Δευτέρα 19 Σεπτεμβρίου 2011

Πριν από την οικονομική, υπήρξε η πολιτική κρίση

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΤΑΚΗ ΚΑΦΕΤΖΗ*

Τη συνέντευξη πήρε ο Στάθης Κουτρουβίδης, ΕΠΟΧΗ, 18.9.11

Τι είδους είναι αυτή η κρίση, ποιες είναι οι πτυχές της;

Παραμένει κεντρικό ερώτημα αν μπορούμε να προσεγγίσουμε την κρίση αναλύοντας  επιμέρους πεδία της, όπως έγινε, για παράδειγμα, με την κρίση του 1929. Σε αυτήν την περίπτωση λέγαμε ότι είναι μια κρίση στο οικονομικό πεδίο^ το πολιτικό όμως παρέμενε “όρθιο” και εκλήθη εκ των υστέρων να δώσει λύση με μια κεϋνσιανή λογική. Το ίδιο έγινε στην Α΄ πετρελαϊκή κρίση του 1973, το ίδιο και στη Β΄ πετρελαϊκή κρίση. Δηλαδή, σε όλες τις προηγούμενες περιπτώσεις η κρίση μπορούσε να αναλυθεί στις επιμέρους εκφάνσεις της. Το ερώτημα σήμερα είναι κατά πόσο μπορούμε να διακρίνουμε επιμέρους πεδία έκφρασης της κρίσης και να πούμε ότι η κρίση αφορά την παγκοσμιοποιημένη χρηματοπιστωτική καπιταλιστική οικονομία, οπότε μπορεί να περιοριστεί αναλυτικά σε αυτό το πεδίο και να αντιμετωπιστεί με τα όποια εργαλεία υπάρχουν ή αν αντίθετα είναι ολική. Εάν είναι ολική, η αναλυτική διάκριση των πεδίων της κρίσης έχει μόνο γνωστική αξία.


Είναι εντέλει ολική;

Της οικονομικής κρίσης προηγήθηκε η κρίση στο πολιτικό. Εδώ και είκοσι πέντε χρόνια φιλελεύθεροι πολιτειολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες αναφέρονται στις δυτικές αναπτυγμένες δημοκρατίες, μιλώντας με τον όρο «disaffected democracies». Σε όλο τον αναπτυγμένο δυτικό κόσμο, στον πυρήνα του πολιτικού συστήματος, στον πυρήνα του αρχετυπικού κοινωνικού συμβολαίου που είναι η σχέση αντιπροσώπευσης, αναφέρονται με αυτόν τον όρο. Δημοκρατία, θεσμικά, τυπικά, μπορεί να υπάρχει, όμως, παράλληλα με αυτό, παρατηρούνται φαινόμενα κράτους έκτακτης ανάγκης.

Η κρίση της εξουσίας αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο με μεθόδους οι οποίες μας πάνε πίσω στα γραπτά του Καρλ Σμιτ. Τρανό παράδειγμα η μανιχαϊστική, βαθειά σκοταδιστική ιδεολογία, που εκφράζει ο αμερικανικός νεοσυντηρητισμός, όπως αποτυπώθηκε στο σλόγκαν του Μπους Junior, μια φονταμενταλιστική απάντηση στον φονταμενταλισμό «ο πόλεμος του καλού έναντι του κακού». Τι σημαίνει το Γκουαντάναμο, ή ο δήθεν «πόλεμος κατά της λεγόμενης διεθνούς τρομοκρατίας»; Ένα είναι σίγουρο, ότι ανέδειξε και κατασκεύασε μηχανισμούς που δεν ήταν συμβατοί με την οποιαδήποτε έννοια του αστικού κράτους δικαίου. Πριν την οικονομική κρίση, λοιπόν, υπήρξε η κρίση του πολιτικού. Και αυτό διότι το πολιτικό είχε καθημαχθεί κυριολεκτικά, μετά το τείχος, αλλά και πριν από αυτό. Η απελευθέρωση των αγορών και η απορρύθμιση ήρθαν ουσιαστικά με τομή.

Μείζον περιστατικό της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ιστορίας, η άνοδος Μιτεράν, τον Απρίλιο του 1981, στη Γαλλία και το Μέτωπο Σοσιαλιστών – Κομμουνιστών. Ήρθε επίσης συμβολικά όταν το 1983 αποχώρησαν από τη γαλλική κυβέρνηση οι Κομμουνιστές και ο Μιτεράν άρχισε να ιδιωτικοποιεί αυτά τα οποία είχε πριν κρατικοποιήσει. Διότι αντιμετώπιζε πόλεμο από τις διεθνείς αγορές, τις τράπεζες, από το κεφάλαιο και αναγκάστηκε να υποχωρήσει.

Από τότε έχουμε την πορεία μετάλλαξης της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας;

Ναι και επισφραγίστηκε δεκαέξι χρόνια μετά, με την άνοδο του Τόνυ Μπλερ και των μεταλλαγμένων εργατικών στην εξουσία της Αγγλίας. Τότε είχαμε πιστοποίηση της μετάλλαξης της κλασικής ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Όταν έγινε το συνέδριο του γερμανικού SPD το 1956, υπήρξε ολόκληρη πολεμική στο εσωτερικό του κόμματος για το αν θα έπρεπε να παραμείνει στο προοίμιο του καταστατικού του η επίκληση στο μαρξισμό, η οποία τελικά καταργήθηκε. 40 χρόνια μετά, όταν πήρε την εξουσία το νέο-εργατικό κόμμα στην Αγγλία, προχώρησε σε συνέδριο. Οι αλλαγές που έγιναν στο καταστατικό ήταν σαρωτικές. Μπήκε ρητά η αναγνώριση του κομβικού ρόλου της αγοράς.

Η λογική αυτή είναι κυρίαρχη;

Δείτε την τρέχουσα ρητορική από την Κίνα έως την Σομαλία, που μόλις άκουσα ότι το 53% πεθαίνει από την πείνα (ο FAO του ΟΗΕ, μάλιστα, προβλέπει ότι θα φτάσει σε λίγους μήνες το 72%) το μόνο που ακούς είναι ένα υβρίδιο λόγου που κάνει μια συνεχή αντιμετάθεση ανάμεσα στην αγορά και στην Πολιτεία, ανάμεσα στους όρους δανειστής και εταίρος. Σε συμβολικό, αφηγηματικό επίπεδο υπάρχει μια συνεχής διολίσθηση στο λόγο προς το οικονομικό με μια ιδιόλεκτο, η οποία εκπορεύεται από τις πολύ επεξεργασμένες λέξεις της επιχειρηματικής τραπεζικής αργκό.

Δεν ξέρω γιατί μου έρχεται τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερο η φράση από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο ότι η εκτελεστική εξουσία δεν είναι άλλο παρά μια επιτροπή διαχείρισης των κοινών υποθέσεων της αστικής τάξης- μολονότι πολλοί πέρασαν από τις μεταγκραμσιανές επεξεργασίες του Νίκου Πουλαντζά για τη σχετική αυτονομία του κράτους. Όμως, έγραφε σε μια εποχή που και ο ίδιος προγραμματικά-πολιτικά πίστευε απόλυτα στη δυνατότητα να υπάρξει μια μετάβαση από τον καπιταλισμό προς ένα τύπο κοινωνίας, που θα είχε πολλά κοινά στοιχεία με αυτό το οποίο έμεινε ατελείωτο στην επεξεργασία του. Και ήταν το πρόταγμα της σοσιαλιστικής κοινωνίας μέσα από το κράτος, το κοινοβούλιο, μέσα από τα κόμματα, μέσα από την ελευθεροτυπία, μέσα από τα συνδικάτα, γιατί το κράτος είχε μια σχετική αυτονομία απέναντι στις μερίδες της αστικής τάξης.

