές συνθήκες διαμόρφωσης του αριστερού κινήματος σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όσο και από τις πλέον σύγχρονες κοινές εμπειρίες που αποκτήθηκαν, τόσο στην Ευρώπη συνολικά όσο και σε κάθε χώρα χωριστά, μέσα από την ανάπτυξη σύγχρονων μεγάλων ενωτικών κινημάτων και πολυτασικών πολιτικών διαμορφώσεων, τα διεθνή και εθνικά κοινωνικά φόρα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ αποτέλεσε και αποτελεί την πιο συστηματική και έμπρακτη ενωτική επιλογή και πρόκληση που διαμορφώθηκε μέσα από αλλεπάλληλες διαδικασίες πολιτικής ανασύνθεσης και κινηματικών εμπειριών στη χώρα μας στην πρόσφατη δεκαετία. Οι δυνάμεις που τον συγκρότησαν μέσα από μία πορεία που είχε ως σταθμούς αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις, διαμόρφωσαν ένα θετικό πεδίο συνύπαρξης και καλλιέργειας, έναν πολιτικό πολιτισμό προγραμματικών συνθέσεων και κοινών πολιτικών πρωτοβουλιών μέσα από την αναγνώριση και τη θετική υπέρβαση υπαρκτών διαφορών στο ιδεολογικό επίπεδο και στο επίπεδο των ευρύτερων στοχεύσεων. Αυτή η πολιτική λειτουργία έδρασε ως μια συνεχής ενθάρρυνση προς τον ευρύτερο χώρο των ανέντακτων της Αριστεράς για την πολιτική ενεργοποίησή τους και για την ισότιμη συμμετοχή τους σε κινηματικές δράσεις.

Με αυτή την έννοια, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν υπήρξε ποτέ μια συγκυριακή εκλογική συνεργασία, αλλά διαμόρφωνε κάθε φορά τους όρους, μέσα από τις ευρύτατες δυνατές συναινέσεις και την υπέρβαση αντιθέσεων στο πλαίσιο του εγχειρήματος, ώστε να αποτελεί έναν ζωντανό συμμαχικό πολιτικό οργανισμό, πρόκληση και πεδίο για συνεχή διεύρυνση προς τις δυνάμεις της σοσιαλιστικής και της κομμουνιστικής Αριστεράς, προς τους χώρους της ριζοσπαστικής οικολογίας και πάντοτε προς τους ενεργούς πολίτες που έχουν διάθεση να στρατευθούν στις αξίες και τη δράση της Αριστεράς.

Η δυναμική αυτή εκφράστηκε τόσο σε εκλογικά αποτελέσματα, όσο και στην διακριτή παρουσία μέσα σε πολύμορφα κινήματα. Για μεγάλο χρονικό διάστημα μάλιστα, ο ΣΥΡΙΖΑ έγινε πόλος αναφοράς ευρύτατων λαϊκών και νεολαιίστικων δυνάμεων που τροφοδότησαν, ακριβώς, τη μεγάλη δημοσκοπική άνοδο, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις (άρθρο 16, Βοτανικός, οικολογικές δράσεις, Δεκέμβρης, προγραμματικές προτάσεις με επίκεντρο τις κοινωνικές ανάγκες και την επισφάλεια της εργασίας σε συνθήκες κρίσης, αντιρατσιστικές δράσεις) συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας πολιτικής ατζέντας διαφορετικής και ανταγωνιστικής με τις κυρίαρχες και σε αντίθεση πολλές φορές με ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.

Η διαρκής προσπάθεια για την ανασυγκρότηση και την ενωτική ανασύνθεση της Αριστεράς είναι μια σύνθετη διαδικασία που, ιδιαίτερα σήμερα στις συνθήκες τις κρίσης, απαιτεί επίπονη προσπάθεια, τόσο στο πεδίο του προγράμματος και των θεωρητικών-ιδεολογικών επεξεργασιών όσο και στο επίπεδο των πολιτικών πρωτοβουλιών, ώστε να επιτυγχάνονται πολιτικές συγκλίσεις με θετικό ενωτικό πρόσημο σε αντιδιαστολή με επιλογές που στο όνομα της «ιδεολογικής καθαρότητας» ή και προσωπικών στρατηγικών οδηγούν στην αναπαραγωγή διχαστικών αντιλήψεων. Η ανασύνθεση των δυνάμεων της Αριστεράς επηρεάζεται θετικά μέσα από την ανάπτυξη ενωτικών συμμαχικών εμπειριών και τη δημοκρατική τους εμβάθυνση, αλλά η μετατροπή του ΣΥΡΙΖΑ σε ενιαίο κόμμα δεν φαίνεται να αντιστοιχεί σήμερα ούτε στις πολιτικές και ιδεολογικές ευαισθησίες όσων τον συναπαρτίζουν ούτε στις ανάγκες για παραπέρα διεύρυνση του σχήματος, διεύρυνση που μπορεί να επιτευχθεί μόνο όσο αυτός διατηρεί τον ανοιχτό χαρακτήρα του.

Οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι στα προβλήματα που έχει παρουσιάσει ο ΣΥΡΙΖΑ το κόμμα μας έχει, ως κόμμα, σημαντικές ευθύνες. Οι ευθύνες αυτές σχετίζονται με συνεχή ανατροφοδότηση απόψεων και συμπεριφορών που είτε κατατείνουν να απαξιώσουν τον ΣΥΡΙΖΑ συνολικά είτε να διαμορφώσουν ανταγωνιστικούς πόλους στο εσωτερικό του είτε, ακόμη, να ρευστοποιήσουν τον ΣΥΝ στο πλαίσιο του ΣΥΡΙΖΑ, αμφισβητώντας τη σχετική αυτονομία μας ως ενιαίου πολυτασικού κόμματος, το οποίο είναι το ίδιο προϊόν ανασύνθεσης διαφορετικών πολιτικών και ιδεολογικών ρευμάτων και ευαισθησιών.

Η υλοποίηση των αποφάσεων των πανελλαδικών σωμάτων του ΣΥΡΙΖΑ, στην οποία οφείλουμε να πρωταγωνιστήσουμε, αναδιαμορφώνει και εμβαθύνει ώς ένα βαθμό τα όρια της δημοκρατικής λειτουργίας του και μπορεί να καταστήσει πιο αποτελεσματική, πιο ενωτική και πιο ελκτική την ταυτότητά του ως πολιτικού οργανισμού ενεργά ανεκτικού προς όλα τα ρεύματα της Αριστεράς και τους ενεργούς πολίτες και ταυτόχρονα ανοιχτού στις αντίστοιχες διευρύνσεις. Για να πραγματοποιηθεί όμως αυτό απαιτείται το άμεσο ξεπέρασμα παθολογιών που ενυπάρχουν σε δυνάμεις της Αριστεράς, αδυναμιών που προκαλούν σοβαρές δυσκολίες στη λειτουργία του ΣΥΡΙΖΑ.