Πώς εξηγούνται εύκολα τα 18 χρόνια της Θάτσερ, και μετά του Μέιτζορ; Πώς εξηγείται ο ριγκανισμός; Πώς εξηγείται η φράση που είχε πει η Θάτσερ «δεν υπάρχει κοινωνία, υπάρχουν μόνο άτομα και οικογένειες»; Πώς εξηγείται η ηγεμονία αυτών των ιδεών; Όλα χειροτέρευαν. Δεν μπορούσε ο Μπλερ να μην αλλάξει το Καταστατικό του Εργατικού κόμματος, να μην αλλάξει ριζικά προς το φιλελεύθερο, προς την αγορά, προς το κεφάλαιο, και εις βάρος της εργασίας.
 Πριν γράψει τον “Πλούτο των Εθνών” ο Σμιθ, έχει γράψει ένα δοκίμιο, που δεν έχει μεταφραστεί ακόμα στα ελληνικά, “Η θεωρία των ηθικών συναισθημάτων”. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πώς κρούει τον κώδωνα για τον κίνδυνο της αδηφαγίας, της κτητικότητας και της αρπακτικότητας. Όλα αυτά κυβερνούν σήμερα.

Αυτή η χυδαία πολιτική να στρέφουν τη μία κοινωνική ομάδα εναντίον της άλλης και να γίνεται ένας διαγκωνισμός ευτελισμού της μιας προς την άλλη, είναι η κορυφή του παγόβουνου. Διάβασα μια φράση στο Οικονομικό Βήμα ενός κινέζου επιχειρηματία που απασχολεί 1.000.000 εργαζομένους. Μια φράση που καταργεί σε λίγες λέξεις όλη την ιστορικότητα αυτού του πολυσχιδούς οικοδομήματος, που είναι  ο καπιταλισμός. Αυτός θέλει να βάλει ρομπότ στην παραγωγή και είπε: «Καλός εργαζόμενος είναι εκείνος, ο οποίος εργάζεται, δεν πληρώνεται και κυρίως δεν αυτοκτονεί». Και μια άλλη φράση που είπε ο μέγας και τρανός Σόρος: «Οι αγορές μπορούν να προβλέψουν το μέλλον, διότι το προκαλούν». Τι να πει κανείς μπροστά σε αυτές τις φράσεις;

Τα συνδικάτα είναι σε θέση να παίξουν τον ιστορικό τους ρόλο;

Τα μαζικά συνδικάτα -στην Ελλάδα δεν την είχαμε αυτήν την παράδοση, λόγω του συγκεκριμένου μοντέλου ανάπτυξης του καπιταλισμού– άρχισαν να απομαζικοποιούνται. Μαζί με αυτό, έχουμε και την κρίση του ίδιου του συνδικαλισμού, μετά το ‘75 ειδικά, όπου παρατηρείται μια σταθερή σταδιακή μείωση των μελών τους, ακόμα και στο χώρο της δευτερογενούς παραγωγής με τη ρομποτική, τον μεταφορντισμό. Αυτό που λέει ο Λιπιέζ, η εργασία με κομμάτια: σου λέει, άστο το 8ωρο μπορεί να είναι και εξάωρο. Την Παρασκευή θα κάνουμε ταμείο. Στη Σααμπ, που ήταν η πρώτη επιχείρηση ήδη από το 1973 που έσπασε την αλυσίδα παραγωγής και έκανε τη μορφή του ατελιέ, υπήρχαν εναλλασσόμενοι ρόλοι του εργαζόμενου. Ο εργαζόμενος δεν ήταν μόνο να βιδώνει μπουλόνια, μπορούσε να δει και τον εγκέφαλο παροχής βενζίνης. Και μάλιστα την Παρασκευή στο ταμείο μπορούσε να πάρει και μπόνους. Είναι πολύ πιο ελαστικό επομένως το περιβάλλον, ενδεχομένως, όμως, πολύ πιο πιεστικό. Υπάρχουν επίσης οι κατακτήσεις των κοινωνικών δικαιωμάτων, οι οποίες επενδύθηκαν, θεσμικά και πολιτικά, μέσα στη δομή της εξουσίας και αποτέλεσαν τη μορφή του κοινωνικού κράτους. Το δεύτερο που γίνεται στα μέσα της δεκαετίας του 1970 είναι η σταδιακή κυριαρχία ενός προτύπου, απότοκου πιστεύω του καταναλωτικού μπουμ, αλλά, όπως λέει το ‘92 ο Μπάουμαν, και της εξατομίκευσης που επιφέρει αυτό το μπουμ. Υπήρξε από εκεί και μετά, με ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση στο life - style. Αυτό αποτελεί την απόδειξη του θριάμβου μιας δημοκρατίας, δεν τη λένε αστική, έμμεση, αντιπροσωπευτική, που συνοδεύεται από την αναγωγή του ατόμου σε ύπατη αξία και από τον πλούτο που είναι αρκετός για να θρέψει καλά όλους.


Υπάρχει ήδη σημαντική υποχώρηση σε επίπεδο δικαιωμάτων.

Στην Γαλλία το 50% των εργαζομένων είναι κάτω από 900 ευρώ. Στο Παρίσι με αυτόν το μισθό είσαι παρίας. Ένας φίλος μου είπε ότι στην Γερμανία έχει διαμορφωθεί μια άτεγκτη κοινωνική πυραμίδα, όπου στο κάτω μέρος της υπάρχουν 7.000.000 συνταξιούχοι με κάτω από 500 ευρώ το μήνα. Στη Γερμανία, όχι αλλού...

Λύση μπορεί να υπάρξει; Ποιος είναι ο ρόλος της αριστεράς σε αυτήν την εξέλιξη;

Δεν υπάρχει λύση σε εθνικό επίπεδο. Διότι και τα κράτη της Λατινικής Αμερικής που “ακολούθησαν το λάθος δρόμο”, συνασπίστηκαν μεταξύ τους -και όχι μόνο μεταξύ τους. Μην ξεχνάτε ότι ο Τσάβες μέχρι την τελευταία στιγμή υποστήριξε τον Καντάφι. Δεν υπάρχει λύση σε αυτήν τη βαθειά, ολική, πολύπτυχη κρίση του καπιταλισμού ούτε σε περιφερειακό επίπεδο. Δεν μπορεί να δοθεί λύση ούτε σε επίπεδο, τυπικά εννοούμενης ΕΕ. Η λύση πρέπει να είναι ευρύτερη και διεθνής. Μπορεί αύριο σε θεσμοθετημένο φόρουμ, όπως είναι ο ΟΗΕ, ο οποίος τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει χάσει όλο και περισσότερες αρμοδιότητες, να δημιουργηθεί μια κίνηση, η οποία θα φτάσει μέχρι το σημείο να βάλει προδιαγραφές για την κατάργηση των οίκων αξιολόγησης ή να αποφασίσει να επιβάλει φόρο Τόμπιν. Να βάλουν ένα κανονιστικό, ρυθμιστικό αστικό πλαίσιο σε ένα καπιταλισμό που δεν θα αμφισβητηθεί στην παγκοσμιοποίησή του, αλλά θα επαναφέρει τον ρόλο των εξουσιαστικών ευκαιριών του έθνους - κράτους. Άλλωστε αυτή είναι η κλασική έννοια του όρου της κυριαρχίας. Αυτό είναι ένα επίπεδο αποκατάστασης του Πολιτικού. Ένα δεύτερο επίπεδο είναι η εκπόνηση ενός σχεδίου για την ίδρυση μιας νέας διεθνούς, με άλλα υποκείμενα, με άλλες προγραμματικές και ιδεολογικές αναφορές, με άλλη δομή.

Εδώ είναι και ο ρόλος της αριστεράς...

Βεβαίως. Γιατί από το 1999 και δώθε είχαμε απλώς ξεσπάσματα. Ξέσπασμα της Πράγας, της Γένοβας, του Σιάτλ..., που είχαν και αρνητικά στοιχεία. Γιατί δεν μπορεί να είσαι και με τους σκίνχεντς και με τους τροτσκιστές. Μόνο ως ξεσπάσματα μπορούμε να τα δούμε.

Ναι, αλλά ήταν μια απάντηση σε διεθνές επίπεδο.

Σωστά, χωρίς αμφιβολία ήταν και μια απόπειρα συνάντησης του διεθνούς στοιχείου πολύ θετική. Υπάρχει, επομένως, το μαζικό επίπεδο και κυρίως, τα εκατοντάδες εκατομμύρια άκληρων με την κυριολεκτική και ουσιαστική έννοια του όρου, νέων ανθρώπων. Η ιστορία κάνει τσαλιμάκια, κάνει κόλπα. Τον τελευταίο χρόνο ακούς όλο και περισσότερο νέους ανθρώπους να επαναλαμβάνουν το λάιτ - μοτιβ ενός σεναρίου τάχα μου ιστορικού, κατ’ ουσίαν ισχυρά χειραγωγικού από ιδεολογική άποψη: τη ζωή των νέων εικοσάρηδων – τριαντάρηδων την έφαγαν οι δύο τελευταίες γενιές. Το ακούς βέβαια συνεχώς και αποκωδικοποιημένα από τα ΜΜΕ ή το διαβάζεις, να λένε σε έναν άνθρωπο τρεις γενιές μπροστά από τον ίδιο, μας έφαγες το ψωμί, εσύ δεν έκανες τίποτα.

Υπάρχει ένα προσφιλές ιστορικά ζήτημα στην αριστερά. Ποιος, τι, με ποιον και ειδικά το με ποιόν. Δεν μπορεί να υπάρχουν σήμερα προνομιακά υποκείμενα στην ιστορία. Τα υποκείμενα θα είναι πολλά, διότι διαφορετικά δεν θα μπορεί να συγκροτηθεί ούτε καν ως ιδέα ένα οποιοδήποτε κοινωνικά συμμαχικό μέτωπο. Υπάρχει, λοιπόν, το ζήτημα των συμμαχιών.

Οι “πλατείες” είναι ένα είδος κοινωνικής συμμαχίας;

Εάν κατέβαινε κανείς στο Σύνταγμα τον Μάιο και τον Ιούνιο, θα έβγαζε το συμπέρασμα ότι ο κόσμος που ήταν συγκεντρωμένος, στη μεγάλη του πλειοψηφία, ήταν πολιτικά παρατημένος και κατέβαινε για πρώτη φορά. Όμως, αυτοί οι πολιτικά άκληροι, που δεν έχουν κληρονομήσει τίποτα από τη μεταπολίτευση και εδώ, μπορεί μερικές φορές ούτε χρήμα -είδα χιλιάδες φτωχούς ανθρώπους, από το ντύσιμο και μόνο-, είναι σαν να ζητάγανε έκφραση, να τους ακούσουν, και να ακούσουν και αυτοί οι ίδιοι τους εαυτούς τους, να αποκτήσουν πολιτικό λόγο. Αν και κακοπέρασε ο όρος “σύντροφος” από την κομματική αργκό, άγνωστοι άνθρωποι έπιαναν κουβέντα, πιάνονταν αγκαζέ, φωνάζανε, ήταν ή γίνονταν, συνεπώς, σύντροφοι.

Όμως, είδα επώνυμους ανθρώπους, που είναι στο χώρο της αριστεράς, ντυμένους ολόσωμα με σημαία γαλανόλευκη και όταν τους ρώτησα γιατί το κάνουν, μου απάντησαν “δεν θα το αφήσω μόνο σε ακροδεξιούς”. Το μείζον θέμα για την αριστερά είναι ποιος, τι, με ποιον. Υπάρχει μια σύγχυση, σε σχέση με τους διαχωρισμούς που γίνονταν έως και κατά το πρόσφατο παρελθόν. Δεν μπορεί μια οργάνωση, μια κίνηση, μια πρωτοβουλία, να είναι ταυτόχρονα αριστερή και εθνικοπατριωτική. Δεν γίνεται, είναι ασύμβατο.

Πρέπει να πάρουμε ένα πολύ μεγάλο δίδαγμα από την περίπτωση της Γαλλίας. Στις ευρωεκλογές του 1984, το νεότευκτο Εθνικό Μέτωπο του Λεπέν πήρε ένα ποσοστό της τάξης του 12%. Από τις αναλύσεις που κάναμε, είδαμε μια μαζική μετατόπιση από τα μαζικά οχυρά του γαλλικού κομμουνιστικού κόμματος προς τον Λεπέν. Του έφυγαν ολόκληρες “φέτες”, με ένα σταθερό μοτίβο: «η προστασία της εργασίας των Γάλλων», ούτε το χρώμα, ούτε οι κατώτεροι, ούτε οι ξένοι.

Ο Τάκης Καφετζής είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου 2011

Ένας κόσμος ανάποδα

World Map - Upside Down by ~vladstudio
 της Σίσσυς Βωβού*

ΑΥΓΗ, 18.9.11

Ακόμα και οι τραπεζίτες παραδέχονται σήμερα ότι έχουμε κρίση του καπιταλισμού, αυτό που δεν παραδέχονται είναι ότι χρειάζεται υπέρβαση ή ανατροπή του. Φυσικά η αριστερά θα μπορούσε ή θα έπρεπε να ηγηθεί ενός κινήματος για ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις και οικολογικό προσανατολισμό, με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα προς την κατεύθυνση μιας άλλης κοινωνίας, προς την κατεύθυνση της ανακούφισης των λαϊκών στρωμάτων από τις πολύμορφες επιθέσεις των μνημονιακών πολιτικών, αλλά και προς την κατεύθυνση της ισότητας των δύο φύλων που δυστυχώς ελάχιστα την απασχολεί. Αυτή τη στιγμή όμως το μέγεθος της απήχησής της είναι αρκετά περιορισμένο, ενώ η προοπτική ενότητας των δυνάμεων οι οποίες θα υποστήριζαν μια σειρά τέτοιων μέτρων, όπως προτείνει ο ΣΥΡΙΖΑ, μένει να γίνει πράξη, ώστε να αποκτήσει δυναμική και αξιοπιστία.

Η αλλαγή των συνειδήσεων και η υπέρβαση της λατρείας και λαγνείας του χρήματος που, όπως διαβεβαιώνει και το τραγούδι «κάνει τον κόσμο να κινείται» και διαπερνά τον homo capitalisticus, πρέπει να εγγράφεται στις προτάσεις της αριστεράς. Η αριστερά χρειάζεται να κάνει ιδεολογική αντιπαράθεση προς όλα τα κανάλια διοχέτευσης ιδεολογίας, πρωτίστως βέβαια τα ΜΜΕ, που συντηρούν και αναπαράγουν τη θεσπισμένη και φυσικοποιημένη κοινωνική ανισότητα και τη λεηλασία της φύσης. Το πρόβλημα της οικονομίας, από αριστερή και οικολογική σκοπιά, σίγουρα δεν είναι πρόβλημα ανάπτυξης, αλλά πρόβλημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Η πλήρης απασχόληση και η οικονομία αφορά τους ανθρώπους που πρέπει να είναι πάνω από τα κέρδη όπως διακηρύσσει και το Κοινωνικό Φόρουμ.