Έτσι, ενώ είναι δυνάμει δημιουργική η συνύπαρξη διαφορετικών, ιστορικά διαμορφωμένων, αντιλήψεων και ευαισθησιών σχετικά με τα χαρακτηριστικά της Αριστεράς του 21ου αιώνα τόσο στα όργανα όσο και στις λειτουργίες του ΣΥΡΙΖΑ, η συνύπαρξη αυτή οφείλει να μην οδηγεί σε μια εσωτερική διαμάχη ισχύος και έναν ανταγωνισμό ζυμώσεων, κατά το πρότυπο λειτουργίας των μαζικών χώρων. Η πολιτική συμμαχία οφείλει να κινείται με βάση αυτά που ενώνουν τις διαφορετικές συνιστώσες ενώ ο γόνιμος κατά τα άλλα ανταγωνισμός ιδεών και αντιλήψεων οφείλει να μην εμποδίζει την κοινή δράση, να μην παραλύει την κοινή λειτουργία και να μην προκαλεί μια χαοτική εικόνα σύγχυσης στο κόσμο της Αριστεράς.

Κατά το επόμενο διάστημα, ο ΣΥΝ θα εργαστεί συστηματικά για την αποκατάσταση ενός κλίματος αλληλεγγύης και συντροφικότητας μεταξύ των συνιστωσών και των ανέντακτων που συναπαρτίζουν τον ΣΥΡΙΖΑ, για την κατάκτηση της συλλογικότητας και την εξασφάλιση της πολιτικής λειτουργίας της Γραμματείας του, ώστε αυτή να μπορεί να παρεμβαίνει στη συγκυρία έγκαιρα και αποτελεσματικά, για τη συγκρότηση και λειτουργία των τοπικών και κλαδικών επιτροπών του με βάση τα πραγματικά προβλήματα στους τόπους δουλειάς και κατοικίας. Στόχος δεν μπορεί να είναι άλλος από την επιδίωξη να παίξει ο ΣΥΡΙΖΑ ρόλο πρωταγωνιστικό στην αντιμετώπιση τόσο των συνεπειών της κρίσης όσο και των αιτίων που τη δημιούργησαν.

το απόσπασμα προέρχεται από τις Θέσεις της ΚΠΕ του ΣΥΝ για το Έκτακτο Συνέδριο ή όπως σωστά επισημάνθηκε από την ΠΚ Πετραλώνων-Θησείου Προτάσεις της ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΘΕΣΕΩΝ προς την Κεντρική Πολιτική Επιτροπή του ΣΥΝ για το έκτακτο Συνέδριο

ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ ΑΓΩΝΑΣ- ΔΕΝ ΘΑ ΠΕΡΑΣΟΥΝ

Ένα ποίημα του Μανώλη Αναγνωστάκη, μελοποιημένο από τον Θάνο Μικρούτσικο στο δίσκο «Τραγούδια της λευτεριάς» που κυκλοφόρησε το 1978, σε ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη.

«Κι ήθελε ακόμη πολύ φως να ξημερώσει.
'Όμως εγώ Δεν παραδέχτηκα την ήττα.
'Έβλεπα τώρα
Πόσα κρυμμένα τιμαλφή έπρεπε να σώσω
Πόσες φωλιές νερού να συντηρήσω μέσα στις φλόγες.
Μιλάτε, δείχνετε πληγές αλλόφρονες στους δρόμους
Τον πανικό που στραγγαλίζει την καρδιά σας σα σημαία
Καρφώσατε σ' εξώστες, με σπουδή φορτώσατε το εμπόρευμα
Η πρόγνωσή σας ασφαλής:
Θα πέσει η πόλις.
Εκεί, προσεχτικά, σε μια γωνιά, μαζεύω με τάξη,
Φράζω με σύνεση το τελευταίο μου φυλάκιο
Κρεμώ κομμένα χέρια στους τοίχους, στολίζω
Με τα κομμένα κρανία τα παράθυρα, πλέκω
Με κομμένα μαλλιά το δίχτυ μου και περιμένω.
'Όρθιος και μόνος σαν και πρώτα περιμένω.»

Μανώλης Αναγνωστάκης

Εν μεγάλη Ελληνική αποικία, 200 π.Χ.

Ότι τα πράγματα δεν βαίνουν κατ' ευχήν στην Αποικία
δεν μέν' η ελαχίστη αμφιβολία,
και μ' όλο που οπωσούν τραβούμ' εμπρός,
ίσως, καθώς νομίζουν ουκ ολίγοι, να έφθασε ο καιρός
να φέρουμε Πολιτικό Αναμορφωτή.

Όμως το πρόσκομμα κ' η δυσκολία
είναι που κάμνουνε μια ιστορία
μεγάλη κάθε πράγμα οι Αναμορφωταί
αυτοί. (Ευτύχημα θα ήταν αν ποτέ
δεν τους χρειάζονταν κανείς). Για κάθε τι,
για το παραμικρό ρωτούνε κ' εξετάζουν,
κ' ευθύς στον νου τους ριζικές μεταρρυθμίσεις βάζουν,
με την απαίτησι να εκτελεσθούν άνευ αναβολής.

Έχουνε και μια κλίσι στες θυσίες.
Παραιτηθείτε από την κτήσιν σας εκείνη·
η κατοχή σας είν' επισφαλής:
η τέτοιες κτήσεις ακριβώς βλάπτουν τες Αποικίες.
Παραιτηθείτε από την πρόσοδον αυτή,
κι από την άλληνα την συναφή,
κι από την τρίτη τούτην: ως συνέπεια φυσική·
είναι μεν ουσιώδεις, αλλά τι να γίνει;
σας δημιουργούν μια επιβλαβή ευθύνη.

Κι όσο στον έλεγχό τους προχωρούνε,
βρίσκουν και βρίσκουν περιττά, και να παυθούν ζητούνε·
πράγματα που όμως δύσκολα τα καταργεί κανείς.

Κι όταν, με το καλό, τελειώσουνε την εργασία,
κι ορίσαντες και περικόψαντες το παν λεπτομερώς,
απέλθουν, παίρνοντας και την δικαία μισθοδοσία,
να δούμε τι απομένει πια, μετά
τόση δεινότητα χειρουργική.-

Ίσως δεν έφθασεν ακόμη ο καιρός.
Να μη βιαζόμεθα· είν' επικίνδυνον πράγμα η βία.
Τα πρόωρα μέτρα φέρνουν μεταμέλεια.
Έχει άτοπα πολλά, βεβαίως και δυστυχώς, η Αποικία.
Όμως υπάρχει τι το ανθρώπινον χωρίς ατέλεια;
Και τέλος πάντων, να, τραβούμ' εμπρός.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

ο χάρτης της αποικιοκρατίας το 1945 του Supertask από την Wikipedia

Εμπρός στο δρόμο που χάραξε ο Δεκέμβρης…

Λέγαμε τότε να κρατήσουμε ανοιχτό το πολιτικό στην εξέγερση, να μετατρέψουμε την οργή σε διεκδίκηση, να κάνουμε λόγο και πράξη, σχέδιο και πρόγραμμα το ανυπόφορο και το ανείπωτο της καθημερινότητας. Αποδειχτήκαμε όμως ιδεολογικοπολιτικά και οργανωτικά ανεπαρκείς για να ακολουθήσουμε με συνέπεια τον «δρόμο του Δεκέμβρη», ιδίως μετά τον Δεκέμβρη. Τέλος πάντων. Η κυβέρνηση φαίνεται να εγείρει, εκτός της συνήθους αγανάκτησης, ένα αίτημα δικαιοσύνης για το «πού πάνε τα λεφτά» αλλά και ένα αίσθημα ταπείνωσης για το ρεζίλι μας. Βεβαίως, η αγανάκτηση, η δικαιοσύνη, η ταπείνωση δεν έχουν πολιτικό στίγμα κι αλίμονό μας αν εκθρέψουν το φασιστικό τέρας.