Αν υπήρχε μηδενική ανάπτυξη, δηλαδή στάσιμη οικονομία, αλλά παράλληλα πλήρης απασχόληση με μοίρασμα των ωρών εργασίας, ώστε να εξασφαλίζεται δουλειά για όλους και όλες, θα εξαφανιζόταν η τεράστια πηγή δυστυχίας που γεννά η ανεργία, η σπατάλη ψυχικής ενέργειας του τεράστιου αριθμού των ανέργων, οι ψυχικές ασθένειες, καταθλίψεις, αυτοκτονίες, η απαισιοδοξία, ο ρατσισμός, η αλληλοεξόντωση. Θα μπορούσαν οι καθημερινοί άνθρωποι να μην ασχολούνται με την παραγωγή χρήματος, αφού θα είχαν επαρκές για μια αξιοπρεπή διαβίωση, αλλά με κάτι που αγαπούν.

*Μέλος του Δικτύου Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ

Σάββατο 17 Σεπτεμβρίου 2011

Τιτλοποίηση του οράματος- Η θεοποίηση του σχεδίου στην παράδοση της Αριστεράς

Gustav Klimt
Fir Forest I, 1951

Θέσεις, Editorial, Τεύχος 116, περίοδος: Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2011

1. Το χρέος ως μηχανισμός εκκαθάρισης

Ακόμη και για τους πιο ανυποψίαστους έχει γίνει φανερό ότι το δημόσιο χρέος λειτούργησε και λειτουργεί ως μοχλός για την πλέον απροκάλυπτη μεταπολεμικά αναδιανομή εισοδήματος και εξουσίας προς όφελος του κεφαλαίου. Επιπροσθέτως, η εξέλιξη των δημοσιονομικών μεγεθών αποκαλύπτει ότι αυτή η αντιδραστική αναδιανομή που συνοδεύεται από μια γενικευμένη παλινόρθωση επιδεινώνει το πρόβλημα το οποίο υποτίθεται ότι έρχεται να θεραπεύσει. Η συγκυρία θέτει λοιπόν αφ’ εαυτής ζητήματα στην ημερήσια διάταξη που ξεκινούν από τα άμεσα και πρακτικά και οδηγούν σε κομβικά επίδικα αντικείμενα πολιτικής και ταξικών συσχετισμών.

Άμεσο και πρακτικό είναι λοιπόν το ερώτημα αν το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι βιώσιμο, αν δηλαδή μπορεί να εξυπηρετηθεί στο επόμενο διάστημα, εν γένει, και με τις συγκεκριμένες πολιτικές «προσαρμογής» που ακολουθούνται με βάση το Μνημόνιο και το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα ειδικότερα, καθώς και τα αποτελέσματα που επιφέρουν. Συνδεδεμένο με αυτό είναι το ερώτημα για το ενδεχόμενο να μην μπορεί να εξυπηρετηθεί, αν φτάσει δηλαδή κάποια στιγμή που δεν θα μπορούν να καταβληθούν τόκοι για κάποιο τμήμα του χρέους, ή να αποπληρωθούν ομόλογα που λήγουν. 

Ειδικότερα, κάτω από το πρίσμα ότι ο συνήθης δανεισμός δεν είναι διακρατικός οπότε θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελέσει αντικείμενο διακρατικής διαπραγμάτευσης και συμφωνίας, αλλά «ελεύθερος», από τις αγορές χρήματος και κεφαλαίων, κρίσιμο είναι το γεγονός ότι αυτός υπόκειται στην κρίση των αγορών και στους μηχανισμούς χρηματιστηριακής παραγωγής χρήματος από χρήμα. Με σημαντικότερο συνεπαγόμενο ότι αν και όποτε οι δανειστές εκτιμήσουν ότι δεν είναι βιώσιμη η εξυπηρέτηση του χρέους, αυξάνουν τα επιτόκια δανεισμού καθώς η εκτίμηση για το μέλλον διαμορφώνει συμπεριφορές στο σήμερα. 

Με δεδομένο ότι οι σχετικά άμεσες ανάγκες χρηματοδότησης του Ελληνικού Δημοσίου είναι υψηλότατες, μιας και στα επόμενα χρόνια θα ανακυκλωθεί σχεδόν όλο το δημόσιο χρέος σε συνθήκες αυξημένων επιτοκίων και αυξημένων ασφαλίστρων κινδύνου για τα (ελληνικά) ομόλογα, τούτο συνεπάγεται μια εγγενή τάση για αύξηση του χρέους σε αντίθεση με τις επίσημες διακηρύξεις περί «ριζικής» αντιμετώπισης του ζητήματος. Εκτός εάν αυτό συνδυαστεί με υψηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα που δεν είναι τίποτε άλλο από το αποτέλεσμα συνδυασμένης περικοπής δαπανών και αύξησης δημοσίων εσόδων, τα οποία όπως έδειξε και το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα προέρχονται από τις συνήθεις πηγές: τους μη έχοντες.

Από εδώ προκύπτει αβίαστα το ζήτημα της πολιτικής και των ταξικών συσχετισμών. Επειδή με τις πολιτικές «προσαρμογής» που υιοθετούνται μόνο ένταση της κρίσης του δημοσίου χρέους μπορεί να προκύψει, γίνεται φανερό ότι το δημόσιο χρέος και οι επιλογές αντιμετώπισής του δεν είναι παρά το πρόσωπο των πολιτικών εκκαθάρισης που έχουν ακόμη «μεγάλο δρόμο να διαβούν». Η ανεργία πρέπει να αναρριχηθεί σε ακόμη υψηλότερα ποσοστά, η καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων να γίνει ακόμη περισσότερο έκδηλη, η εργασία απόλυτα πρόθυμη να αποδεχτεί τον νέο «οδικό χάρτη».
Δεν έχουμε δει ακόμη τίποτε. Η εκκαθάριση βρίσκεται ακόμη στην αρχή…

2. Η «πολιτική» των μηχανισμών

Απέναντι σε αυτή την ολοένα σαφέστερη διαμόρφωση της πολιτικής των κυρίαρχων τάξεων με άξονα το δημόσιο χρέος και την κρίση των δημόσιων οικονομικών εκτυλίσσονται διάφορες εναλλακτικές ή συμπλέουσες πρωτοβουλίες με συγκλίνοντα η φαινομενικώς αποκλίνοντα προτάγματα.

Κατά πρώτον προβάλλει και πάλι όλος ο εσμός των κρατικών διανοουμένων: Στον ορίζοντα του ρόλου που έχουν οι ίδιοι αξιολογήσει ως αρμόζοντα στο δικό τους «μεγαλείο», εξαντλούν την ανώφελη και εν μέρει αποκρουστική δημόσια παρουσία τους σε μεγαλόστομες διακηρύξεις, στην πραγματικότητα νουθεσίες προς την εξουσία – και την κοινωνία φυσικά – για τα «ιστορικά» ζητήματα που ο κοινός νους αδυνατεί να συλλάβει. 

Εδώ εντάσσεται η πρωτοβουλία «Διακεκριμένων καθηγητών υπέρ Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος» (Βήμα 14/6/2011), στην οποία στιγματίζεται ο στρουθοκαμηλισμός των Ελλήνων με ρητορικά ερωτήματα του τύπου: «Εμείς ως λαός δεν έχουμε καμία ευθύνη για την παρούσα δραματική κατάσταση; Δεν καθυστερήσαμε με μαζικές κινητοποιήσεις τον εξορθολογισμό του ασφαλιστικού μας συστήματος; Οι πολιτικές μας επιλογές, η επίμονη απαίτηση ευχάριστων προεκλογικών υποσχέσεων που οδηγούσε τα κόμματα σε πλειοδοσία “δεσμεύσεων” και εξοστράκιζε τις φωνές της πρόνοιας και της λογικής, ο ατομικός υπερδανεισμός και ο ακραίος υπερκαταναλωτισμός την περίοδο της φαινομενικής ευμάρειας δεν συνέβαλαν στη σημερινή κατάσταση; Και υπήρξαν ποτέ λαοί που δεν κατέβαλαν τίμημα για τα λάθη τους;» Οι οποίοι βεβαίως «υπενθυμίζουν» στους Έλληνες ότι οι «Ευρωπαίοι φορολογούμενοι» δεν μπορούν να πληρώνουν την ελληνική ασυνέπεια.

Εδώ συμπυκνώνονται ανάγλυφα όλες οι δοξασίες των κρατικών μηχανισμών περί του αιτίου τη «ελληνικής κακοδαιμονίας», αν και πρόσφατα μάθαμε από τον Υπουργό Πολιτισμού ότι «τα λεφτά τα έφαγε το κύκλωμα των στημένων αγώνων». Μόνο που δυστυχώς για τους «διακεκριμένους» οι δοξασίες τους διαψεύδονται από πηγές πολύ πιο έγκυρες από τις δημοσιογραφικού τύπου αναφορές τους. 

Με βάση τα δεδομένα που δημοσιεύονται στην Zeit (22/6/2011), η Γερμανία έδωσε στην Ελλάδα πιστώσεις ύψους 8,4 δις € για τις οποίες η Ελλάδα έχει καταβάλει μέχρι στιγμής 183 εκ. € εκ των οποίων η γερμανική προμήθεια ανέρχεται σε 42 εκ. €. Επίσης η μεγέθυνση στη Γερμανία επλήγη κυρίως από την πολιτική του σκληρού Ευρώ, παρά από την βοήθεια προς τις «αδύναμες χώρες»: κάθε μονάδα υποτίμησης του Ευρώ φέρνει περίπου μία μονάδα αύξησης των γερμανικών εξαγωγών. Ενώ η «παραγωγικότητα» του κεφαλαίου είναι αρκετά διαφορετική σε κάθε χώρα: στη Γερμανία με ωριαίο εργασιακό κόστος 33,10 € παράγεται αξία 37 €, ενώ στην Ελλάδα με εργασιακό κόστος 16,60 παράγεται αξία 24 €. Και κάτι ακόμη για τους θιασώτες της «παραγωγικής» ανασυγκρότησης της Ελλάδας «που δεν παράγει τίποτε»: κύριο εξαγωγικό προϊόν της Ελλάδας προς τη Γερμανία δεν είναι το ελαιόλαδο ή τα αγροτικά προϊόντα αλλά φαρμακευτικά σκευάσματα γενικής χρήσης.

Στην ίδια λογική είναι και η έκκληση των 32 «ανθρώπων του πνεύματος» μεταξύ των οποίων και του γνωστού τροβαδούρου που αναζητεί νησιωτική χλωρίδα για να φιλοξενήσει παραγωγικά την «πανίδα» των μεταναστών, προς όλο το πολιτικό φάσμα να παραμερίσει την «ιδιοτέλεια» και να συνεργαστεί για να παραμείνει η Ελλάδα «ισότιμο» μέλος στην ευρωπαϊκή «κοινωνία». Αλλά το ίδιο πρότυπο αναπαράγει και η επιστολή «διακεκριμένων καθηγητών» προς τον Κάρολο Παπούλια με «ριζοσπαστικό» πρόσημο, όπου «με αίσθημα εθνικής ευθύνης», διατυπώνουν «συγκεκριμένες προτάσεις» που μπορούν να οδηγήσουν στην έξοδο από την κρίση, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η καταγγελία του Μνημονίου, η κήρυξη στάσης πληρωμών, η διεκδίκηση του κατοχικού δανείου αλλά και η «λειτουργία του κράτους υπό καθεστώς μηδενικού ελλείμματος»…

Όλες αυτές οι πολιτικές με το τεχνοκρατικό ή «πολιτικό» περίβλημα τελικά δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να σταθεροποιούν τον κυρίαρχο λόγο, είτε ως κύρια είτε ως συμπληρωματική όψη του. Διότι στην κάθε μορφή τους αναπαράγουν σε απλή ή διευρυμένη μορφή κάποιο σύνδρομο ιδιοκτησίας που βρίσκεται στη βάση της άρχουσας ιδεολογίας. Της «χώρας», του «κοινού σκάφους» στο οποίο είμαστε στοιβαγμένοι όλοι, του «μέλλοντος των παιδιών μας», και άλλα ηχηρά.

3. Η ανυπακοή των μαζών

Όμως, τόσο η προφανής ανεπάρκεια της πολιτικής των μηχανισμών, όσο και η πρόσφατη κυβερνητική οπερέτα των εκβιασμών και ανασχηματισμών μπροστά στην αδυναμία επιβολής του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος, δεν πρέπει να επηρεάσει τη διαύγεια της εικόνας που έχουμε μπροστά μας. Η Ελλάδα συγκλονίζεται για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες από ένα κίνημα που δεν ξεκίνησε από την Αριστερά και διατηρεί μια αξιοσημείωτη δυναμική πέρα από τα όρια και τις δυνατότητές της: το κίνημα της πλατείας. 

Μια δράση που συμπυκνώνει την οπτική του μέσου εργαζόμενου, του άνεργου και του αποκλεισμένου, της νεολαίας και των φοιτητών, μιας πρωτοβουλίας στην οποία για πρώτη φορά εμφανίζονται να συνυπάρχουν χωρίς τις συνήθεις εντάσεις τόσο ετερόκλητα στοιχεία, από το οργανωμένο της Αριστεράς, έως το ελευθεριακό και το αυθόρμητο του αντιεξουσιαστικού χώρου, και από τις αυθόρμητες λαϊκές ιδεολογίες με όλες τις αντιφάσεις τους έως ακροδεξιές και εθνικιστικές αποχρώσεις που προσπαθούν να αναβαπτιστούν στη λαϊκή κολυμβήθρα. Με στόχο να μην περάσει το «Μεσοπρόθεσμο» και με όπλο τη δημιουργία νέων συλλογικοτήτων ως αντίβαρο στη διαρκή, προϊούσα και μέχρι πρότινος αδυσώπητη κοινωνική απομόνωση.

Το «κίνημα της πλατείας» αντιδρά με τον τρόπο του, με την άμεση δημοκρατία, με τη δοκιμή νέων μορφών συνεννόησης και οργάνωσης από τα κάτω, στον ντε φάκτο αποκλεισμό του από τη λήψη των αποφάσεων και τη μετατροπή του σε εκλογικό μηχανισμό. Και με τον τρόπο και τις πρακτικές του αντιδρά και στους θεσμούς εκείνους που μιλάνε στο όνομά του, τα συνδικαλιστικά στελέχη του Δημοσίου που με την προστασία της κομματικής κάλυψης και των σχετικών προνομίων, φροντίζουν κυρίως με την επαναστατική ρητορεία να καλύψουν τη δική τους ιδιοτέλεια παρά να προάγουν το συμφέρον της εργασίας. 

Αυτή η νέα άμεση συλλογικότητα αντιστρατεύεται από τα πράγματα την παραδοσιακή κρατικού τύπου οργάνωση της Αριστεράς, που χρησιμοποιεί τα κινήματα ως εκλογικούς μηχανισμούς στα σωματεία, στους συλλόγους, στους δήμους, στη βουλή, στην ευρωβουλή, για να λειτουργήσει στη συνέχεια ως – έστω αντιπολιτευτικός – μηχανισμός του κράτους που η ίδια υποτίθεται ότι επιδιώκει να καταργήσει.

Το πλήθος στις πλατείες λειτουργεί από ένστικτο υπέρ μιας πολιτικής της αλληλεγγύης με όπλο την άμεση δημοκρατία, χωρίς να έχει – και πώς θα μπορούσε άλλωστε; – και να προτείνει τη διέξοδο και τη λύση. Λειτουργεί ως κήρυκας των αναγκών και των επιθυμιών μιας μάζας που είχε καταστεί άφωνη από τη ροή των πραγμάτων, αλλά που τελικά αποδεικνύεται έτοιμη να διεκδικήσει το άμεσο, το καθημερινό αλλά και το πολιτικό, το μεγάλο. 