Η κρατική και διεθνής προπαγάνδα επιχειρούν να επιβάλλουν ως μοναδικό δρόμο τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, τη συρρίκνωση του δημόσιου τομέα ως πεδίου άσκησης και ελέγχου των οικονομικών δραστηριοτήτων, τον περιορισμό των δικαιωμάτων ως αρνητικών συντελεστών στην παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα, την προσχώρηση στη λογική των αγορών μέσω θεσμικών αλλαγών (κι αυτή είναι η ουσία των μέτρων) που θα αποδώσουν συμβατές και προσαρμόσιμες τις δυναμικές θεσμοποίησης στην κοινωνία με τις δυναμικές ανάπτυξης της αγοράς. Αντίσταση, ανυπακοή, ξεσηκωμός. Όλα αυτά ανάγονται στον πυρήνα της ιδιότητας του πολίτη, στην αντιστασιακότητα και τις παρακαταθήκες της Αριστεράς που θεματοποίησε ιδεολογικά και πολιτικά την κοινωνική αδικία, εμπέδωσε την εναλακτικότητα στην κοινωνική σκέψη και τον πολιτικό σχεδιασμό. Αλλά λειψά για ένα πολιτικό πρόγραμμα, καθώς παραμένουν ασαφή τα επίδικα, η προοπτική των πολιτικών και η ηγεμονία της αριστερής γλώσσας. Ό,τι προτείνει και ό,τι διεκδικεί σήμερα η Αριστερά δύσκολα εγγράφεται σε μια ιστορική προοπτική, δεν ενσωματώνει στο λόγο και την πράξη τη μοναδικότητα και την ιδιοσυστασία της συγκυρίας, τον κοινωνικό ανταγωνισμό και την ιδεολογικοπολιτική σύγκρουση για την παραγωγή αλλαγών στην πολιτική και την κοινωνία. Φτώχυνε κι η γλώσσα μας, δεν μπορούμε να εκφράσουμε κατά τρόπο ηγεμονικό την εκρηκτική αλλά βουβή κοινωνική δυσαρέσκεια, την ματαιωμένη αλλά στρεβλή κοινωνική προσδοκία, την ταπείνωση. «Τρία κλικ Αριστερά», έλεγε κάποτε η Κατερίνα Γώγου, «έτσι να κάνουμε, έπεσε η πόρτα…»

Τρία κλικ αριστερά 

 Πρώτο κλικ: Να παίξουμε τώρα στην απώλεια της ιδεολογικής ηγεμονίας του νεοφιλελευθερισμού και την έκπτωση της νομιμοποίησης του πολιτικού: οι κερδοσκόποι που καταριόμαστε δεν είναι στο υπερπέραν αλλά εδώ, στο κέντρο της Αθήνας, η Σοφοκλέους και οι Τράπεζές μας είναι μέρος των «αγορών» που μας «εκβιάζουν». Κερδοσκοπούν κεφαλαιοποιώντας το πραγματικό χρήμα που σωρεύουν έναντι κοπανιστού αέρα, διεκπεραιώνουν, όχι μέσω οικονομικών δραστηριοτήτων αλλά δια της συνδρομής του πολιτικού, την αναδιανομή προς τα πάνω και εμπεδώνουν την κυριαρχία του κεφαλαίου με όλες τις συνέπειες για τους εργαζομένους.
 Δεύτερο κλικ: τα μέτρα και οι πολιτικές αυτές δεν είναι ατελέσφορα, κι ας αφήσουμε τις ευκολίες. Θα πετύχουν και μάλιστα σύντομα τη συμβατότητα θεσμικής οργάνωσης της πολιτείας και κερδοφορίας του κεφαλαίου. Το κράτος δεν πρόκειται να κηρύξει πτώχευση. Καθώς επιβάλλεται, λοιπόν, μείωση των μισθών και άνοδος των τιμών στην εσωτερική αγορά, υποτιμάται στο εσωτερικό της χώρας το κοινό νόμισμα. Έτσι, οι Έλληνες για να επιβιώσουν πρέπει να μάθουν, με το καλό ή με το ζόρι, να ζουν δουλεύοντας ακόμη περισσότερο και εντατικότερα για το κεφάλαιο.
 Τρίτο κλικ: είμαστε καλομαθημένες κοινωνίες και καλά κάνουμε, όχι μόνο γιατί λεηλατήσαμε τον τρίτο κόσμο και ρημάξαμε τον φυσικό πλούτο, αλλά και γιατί δουλέψαμε σκληρά, ξεζουμίσαμε ανελέητα τους εργαζόμενους, επενδύσαμε τη γνώση και τη φαντασία μας. Το σύνθημα όμως «φέρτε πίσω τα λεφτά», χωρίς πρόγραμμα για το «που θα πάνε τα λεφτά», είναι πολιτικά άχρηστο και ιδεολογικά συντηρητικό. Να πληρώσουμε κι άλλο, κι άλλο, θα το αντέξουμε. Αλλά, αυτή τη φορά την ιστορία για το «τι έγινε μέχρις εδώ» να την αφηγηθούμε εμείς, να μπουκάρουμε στο πολιτικό και να διεκδικήσουμε το σχεδιασμό του αύριο. Όλα τα τρία κλικ μαζί: είμαστε ιεραρχικές κοινωνίες με συντεταγμένο το πολιτικό, το ρεζίλι της πατρίδας δεν μας αφορά όλους. Οι αναφορές του εθνικού κράτους πήγανε κατά διαόλου, κι ας το κατανοήσει το, εν ιδεολογική τρικυμία διατελών εδώ και δεκαετίες, ΠΑΣΟΚ. Πατρίδα σημαίνει μάνα και πουτάνα, δηλαδή μάνα η δικιά μας Ελλαδάρα, πουτάνα των Γερμανών. Ας αφήσουμε όμως για λίγο τις μάνες των άλλων και ας κοιτάξουμε τις πουτανιές της δικιάς μας. Να υπερασπιστούμε τη μάνα-πατρίδα, κοιτώντας κατάματα τις πουτανιές της, αποδίδοντας τιμή τα εύσημα στην παρθενιά της μάνας Γερμανίας. Και καμιά ανοχή στην εκπόρνευση. Αλλά με την πολιτική της Μέρκελ και της παρέας της, εκλεκτά μέλη της οποίας κατοικοεδρεύουν εδώ, τι κάνουμε; Διεθνισμός, δηλαδή, πόλεμος στην εκπόρνευση του πολιτικού. Ας τον κηρύξουμε μαζί με τους άλλους εργαζόμενους στην Ευρώπη. Τα υπόλοιπα, στυλ Πάγκαλου και Χρυσοχοϊδη, είναι εθνικισμός της κακιάς ώρας, ξέφτια του Ανδρέα που με το πολύ πες-πες, εκτός από την δανεική κοινωνική δικαιοσύνη μας έφερε και την κολοβή εθνική ανεξαρτησία, συν τα σημιτικά «ισχυρή Ελλάδα», συν τα νεοδημοκρατικά «πάμε γι’ άλλα», κατάντησαν το κράτος μας μπουρδέλο, στο οποίο δεν μπαινοβγαίνουν «γερμανοί» τραπεζίτες, αλλά σκέτοι τραπεζίτες. Και στους γερμανούς εργαζόμενους, ένα μεγάλο συγνώμη, για τις ανοησίες και τις αφέλειες της τηλεοπτικής μας δημοκρατίας…