Η λυτρωτική παρουσία του ανεξέλεγκτου κινήματος της πλατείας, με την ειρηνική καθημερινή άσκηση στη δημοκρατία καταρρίπτει τα ιδεολογήματα των τεχνικών της εξουσίας που από φόβο μπροστά στο κοινωνικά αστάθμητο και την ανεξέλεγκτη δυναμική των μαζών, προτείνουν και ευαγγελίζονται τον κοινωνικό ορθολογισμό που δεν είναι τίποτε άλλο από την «ασφάλεια» του κοινωνικού status quo, ένας ακόμη δρόμος προς το αδιέξοδο.

4. Η κρυφή γοητεία του ιδιωτικού

Αν οι κοινωνικές ανάγκες βρέθηκαν επιτέλους μέσω της «πλατείας» στο επίκεντρο της πολιτικής, τότε προέχει ο ορισμός τους και η διάκρισή τους από οτιδήποτε άλλο μπορεί να επιχειρείται στο όνομά τους. Η πρωταρχικότητα των κοινωνικών αναγκών έναντι του κέρδους έχει ως αναγκαία συνέπεια και τον τρόπο παραγωγής αγαθών που προορίζονται για την ικανοποίησή τους, με κεντρικό πυρήνα τη διασφάλιση του δημόσιου ελέγχου σε όλους τους τομείς που συμβάλουν στην παραγωγή τους. Αυτό στη συγκεκριμένη σημερινή συγκυρία ενδεχομένως σημαίνει ότι για το κοινωνικά συγκεκριμένο ελάχιστο επίπεδο κοινωνικών αναγκών – Υγεία-Περίθαλψη, Παιδεία αλλά και Πολιτισμό – θα πρέπει να διασφαλιστεί μέσω του κοινωνικού ελέγχου η παραγωγή για τις ανάγκες και όχι για το κέρδος. Και εδώ δυστυχώς η μη ιδιωτικοποίηση ή η τυπικά δημόσια οργάνωση της λειτουργίας συγκεκριμένων κλάδων παραγωγής δεν αρκεί για τη διασφάλιση του δημόσιου συμφέροντος και την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών. 

Το δίδαγμα από την έως σήμερα λειτουργία τυπικά δημόσιων υπηρεσιών δείχνει ότι το κλειδί για την ανάδειξη της οικονομίας των αναγκών είναι η εξάλειψη και της αφανούς εσωτερικής ιδιωτικοποίησης «από τα κάτω» που παραδοσιακά κυριαρχεί στον κοινωφελή δημόσιο τομέα. Η εσωτερική ιδιωτικοποίηση «από τα κάτω» είναι σύμπτωμα της ηγεμονίας του καπιταλισμού (και του νεοφιλελευθερισμού) και αποτελεί πολύ μεγαλύτερο εμπόδιο για την εγκαθίδρυση της οικονομίας των αναγκών από τις τυπικές σχέσεις ιδιοκτησίας επί των μέσων παραγωγής. Μιλάμε για τον θρίαμβο της ιδεολογίας του «ιδιωτικού», με τη μικρής κλίμακας ευρύτατα διαδεδομένη διαφθορά στους δημόσιους χώρους να απαιτεί ακόμη και για την παροχή της πλέον αμελητέας υπηρεσίας την ιδιωτική συναλλαγή υπό το οποιοδήποτε πρόσχημα και την καταβολή του σχετικού τιμήματος. 

Υπάρχει εμφανέστερη ομολογία απόλυτης ηγεμονίας του κεφαλαίου από την υιοθέτηση της στρατηγικής του κέρδους ως κίνητρου για την κινητοποίηση της «δημόσιας» παραγωγικής μηχανής;
Και πάλι, αυτή η βιωμένη πρακτική στην ηγεμονία της κυρίαρχης ιδεολογίας δεν είναι άραγε ένα απόλυτο εμπόδιο σε κάθε προσπάθεια για την παραγωγή πραγματικά δημόσιων αγαθών σύμφωνα με τις ανάγκες, δηλαδή εμπόδιο σε κάθε προσπάθεια να γίνει ηγεμονικό το στρατηγικό πρόταγμα μιας Κοινωνίας της Αλληλεγγύης;

Αλλά πέρα και πάνω από τη δωροληψία, τη συναλλαγή και την κυριαρχία του κέρδους στις δοσοληψίες που σχετίζονται με δημόσια αγαθά, παρόμοιας υφής είναι και η κυριαρχία του ιδιωτικού που αναπτύσσεται σε δημόσιες υπηρεσίες, ακόμα και κοινωφελείς, με την παραμέληση του καθήκοντος, την υιοθέτηση γραφειοκρατικών αντιλήψεων στην εξυπηρέτηση των πολιτών, τη «λούφα» και την απουσία ελέγχου επί του αποτελέσματος. Και μάλιστα σε έναν τομέα που ως δημόσιος θα όφειλε να λειτουργεί υποδειγματικά για την παραγωγή των κοινωνικών αγαθών. Το «ίδιον συμφέρον» όσο ασήμαντο και αν φαίνεται αποτελεί τη μαγιά για την απαξίωση της οικονομίας των αναγκών και της κοινωνίας της αλληλεγγύης: Αυτό το ιδεολογικό κλίμα, που σε ορισμένες περιπτώσεις εκτρέφει και διαχέει τη διαφθορά, την παράνομη συναλλαγή και «εξυπηρέτηση» ιδιωτικών συμφερόντων, βρίσκεται στον αντίποδα του εγχειρήματος της κοινωνικής ανατροπής και αποτελεί άλλη μια έκφανση της ηγεμονίας του κέρδους πάνω στις ανάγκες.

5. Το Σχέδιο και το Όραμα

Όλα τα παραπάνω μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι συνιστούν «πολυτέλεια» στη σημερινή συγκυρία, στην οποία η εργασία δέχεται ολομέτωπη επίθεση από το κεφάλαιο με όπλο τη δημοσιονομική κρίση και με μέσο την κάθε είδους κρατική τρομοκρατία. Μάλιστα εύλογη φαίνεται και η κριτική ότι η θέση αυτή συγκαλύπτει τις διαχωριστικές γραμμές, βρίσκοντας εχθρούς στο «εσωτερικό» των δυνάμεων της εργασίας, τη στιγμή που προέχει πάνω απ’ όλα η αρραγής ενότητα του μετώπου απέναντι στο κεφάλαιο και το κράτος. 

Η γοητεία και ηγεμονία του ιδιωτικού είναι όμως μια πραγματικότητα που διαπερνά το σύνολο των μηχανισμών, ακόμη και εκείνων που μιλούν στο όνομα της Αριστεράς ή της αντίστασης στα μέτρα του Μνημονίου. 

Η συναλλαγή και η θεραπεία του «ιδιωτικού» κυριαρχούν σε συνδικαλιστικές πρακτικές του Δημοσίου, ιδίως εκεί όπου ο κυβερνητικός συνδικαλισμός κάθε χροιάς έχει εξαλείψει κάθε κοινωνική γείωση και έχει εκθρέψει τη συνδιοίκηση στις μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις. Γεγονός που δεν συγκαλύπτεται από τις «μαχητικές» κινητοποιήσεις όσων δεν κινδυνεύουν στην εργασιακή τους ασφάλεια, οι οποίες άλλωστε έχουν ημερομηνία λήξης κατά την ψήφιση του κάθε νόμου. Ούτε από τις κραυγές για «ασυμβίβαστο αγώνα» ενάντια στην ιδιωτικοποίηση όταν εκείνο που μάλλον διακυβεύεται είναι η θέση της συνδικαλιστικής αριστοκρατίας στην εσωτερική εταιρική ιεραρχία και εξουσία. Ιδίως όταν η «μετοχοποίηση» έχει γίνει σιωπηρά ή ηχηρά δεκτή ως μέσο για την «ενίσχυση της αναπτυξιακής πορείας» των επιχειρήσεων, «παραβλέποντας» ότι η χρηματιστηριακή λογική εδράζεται στη μεγιστοποίηση της αξίας για τους μετόχους και όχι σε κάποιο νεφελώδες κριτήριο κοινωνικής ωφέλειας. 