 Νίκος Κοταρίδης επ. καθηγητής Ιστορίας Παντείου Πανεπιστημίου
ΕΠΟΧΗ 7-3-2010

ΟΛΟΙ ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΣΤΙΣ ΑΠΕΡΓΙΕΣ ΟΛΟΙ ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ

Συντρόφια, αφήστε τα ποντίκια κάτω και βγείτε στο δρόμο.
Θα τα ξαναπούμε σύντομα. Κάποια τεχνικά προβλήματα μας δυσκολεύουν τη ζωή και στο internet.
Εκπέμπουμε παράνομα από ίντερνετ καφέ.
Καλό Αγώνα.

Της φυλακής τα τραύματα...

από την Εποχή 28.02.10

Μαντώ Νταλιάνη-Καραμπατζάκη
«Παιδιά στη δίνη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου 1946-1949, σημερινοί ενήλικες. Διαχρονική μελέτη για τα παιδιά που έμειναν στη φυλακή με τις κρατούμενες μητέρες τους.»
Επιστημονική επιμέλεια Ι. Τσιάντης, Δ. Πλουμπίδης
Εκδότες: Μουσείο Μπενάκη, ΕταιρείαΨυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου, Εκδόσειςτης Σχολής Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου.Φεβρουάριος 2010

Τα παιδιά του Εμφυλίου αποτελούν, αναμφίβολα, μέρος του εμφυλιοπολεμικού δράματος. Το αισιόδοξο, κατά μία έννοια, είναι ότι τα τελευταία χρόνια άρχισαν να έχουν κι αυτά το δικό τους, καθόλου ευκαταφρόνητο, μερίδιο στο πεδίο της ιστορικής έρευνας και της λογοτεχνίας. Μάλιστα, η δεύτερη προηγήθηκε, ανασηκώνοντας πρώτη εκείνη το υπάρχον για δεκαετίες πέτασμα απόκρυψης. Εν ολίγοις, κρατάει την πρωτιά.
Η αυλαία του ιδιότυπου αυτού δράματος, ατομική όσο και συλλογική, ανοίγει μέσα στον κυκλώνα του εμφυλίου, όταν γυναίκες με παιδί στην κοιλιά ή στην αγκαλιά βρέθηκαν στα βουνά, στις φυλακές ή τις εξορίες. Δραματουργικά, σαν να μην έφτανε αυτό, από την άνοιξη του 1948 έρχεται να προστεθεί, με επίσημη κυβερνητική απόφαση, η απομάκρυνση των παιδιών από τις εμπόλεμες ζώνες.  Ένα χρόνο μετά τη λήξη του Εμφυλίου, Αύγουστο 1950, το δράμα αποκτά μια επιπλέον πράξη.  Οι διοικήσεις των φυλακών αποφάσισαν την απομάκρυνση των παιδιών από τις φυλακισμένες μητέρες τους προς φρονηματισμό των έγκλειστων γυναικών. Ο λόγος; Είχαν ομαδικά διαμαρτυρηθεί για τις συνεχιζόμενες εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων. Αυτό, τουλάχιστον, συνέβη στις φυλακές Αβέρωφ. Δεν γνωρίζουμε κατά πόσο το μέτρο εφαρμόστηκε ευρύτερα.
Έτσι, θέλοντας και μη, τα παιδιά ακολούθησαν τους δρόμους των δυο αντιμαχόμενων πλευρών. Η νικήτρια παράταξη τα σκόρπισε εντός της ελληνικής επικράτειας, στις παιδοπόλεις υπό τη σκέπη της Μεγάλης Μητέρας, δηλαδή της τριαντάχρονης τότε Βασίλισσας Φρειδερίκης. Αντίστοιχα, ο Δημοκρατικός Στρατός τα μοίρασε στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, σε παιδικούς σταθμούς, αναθέτοντας τη φροντίδα τους σε ομαδάρχισσες και “μανούλες”.
  Τους μυθιστοριογράφους τους ελκύουν περισσότερο οι παιδοπόλεις, σε αντίθεση με τις βιωματικές μαρτυρίες, που έρχονται κυρίως από τα εκπατρισμένα παιδιά. Πάντως, οι ιστορικοί συλλέγουν προφορικές μαρτυρίες ενηλίκων και από τις δυο ομάδες. Συχνά τις συστεγάζουν, ως μαρτυρίες από το “παιδομάζωμα”. Σε ένα σχετικό βιβλίο συναντήσαμε την πρώτη αναφορά στη “Διδακτορική Εργασία” της Μαντώς Νταλιάνη-Καραμπατζάκη. Είναι η μελέτη του δημοσιογράφου Δημήτρη Σέρβου, «Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται την αλήθεια» (Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 2001). Ο Σέρβος αναφέρει ως τίτλο της εργασίας, «Παιδιά γεννημένα στις φυλακές 1946-49», καλλιεργώντας την προσδοκία για μια ενδιαφέρουσα έρευνα που έλειπε. Και πράγματι, το πρόσφατο βιβλίο συνιστά μια πρωτότυπη μελέτη, καθώς δεν περιορίζεται, όπως συνήθως, σε αναδρομικές αφηγήσεις  αλλά εκκινεί από τον Εμφύλιο. Η μελετήτρια είχε τη μοναδική τύχη να παρακολουθήσει τα υποκείμενα της έρευνάς της για περισσότερο από τριάντα χρόνια, που σημαίνει από βρεφικής ηλικίας μέχρι ενήλικες 30 ή 35 ετών. Αυτό οφείλεται στην προνομιούχο θέση της. Δεν ανήκει στην πολυπληθή ομάδα των νεότερων μελετητών, αλλά ούτε η ίδια ήταν μια από τις μάνες και μανούλες του Εμφυλίου.  Ήταν, όμως,  συνομήλική τους.

Μια παραλληλία
Η Μαντώ Καραμπατζάκη γεννήθηκε το 1920. Ίδια χρονιά με την Έλλη Παπά. Και οι δύο ήταν Μικρασιάτισσες. Από τη Σμύρνη η Παπά, από την περιοχή της Προύσας η Καραμπατζάκη. Μετά  τη Μικρασιατική Καταστροφή, η οικογένεια Παπά εγκαταστάθηκε στον Πειραιά, η οικογένεια Καραμπατζάκη στη Θεσσαλονίκη. Την ίδια εποχή φοίτησαν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στη Φιλοσοφική και μετά στη Νομική η πρώτη, στην Ιατρική η δεύτερη. Πιο άστατο ταμπεραμέντο η πρώτη, μεταπήδησε στη δημοσιογραφία. Η δεύτερη τελείωσε τη Σχολή και το 1945 παντρεύτηκε το γιατρό Δημήτρη Νταλιάνη. Και στις δύο περιπτώσεις, οι άντρες της ζωής τους καθόρισαν εν πολλοίς, το βίο τους. Οι δυο γυναίκες συνελήφθησαν για παράνομη δράση στην Αθήνα. Το 1950 η Παπά, το 1949 η Καραμπατζάκη. Τότε, ο Νταλιάνης ήταν εξόριστος στην Ικαρία (Πριν δέκα χρόνια εξέδωσε «Το σανατόριο εξορίστων Ικαρίας, 1948-49»). Στις φυλακές Αβέρωφ, η Καραμπατζάκη έμεινε δυο χρόνια, συνδράμοντας φυλακισμένες μητέρες και τα παιδιά τους, όπως υπήρξε η Παπά. Μόνο που εκείνη γέννησε στις φυλακές της Καλλιθέας και αργότερα, μόνη πια, μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ. Κατά τα άλλα, η Καραμπατζάκη έζησε από το 1955 μέχρι το θάνατό της, το 1996, στο εξωτερικό. Το μεγαλύτερο διάστημα στη Στοκχόλμη, όπου και παρουσίασε το δόκτορά της. Η Παπά απεβίωσε στις 27 Οκτωβρίου 2009, αφήνοντας ως διαθήκη τη μαρτυρία της για δυο σημαντικές προσωπικότητες της ελληνικής ιστορίας, τον Νίκο Μπελογιάννη και τον Νίκο Πλουμπίδη. Οι δυο γυναίκες δεν θα πρέπει να συναντήθηκαν. Ωστόσο, οι μαρτυρίες και των δύο στεγάζονται στις εκδόσεις του Μουσείου Μπενάκη. Επιπροσθέτως, ο υιός Πλουμπίδη αναλαμβάνει εξ ημισείας την επιμέλεια της διδακτορικής διατριβής της Καραμπατζάκη.

Τα προλογικά
Η διδακτορική διατριβή “έγινε δεκτή από την Ethical Committee του Karolinska Institute, στις 19 Δεκεμβρίου του 1983”, σύμφωνα με την συγγραφέα. Κατά τον επιμελητή Ιωάννη Τσιάντη, τελείωσε το 1986. Πάντως, η μετάφραση έγινε από τα αγγλικά, όπως είχε κατατεθεί η διατριβή στο σουηδικό Ινστιτούτο το 1994. Δεν διευκρινίζεται αν κυκλοφόρησε ως βιβλίο. Η ελληνική μετάφραση είναι του ψυχίατρου και συστηματικού μεταφραστή παρόμοιων βιβλίων Κώστα Ζερβού. Παραδόξως, το όνομά του δεν αναφέρεται στη σελίδα τίτλου. Κατά τα άλλα, όπως συμβαίνει συνήθως όταν οι συγγραφείς είναι αποθανόντες ή δεν ανήκουν στην γηγενή ακαδημαϊκή κοινότητα, προβλέπεται σειρά προλόγων. Στον πρώτο, ο Τσιάντης παρουσιάζει διεξοδικά, σε 35 σελίδες, τη διατριβή. Προκαταλαμβάνει, μάλιστα, τον αναγνώστη, δηλώνοντας ότι διαφωνεί με τα αισιόδοξα συμπεράσματα της συγγραφέως. Ξεκινώντας ένα τελευταίο υποκεφάλαιο του κειμένου του με τον ορισμό του ψυχικού τραύματος κατά Λαπλάνς και Ποντάλις (παραδόξως παραπέμπει στη γαλλική έκδοση του εν λόγω λεξικού, παρόλο που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά προ δεκαπενταετίας), καταλήγει, ότι το άτομο μπορεί να γίνει πιο ελεύθερο στις επιλογές του μόνο με την “διεπεξεργασία του τραύματος” (μάλλον ατυχής απόδοση του working through). Με άλλα λόγια, δια της ειδικής ψυχαναλυτικής οδού, που ενδείκνυται σε παρόμοιες περιπτώσεις. Το κείμενο συμπληρώνεται με εκτενή βιβλιογραφία στα αγγλικά, πλην ενός αφιερωματικού τόμου ελληνιστί στον ίδιο και ένα άρθρο συνεργατών του σε ελληνικό περιοδικό. Στον δεύτερο πρόλογο, με τίτλο «Στα ίχνη των ψυχοτραυματισμών», ο Δημή­τρης Πλουμπίδης αναφέρεται γενικότερα στα παιδιά πολεμικών συρράξεων και ιδιαίτερα, στα εβραιόπουλα που επέζησαν του Ολοκαυτώματος. Ουσιαστικά, επαναλαμβάνει κι αυτός το ίδιο συμπέρασμα, ότι τα ψυχικά τραύματα παραμένουν, παρά την εντύπωση ομαλότητας που δημιουργεί μια νοικοκυρεμένη ζωή. Πλέον απαισιόδοξος αυτός, θεωρεί ακόμη και την ψυχαναλυτική κάθαρση ουτοπία.
Αυτή η τακτική στομώνει το ενδιαφέρον αντί να παρακινεί τον αναγνώστη.  Δείχνει, επίσης, σαν κηδεμόνευση του συγγραφέα. Η εντύπωση επιτείνεται από την εξέχουσα θέση των δυο επιμελητών στην ψυχοθεραπευτική κοινότητα. Αναμφιβόλως, οι παρατηρήσεις τους παρουσιάζουν ενδιαφέρον, καθώς δίνουν ένα σημερινό ψυχαναλυτικό πλαίσιο στη διατριβή. Εστιασμένες στο ψυχικό τραύμα, θα εύρισκαν τη θέση που τους αντιστοιχεί σε ένα επίμετρο. Εκεί, θα μπορούσαν να δημοσιευτούν και οι μαρτυρίες του επόπτη της διατριβής και του συζύγου για την ίδια τη συγγραφέα και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε κατά την έρευνα.