Και δεν είναι σπάνιο οι πρακτικές αυτές στη συγκυρία να αποσπούν την ενεργή υποστήριξη της Αριστεράς, στο πλαίσιο μιας τακτικής ή και στρατηγικής σύμπλευσης. Γιατί η Αριστερά είναι προσηλωμένη στους άμεσους, μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους και έχει συνηθίσει να τους εντάσσει σε ένα πανταχού παρόν «Σχέδιο», το οποίο στόχο έχει να υπηρετήσει την πάλη για «τότε» που «η Αριστερά θα γίνει κυβέρνηση». Ένα Σχέδιο που κάτω από την πίεση της καθημερινής πολιτικής πρακτικής τείνει να ισχυρίζεται ότι διαθέτει «λύσεις» επεξεργασμένες για τώρα, για το μέλλον. Κάτι που, ακόμη και αν υφίσταται στα χαρτιά, είναι διαβατήριο για τον κόσμο των σκιών μιας και η δημιουργία του αριστερού «Σχεδίου» δεν είναι τίποτε άλλο από ένα εναλλακτικό πρόταγμα ηγεμονίας, το οποίο τίθεται «εδώ και τώρα», και του οποίου «υποκείμενο» μέσα στην πάλη των τάξεων δεν μπορεί να είναι παρά τα κινήματα, ο κόσμος της εργασίας και η νεολαία. 

Μια κατασκευή δηλαδή στην οποία το Όραμα έχει πάντα τον πρώτο και καθοριστικό ρόλο.

6. I had a dream

Το Σχέδιο λοιπόν έπεται, «δεν υπάρχει», παρά μόνο ως διαδικασία δημιουργίας του, δηλαδή διαμορφώνεται από το «υποκείμενο» (τα κινήματα, τον κόσμο της εργασίας, τη νεολαία) μέσα στην ταξική πάλη, καθώς θα αλλάζει ο ταξικός συσχετισμός δύναμης, θα κερδίζονται μάχες, θα διαμορφώνονται νέα πρακτικά δεδομένα πάνω στα οποία θα μπορέσει να στηριχθεί ο επόμενος κύκλος ανέλιξης του Σχεδίου. Αυτό δεν σημαίνει βεβαίως ότι δεν υπάρχουν κατευθυντήριοι άξονες, αρχές και στόχοι, που τίθενται από την Αριστερά και τα κινήματα, αλλά αυτά επ’ ουδενί συνιστούν αυτό που τυπικά χαρακτηρίζεται Σχέδιο. Το Σχέδιο προκύπτει μόνο μέσα στη διαδικασία των κοινωνικών μετασχηματισμών και μόνο εφόσον διαμορφώνονται οι κατάλληλοι συσχετισμοί δύναμης.

Υπάρχει και μια ιστορική εικονογράφηση των παραπάνω που μπορεί να μας βοηθήσει να αντιληφθούμε τη σημασία και την απόλυτη χρησιμότητα του οράματος. Στη δεκαετία του ’60, ο ηγέτης του κινήματος για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων στις ΗΠΑ Martin Luther King ξεκίνησε τη μεγάλη εκστρατεία του και την πορεία προς την πρωτεύουσα των ΗΠΑ – που δυστυχώς διακόπηκε άδοξα με τη δολοφονία του – με μια μαγική φράση που έδρασε καταλυτικά και ηγετικά στη δεδομένη εκρηκτική συγκυρία της φυλετικής καταστολής των έγχρωμων πολιτών, με το ιστορικό: I have a Dream. Για να γίνει χιονοστιβάδα στη συνέχεια.

Αντιθέτως, αν διακήρυσσε ένα τεχνοκρατικό I have a Plan, δηλαδή ότι στις δεδομένες συνθήκες είχε Σχέδιο και «προτάσεις διεξόδου», μάλλον θα έμενε στην ιστορική αφάνεια. Αντίθετα, το περίφημο I have a dream, κινητοποίησε γιατί παρέπεμπε στο Όραμα και στην αναγκαιότητα να αλλάξουν οι δεδομένες κατά την έναρξη της διαδικασίας συνθήκες.

Όραμα: η επίκληση του ανέφικτου ως δικαίωμα για τη σταδιακή και υπό συνθήκες στοιχειοθέτηση του Σχεδίου ανατροπής. Οι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που βρίσκονται στις πλατείες της χώρας ξέρουν καλά τι δεν θέλουν (τη φτώχεια, την ανεργία, τον αυταρχισμό, την έλλειψη δημοκρατίας) και επομένως έχουν σαφές το περίγραμμα του Οράματος. 

We have a Dream…

Τετάρτη 14 Σεπτεμβρίου 2011

Η παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού

Οι Στυλοβάτες της Κοινωνίας, George Grosz, The Pillars of Society, 1926, από Wikipaintings

του Ρομπ Σιούελ


(Μετάφραση : Σταμάτης Καραγιαννόπουλος από την ιστοσελίδα In Defence of Marxism )

από τη Μαρξιστική Φωνή


Τα γεγονότα κινούνται με αστραπιαία ταχύτητα. Οι χρηματιστηριακές αγορές είναι σε μια ελεύθερη πτώση παγκόσμια. Κάποιες μέρες σηματοδότησαν μια πρόσκαιρη αναζωογόνηση, μόνο όμως για να ακολουθηθούν από μεγαλύτερους σπασμούς. Η όλη κατάσταση μας θυμίζει το 2008 ή σωστότερα τη δεκαετία του 1930.

Ο επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας Robert Zoellick προειδοποίησε για μια «νέα και πιο επικίνδυνη περίοδο για την παγκόσμια οικονομία», καθώς η Ευρώπη παλεύει να αντιμετωπίσει την κρίση χρέους της. Ο Zoellick είπε ότι  το πρόβλημα χρέους της Ευρωζώνης είναι πολύ μεγαλύτερο από τα «μεσο-μακροπρόθεσμα προβλήματα» των ΗΠΑ που σηματοδοτήθηκαν από την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας από την «Standard and Poor's» και έσπειραν πανικό στις διεθνείς αγορές. «Είμαστε στις αρχικές στιγμές μιας νέας και διαφορετικής θύελλας,» είπε ο Zoellick. «Στις προηγούμενες δύο εβδομάδες όλος ο κόσμος κινήθηκε σε μια νέα και πιο επικίνδυνη φάση», δήλωσε σε μια συνέντευξη σε Αυστραλιανή εφημερίδα.

Οι αστοί οικονομολόγοι είχαν ανακηρύξει το τέλος της κρίσης το καλοκαίρι του 2009. Όπως πάντα κοίταξαν στην επιφάνεια και αγνόησαν τις υπόγειες αντιφάσεις. Τώρα όλες οι κουβέντες τους για τα πρώτα «άγουρα βλαστάρια» της ανάκαμψης εξαφανίστηκαν εντελώς. Για το μεγαλύτερο τμήμα της Ευρώπης, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, δεν υπάρχει ανάκαμψη. Οι χώρες αυτές βρίσκονται σε μια κατάσταση δίχως προηγούμενο. Κινούνται από τη μια κρίση στην άλλη.