Επί 40 χρόνια
Στον πρόλογο της διατριβής, η Καραμπατζάκη παρουσιάζει το θέμα, όπως το είχε συλλάβει στον τελευταίο χρόνο των σπουδών της, το ακαδημαϊκό έτος 1946-1947. Το αρχικό ερώτημα ήταν πόσο βαραίνει στην ανάπτυξη της προσωπικότητας των παιδιών ο χωρισμός από τις μητέρες τους κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Πάνω σε αυτό το ερώτημα ξεκίνησε να εργάζεται από τότε που ήταν και η ίδια κρατούμενη στις φυλακές Αβέρωφ. Και συνέχισε επί 40 χρόνια, εργαζόμενη ως παιδίατρος και παιδοψυχίατρος σε τρεις χώρες (Ελλάδα, Αγγλία, Σουηδία). Η διατριβή της στηρίχτηκε σε μια ομάδα 120 μητέρων, που βρέθηκαν έγκλειστες στις φυλακές Αβέρωφ κατά την περίοδο 1945-1950, και 167 δικών τους παιδιών. Από το σύνολο των παιδιών, 95 από αυτά πέρασαν κάποιο χρονικό διάστημα στη φυλακή μαζί με τις μητέρες τους, ενώ 72 δεν έζησαν καθόλου στη φυλακή. Αυτήν την ομάδα την γνώρισε στους 21 μήνες, που παρέμεινε κρατούμενη. Μετά την απελευθέρωσή της, συνέχισε για ένα διάστημα τις επισκέψεις της στη φυλακή, ενώ κράτησε επαφή με τα παιδιά μέχρι την αναχώρησή της από την Ελλάδα, το 1955. Οι σημειώσεις της από εκείνη την περίοδο δεν σώθηκαν. Η κυρίως έρευνα έγινε την περίοδο 1980-1986. Τότε, αναζήτησε τα ίχνη των παιδιών και των οικογενειών τους. Πραγματοποίησε σειρά συνεντεύξεων και κατέγραψε τις μαρτυρίες τους. Ως πλαίσιο της έρευνας χρησιμοποίησε μαρτυρίες τρίτων και αρχειακό υλικό, όπως τα μητρώα των φυλακών. Συγκεντρώνοντας αναδρομικά στοιχεία, δημιούργησε μια συγκριτική εικόνα για την προσαρμογή των μητέρων και των παιδιών.
Η διατριβή είναι συστηματικά δομημένη. Προτάσσει σύνοψη της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας σε μια προσπάθεια να δοθεί το ιστορικό υπόβαθρο. Σύμφωνα με τους επιμελητές, αυτό το ιστορικό πλαίσιο είναι ανεπαρκές, καθώς εκφράζει την οπτική της συγγραφέως. Πράγματι, καθόλου δεν ταιριάζει στα σημερινά γούστα ή, σωστότερα, στις κρατούσες τάσεις, η έμφαση στη διαχρονική αντοχή και αγωνιστικότητα των Ελλήνων. Θεωρούνται βλαβερά κατάλοιπα. Γι’ αυτό και παρατίθεται σχετικός πρόλογος του Τάσου Σακελλαρόπουλου, στον οποίο δίνεται η σημερινή οπτική για τις αδυναμίες της Αριστεράς και τα λάθη της πολιτικής της, προσθέτοντας γενικότερες εκτιμήσεις και τρέχουσα βιβλιογραφία. Στη διατριβή, ορίζονται εισαγωγικά οι μέθοδοι εργασίας και δίνονται αναλυτικά τα βιογραφικά των οικογενειών. Στη συνέχεια, με βάση τις συνεντεύξεις, καταρτίζονται πίνακες, που σκιαγραφούν το προφίλ των οικογενειών και τις κακουχίες στις οποίες υποβλήθηκαν οι μητέρες και κατ’ επέκταση, τα παιδιά. Επίσης, πίνακες για τις συνθήκες γέννησης των παιδιών και διαβίωσής τους στις φυλακές, ενώ συγκεντρώνονται σε πίνακες στοιχεία για τη ζωή τους στα κατοπινά χρόνια. Με βάση τις συνεντεύξεις, σε ένα εκτενές τελευταίο τμήμα, δίνεται αναλυτικά το ιστορικό είκοσι οικογενειών. Αυτές οι 288 σελίδες μπορεί να μη εντάσσονται στην προφορική Ιστορία, αφού δεν παρατίθεται αυτούσιο το αφηγηματικό υλικό, όπως μαγνητοφωνήθηκε. Κατά συνέπεια, χάνονται τόσο η συναισθηματική φόρτιση όσο και η πολυσημία του λόγου. Δηλαδή, τα πολύτιμα στοιχεία  για μια ψυχαναλυτική ανάλυση των μαρτυριών. Ωστόσο, δίνονται ακριβόλογα και χωρίς πλατειασμούς είκοσι ιστορίες με τα παρακλάδια τους. Ενώ, ταυτόχρονα, διαγράφεται μια μοναδική εικόνα των συνθηκών στις οποίες έζησαν εκείνες οι γυναίκες και τα παιδιά τους. Μεταξύ των άλλων, η διατριβή ζωντανεύει επετειακά, καθώς συμπληρώνονται 30 χρόνια από την κατεδάφισή τους, τις φυλακές Αβέρωφ, που χτίστηκαν για φυλακές ανηλίκων, αλλά για 55 χρόνια στέγασαν ουκ ολίγους πολιτικούς κρατούμενους, αποτελώντας για μια μερίδα από αυτούς την ύστατη κατοικία.
 
Τα συμπεράσματα
Στο τελευταίο κεφάλαιο, παρουσιάζονται τα συμπεράσματα της έρευνας. Η μελέτη, όπως τονίζει η Καραμπατζάκη, σχεδιάστηκε ως μελέτη επικινδυνότητας, δηλαδή αποσκοπούσε στη διερεύνηση των βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων συνεπειών των πολλαπλών ψυχικών τραυμάτων κατά την πρώιμη παιδική ηλικία. Γι’ αυτό και η παρακολούθηση των παιδιών της φυλακής έγινε παράλληλα με την εποπτεία μιας άλλης ομάδας παιδιών που δεν έζησαν στη φυλακή. Ομάδα ελέγχου, όπως αποκαλείται. Προς μεγάλη της έκπληξη, τα αποτελέσματα στις δυο ομάδες παιδιών έδειξαν μικρές διαφορές. Γι’ αυτό και άρχισε να ελέγχει τις ομάδες που επέλεξε και τα δεδομένα στα οποία στηρίχτηκε. Μια εκδοχή ήταν ότι τα παιδιά, παρότι αποχωρίστηκαν τις μητέρες τους πριν από την ηλικία των πέντε χρόνων, πρόλαβαν και δημιούργησαν ένα θερμό και ικανοποιητικό δεσμό μαζί τους. Επίσης, ότι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο οι γονείς, που ήταν άτομα υγιή, εύψυχα και αφοσιωμένα στα ιδεώδη τους. Γενικότερα, άτομα, που είχαν επιλέξει να αγωνιστούν. Όσο για τα παιδιά, περιγράφονται δραστήρια, ανεξάρτητα και υψηλής κοινωνικότητας. Ωστόσο, μέχρι τέλους, η διατριβή αφήνει ανοικτό το ερώτημα, γιατί τα παιδιά τα πήγαν καλά ως ενήλικες παρά τη σκληρότητα των εμπειριών τους κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της παιδικής και εφηβικής ζωής τους.
Από την πλευρά τους οι επιμελητές, τονίζουν ότι κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το εσωτερικό δράμα αυτών των ατόμων. Από μια ψυχαναλυτική οπτική, το βασικό είναι οι “ψυχοτραυματισμοί”, ενώ οι παράγοντες που συνετέλεσαν ώστε εκείνα τα παιδιά να “χτίσουν” άμυνες και να έχουν ως ενήλικες μια ισορροπημένη προσωπική και κοινωνική ζωή,  φαίνεται να περνάνε σε δεύτερο επίπεδο. Η τελική εντύπωση, που αποκομίζουμε από την ελληνική έκδοση της μελέτης της Καραμπατζάκη, είναι ότι εγκρίθηκε μεν προς έκδοση, αλλά υπό προϋποθέσεις. Δηλαδή, υπερίσχυσε ο σημερινός επιστημονικός λόγος και όχι οι ιστορίες των “αφανών”, που με τόσο μόχθο συγκέντρωσε η Καραμπατζάκη. Απομένουν οι 400 μαγνητοφωνημένες κασέτες της ως προίκα στη διψαλέα προφορική Ιστορία.

Μ. Θεοδοσοπούλου

«...το πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι η επιβίωση για την επιβίωση.»

από την Εποχή, 28.02.10
του Βασίλη Μουλόπουλου

Αν οι εξελίξεις στην Ελλάδα είναι μέρος των παγκόσμιων εξελίξεων, σ' αυτές τις εξελίξεις θα πρέπει να δώσουμε ένα όνομα και να χαράξουμε ένα χάρτη. Το όνομα για μένα είναι παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός και ο χάρτης όλος ο πλανήτης. Στον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό δεν μπορεί να υπάρξουν καθαρά τοπικές νίκες εναντίον του. Όπως οι εργάτες μιας βιομηχανίας δεν μπορούν να εμποδίσουν μόνοι τους τη μετεγκατάσταση της επιχείρησης σε άλλη χώρα, έτσι και μια ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να αγωνισθεί μόνη της ενάντια στις πολιτικές του κεφαλαίου για έξοδο από την κρίση. Μια αντισυστημική αριστερά δεν μπορεί παρά να είναι και διεθνιστική.
Πιστεύω ότι πρέπει να βρούμε τη δύναμη και την ευφυΐα να αναπτύξουμε στρατηγική πρόταση, ικανή να ασκήσει ηγεμονία στην κοινωνία και στην πολιτκή, προτείνοντας νέα κοινωνικά και παραγωγικά μοντέλα που θα επηρεάσουν τη ζωή της χώρας και τους θεσμούς της. Πολλοί ίσως μειδιάσουν γι' αυτά που λέω χαρακτηρίζοντάς τα ουτοπικά. Ότι μια δύναμη μειοψηφική όπως ο ΣΥΡΙΖΑ, του 4,6% και στα όρια της διάσπασης, το μόνο που θα έπρεπε να σκέφτεται είναι πώς θα επιβιώσει.
Θα απαντήσω ότι το πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι η επιβίωση για την επιβίωση. Και ότι πολλές φορές υψώνοντας τον πήχη επιτυγχάνεις το μεγάλο άλμα.
Υπάρχουν στιγμές που μόνο οι μειοψηφίες μπορούν να πάνε ενάντια στο ρεύμα, να παίξουν έναν ιστορικό ρόλο ο οποίος υπερβαίνει κατά πολύ το μέγεθος και το βάρος τους. Υπάρχουν στιγμές που μόνον οι τρελοί του χωριού τολμούν να πούνε την αλήθεια. Το ζητούμενο είναι αν στον ΣΥΡΙΖΑ υπάρχουν ακόμα τρελοί για να τολμήσουν το μεγάλο άλμα.

Δομική ή προγραμματική αντιπολίτευση;

Δομική ή προγραμματική αντιπολίτευση; Και γιατί; Για να δώσουμε την απάντηση στο ερώτημα, πρέπει να συμφωνήσουμε πρώτα στο περιεχόμενο των λέξεων. Εγώ, την πρώτη απάντηση που αυθόρμητα δίνω, είναι αριστερή, χωρίς άλλον επιθετικό προσδιορισμό. Αλλά τι σημαίνει αριστερή; Και τι σημαίνει δομική;
Και η αριστερή αντιπολίτευση εμπεριέχει την προγραμματική αντιπολίτευση; Και σε ποιο πεδίο θα δοθεί; Στους θεσμούς, στα κινήματα, στα συνδικάτα; Και ποιες είναι οι κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που θα συσπειρώσουμε; Οι κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες που θα κάνουμε; Και κυρίως ποια θα είναι η πρόταση αυτής της αριστερής αντιπολίτευσης;
Για μένα η αντιπολίτευση μιας κοινωνικής αριστεράς, όπως πιστεύω ότι έιναι ο ΣΥΡΙΖΑ, πριν από όλους τους άλλους επιθετικούς προσδιορισμούς, είναι η αντισυστημική. Και αυτή την αντιπολίτευση μπορεί να την κάνει μια ανταγωνιστική αριστερά. Μια αριστερά που αρνείται ότι ο καπιταλισμός είναι το μόνο δυνατό σύστημα παραγωγής και ότι η μόνη δυνατή κοινωνία είναι αυτή της αγοράς.
Αλλά μια αντισυστημική αντιπολίτευση δεν αρκεί να λέει «όχι», να είναι μόνο «ενάντια». Πρέπει να έχει μια πρόταση που στα προβλήματα της εργασίας, της κοινωνίας, της οικονομίας, της οικολογίας, της Δημοκρατίας, δίνει απαντήσεις διαφορετικές από τη δεξιά. Εδώ και τώρα και όχι όταν οι «συνθήκες ωριμάσουν».

Εθελοντική υποδούλωση, ο βρόγχος της αριστεράς

Αλλά αυτό είναι εύκολο να το λες και δύσκολο να το κάνεις, όπως αποδεικνύει η εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ. Εγώ πιστεύω ότι οι διαφορές μεταξύ των διαφόρων αριστερών δεν εξαρτώνται από το έλλειμα καλής θέλησης ή από κομματικούς μικροϋπολογισμούς. Για πάνω από τριάντα χρόνια, η αριστερά διαλύεται από την επίθεση του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού που άλλαξε τις οικονομικές και παραγωγικές δομές, τις ταξικές συνθέσεις και τις ανάγκες του κόσμου μας. Προσπάθησε να υπερασπίσει ανεπιτυχώς τις κοινωνικές κατακτήσεις του νεοφιλελευθερισμού, εγκαταλείποντας τις μεγάλες ιδέες που την είχαν γεννήσει.
Εδώ και τριάντα χρόνια, χρόνο με το χρόνο, ήττα με την ήττα, ωρίμασε στη συλλογική της συνείδηση η ιδέα ότι το παιχνίδι έχει τελειώσει, ότι οι «άλλοι» κέρδισαν οριστικά.
Αυτή η «εθελοντική υποδούλωση» -όπως την αποκαλεί η Ροσάνα Ροσάντα- είναι ο βρόγχος που πνίγει την αριστερά. Που την παραλύει μεταξύ του «αφού δεν μπορούμε να αλλάξουμε τίποτα καλύτερα να παραδοθούμε» και του «αφού δεν μπορούμε να αλλάξουμε τίποτα ας κλείσουμε ερμητικά τις πόρτες και τα παράθυρα του κομματικού μας οίκου, για να σώσουμε τουλάχιστον την επαναστατική ψυχή μας».

Ο εργαζόμενος πάλι στο επίκεντρο

Αν θέλουμε όχι απλά να επιβιώσουμε, ούτε μόνο να αντισταθούμε ηρωικά, στην τελική επίθεση που έχει εξαπολύσει ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός, χρειαζόμαστε μια πρόταση που να πείθει και να κινητοποιεί. Που να δένει τις μεμονωμένες κοινωνικές συγκρούσεις και να τους δίνει προοπτική παρέμβασης στην κεντρική σκηνή. Ένα πολιτικό υποκείμενο δηλαδή, που θα αμφισβητήσει το κοινωνικό μοντέλο  και θα αρχίσει να περιγράφει ένα άλλο. Τα διάφορα κινήματα μας έχουν δείξει το δρόμο. Αλλά από μόνα τους δεν αρκούν. Είναι η αναγκαία αλλά όχι η ικανή συνθήκη. Χρειάζεται το πολιτικό υποκείμενο. Είναι πολύ πιθανό ότι το ιστορικό πρότυπο, που ονομάζεται κόμμα, δεν είναι πλέον κατάλληλο για να αναλάβει αυτόν το ρόλο. Η πολιτική όμως παραμένει απαραίτητη, αυτό που πρέπει ν' αλλάξει είναι ο τρόπος άσκησης της πολιτικής. Το κλασικό μοντέλο του εργατικού κινήματος που βασιζόταν στη σχέση μεταξύ τάξης-κόμματος-συνδικάτου, δεν λειτουργεί πλέον. Πρέπει να ανακαλύψουμε μια νέα πολτική κουλτούρα προσαρμοσμένη στη σημερινή κοινωνία όπου ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός την έχει κατακερματίσει, ικανή να ανασυνθέσει την κοινωνία  και να της δώσει τις απαντήσεις που θέτει. Μια πρόταση που θα βάλει και πάλι στο επίκεντρο τον εργαζόμενο. Όχι τον εργαζόμενο που γνωρίζαμε, αλλά εκείνον με τα πολλά πρόσωπα της μεταβιομηχανικής εποχής.

Παρέμβαση και στο πεδίο των θεσμών

Για μένα, το πρώτο απαραίτητο βήμα που πρέπει να γίνει, είναι να ορίσουμε και να εγγυηθούμε μια περίμετρο, εντός της οποίας να συνομιλήσουμε, να συγκρουστούμε, να διαφωνήσουμε και να συμφωνήσουμε για να συνθέσουμε μια πολιτική πρόταση ισχυρή στα πεδία των ιδεών, της κοινωνίας και των θεσμών. Για τα όρια παρέμβασης στους θεσμούς, συμμερίζομαι τις ενστάσεις, αλλά χωρίς αυτήν την παρέμβαση, η πρόταση χωλαίνει, όπως και το να περιορισθούμε μόνο σε αυτήν, σημαίνει ότι κόβουμε κάθε κανάλι επικοινωνίας και τροφοδοσίας από τα κοινωνικά κινήματα και πεθαίνουμε από ασφυξία. Σε αυτή την περίμετρο χωράνε όλες οι οργανώσεις του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και πολλές έξω από αυτόν. Με την προϋπόθεση να βάλουν στην άκρη τις αγκυλώσεις του κομματικού πατριωτισμού και της ιστορικής τους ταυτότητας.
Μέσα μπορούν να χωρέσουν και εκείνοι οι οικολόγοι που γνωρίζουν ότι η λεηλασία του πλανήτη οφείλεται στην οικονομία του κέρδους. Ότι η αντίθεση κεφαλαίου-μισθωτής εργασίας είναι και αντίθεση κεφαλαίου-οικοσυστήματος. Όσο για τα κινήματα, η ίδια τους η υπόσταση τους επιτρέπει να προσχωρούν στο όλον ή στα επιμέρους, διατηρώντας την αυτονομία τους.

Πώς θα αλλάξουμε μια κοινωνία άδικη

Άφησα τελευταίους τους ηγέτες. Αυτοί θα πρέπει να δουλέψουν μαρξιστικά όπως το κράτος στην κομμουνιστική κοινωνία. Δηλαδή για την εξαφάνισή τους.
Σε αυτή την περίμετρο οικοδόμησης του νέου πολιτικού υποκειμένου της αριστεράς, αυτό που δεν χωράει, ούτε καν εφάπτεται, είναι το ΠΑΣΟΚ, όχι γιατί είναι σοσιαλδημοκρατικό αλλά γιατί δεν είναι το άλλο σκέλος της αριστεράς. Της λεγόμενης συστημικής.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η αριστερά διασπάστηκε βίαια μεταξύ επαναστατών και ρεφορμιστών. Δηλαδή στο «πώς» θα αλλάξουμε μια κοινωνία άδικη, αλλά στο ότι έπρεπε να αλλάξει δεν διαφώνησε κανείς. Σήμερα, αυτό το ρεύμα της αριστεράς δεν υπάρχει. Η σοσιαλδημοκρατία στην Ευρώπη πέθανε τη δεκαετία του '80, όταν κήρυξε το τέλος της πάλης των τάξεων και ανέλαβε την εδραίωση και εξάπλωση του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Το ΠΑΣΟΚ, όπως και τα ομόσταυλα μετασοσιαλιστικά κόμματα της Ευρώπης, δεν είναι συστημική λύση του προβλήματος αλλά μέρος αυτού. Δεν στοχεύει όπως η κλασική σοσιαλδημοκρατία να διορθώσει τον καπιταλισμό, αλλά να αναδιαρθρώσει τα δικαιώματα της εργασίας ως το σημείο να τα κάνει ένα εμπόρευμα, όπως τα άλλα, όπως ήταν μέχρι το 18ο αιώνα.

το έργο Crystal Mind, του Nevit Dilmen, computer art, 1999, από την Wikipedia, δεν αποτελεί μέρος του αρχικού άρθρου.