«Η νέα φάση της κρίσης» δήλωσε ο Satyajit Das, συγγραφέας του «Ακραίου Χρήματος», «είναι διαφορετική από το 2008 και την κρίση της «Lehman».Τότε οι κυβερνήσεις είχαν την δυνατότητα να υποστηρίξουν τον ιδιωτικό τομέα και ιδιαίτερα τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Τώρα η κρίση συμπεριλαμβάνει ολόκληρα έθνη» (“Financial Times” 11/8/11).

Με άλλα λόγια, η κρίση του καπιταλισμού δεν έχει επιλυθεί από την τρομερή κρατική επιχορήγηση τρισεκατομμυρίων δολαρίων που είχαμε την προηγούμενη περίοδο, αλλά αντίθετα έχει χειροτερέψει. Υπάρχει ένας γενικευμένος πανικός για τις εξελίξεις στην Ευρώπη και την Αμερική, όπου ο φόβος για την ύπαρξη μιας οικονομίας που συστέλλεται, μπορεί να σπρώξει τα πράγματα στα άκρα. Τους τελευταίους 6 μήνες, η αμερικάνικη οικονομία αναπτύχτηκε μόνο κατά 0.8% σε ετήσια βάση. Μια περικοπή των δημοσιονομικών δαπανών κατά 2% του ΑΕΠ τον επόμενο χρόνο όπως αυτή που σχεδιάζεται – η μεγαλύτερη από όλες τις μεγάλες οικονομίες – θα είναι αρκετή για να βάλει την οικονομία σε μια δεύτερη απανωτή ύφεση.

Εμπιστοσύνη

Οι αστοί οικονομολόγοι λένε ότι η πρόσφατη αναταραχή έχει να κάνει με μια «κρίση εμπιστοσύνης». Παρ’ όλα αυτά, η κρίση δεν είναι ένα υποκειμενικό φαινόμενο, αλλά έχει τις ρίζες της στην αντικειμενική κατάσταση. Οι κίνδυνοι στις ΗΠΑ προκαλούν πανικό. «Η Αμερική είναι 6 χρόνια σε μια χαμένη δεκαετία», ισχυρίζεται ο «Economist» (6/8/11). Είναι αυτή η κρίση που αναδύεται από τις αντιφάσεις του καπιταλισμού η αιτία που οδηγεί στην απώλεια της εμπιστοσύνης και όχι το αντίστροφο. Φυσικά, η απώλεια εμπιστοσύνης μπορεί να συνεισφέρει και αυτή από μόνη της όταν εμφανίζεται στο βάθεμα της κρίσης.

Η υποβάθμιση της οικονομίας των ΗΠΑ από τον οίκο «S&P» αντανακλά την εξαπλωνόμενη ασθένεια του καπιταλισμού. Η οικονομία των ΗΠΑ  μόλις που αναπτύσσεται και η ανεργία παραμένει στο 9%. Αυτό μετατρέπεται σε δηλητήριο για την παγκόσμια οικονομία, σε μια στιγμή που η Ευρώπη είναι σε μια κατάσταση όπου η κρίση βαθαίνει. Η άρχουσα τάξη βαδίζει διεθνώς προς την άβυσσο, παραλυμένη από την ανικανότητά της.

Ο φόβος ότι η κρίση θα αρχίσει να μεταδίδεται από την Ελλάδα στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές οικονομίες γίνεται πραγματικότητα. Η Ιταλία και τώρα η Γαλλία, αισθάνονται «τη φωτιά», με τις τραπεζικές μετοχές τους να δέχονται επίθεση. Υπάρχουν φήμες μιας πιθανής Γαλλικής υποβάθμισης. Μόνο η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας με την αγορά Ιταλικών και Ισπανικών ομολόγων καθυστερεί την κατάρρευση, τουλάχιστον για την ώρα.

Το νέο σχέδιο για την Ελλάδα απλά εξοικονομεί λίγο χρόνο. Η Ελλάδα είναι ουσιαστικά χρεοκοπημένη και δεν μπορεί να αποπληρώσει το χρέος της. Αναπόφευκτα θα χρεοκοπήσει την ερχόμενη περίοδο, με τρομερές επιπτώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ενώ η ΕΚΤ και το ΔΝΤ μπορούν να χρηματοδοτούν την Ελλάδα και την Πορτογαλία, δεν έχουν τις απαραίτητες πηγές που απαιτούνται για την χρηματοδότηση του χρέους της Ισπανίας και της Ιταλίας.

Ακόμα και ο Τζούλιο Τρεμόντι, ο Ιταλός υπουργός Οικονομικών, παραλλήλισε την κρίση της Ευρωζώνης με τον «Τιτανικό», όπου «ούτε και οι επιβάτες της πρώτης θέσης μπόρεσαν να σώσουν τους εαυτούς τους».

Η διάλυση της Ευρωζώνης θα μπορούσε να έχει παρόμοιες επιπτώσεις με αυτές που είχε η διάλυση της επικράτειας του ρουβλίου μετά το  1993,όπου οι χώρες της πρώην ΕΣΣΔ αναγκάστηκαν να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματα τους τυπώνοντας το δικό τους χρήμα. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τον υπερ-πληθωρισμό και την κατάρρευση του βιοτικού επιπέδου. Επίσης παραλληλισμοί μπορούν να γίνουν με την Γερμανία του 1923.

Η διάσωση της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας είναι ένα πράγμα.  Η απόπειρα να διασωθεί η Ισπανία και η Ιταλία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Υπολογίζεται ότι αυτό θα μπορούσε να κοστίσει τουλάχιστον 5 τρις ευρώ, με μόνη δυνατή εγγυήτρια την Γερμανία. Παρ’ όλα αυτά η Άνχελα Μέρκελ αντιμετωπίζει μια ισχυρή αντιπολίτευση, όχι μόνο από το δικό της κόμμα, αλλά και από τον μικρό της συνεταίρο στον κυβερνητικό συνασπισμό, του οποίου η απήχηση έχει καταρρεύσει στα γκάλοπ. Σε κάθε περίπτωση χωρίς υποστήριξη από τους Γερμανούς το όλο εγχείρημα της Ευρωζώνης θα αποσυντεθεί, ενώ ήδη η Γερμανική βιομηχανική παραγωγή επιβραδύνει.

Φάντασμα

Το φάντασμα ενός νομισματικού πολέμου επίσης αναβιώνει, καθώς οι καπιταλιστές προσπαθούν να βρουν καταφύγιο από την οικονομική θύελλα. Η πιθανότητα μιας νέας «ποσοτικής χαλάρωσης» στις ΗΠΑ (σ.τ.μ : δηλαδή η αγορά μακροπρόθεσμων κρατικών χρεογράφων από την  αμερικανική Κεντρική Τράπεζα με στόχο τη μείωση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων και τη διοχέτευση ρευστότητας στην αγορά), έχει οδηγήσει το δολάριο σε χαμηλότερα επίπεδα και έχει ενθαρρύνει την εισβολή κερδοσκοπικών κεφαλαίων στις αναδυόμενες αγορές. Όχι μόνο η τιμή του χρυσού έχει εκτοξευτεί, αλλά επίσης και η τιμή του Ελβετικού φράγκου έχει αυξηθεί κατακόρυφα. Η Εθνική Τράπεζα της Ελβετίας είναι αδύναμη να εμποδίσει αυτό που συμβαίνει, ακόμα και με την παροχή μεγάλων ποσών μετρητών στο σύστημα και την μείωση των επιτοκίων σε μηδενικά επίπεδα.

Το καλύτερο που μπορούν να προσδοκούν οι καπιταλιστές είναι όχι μια οικονομική ανάκαμψη, αλλά μερικές δεκαετίες στασιμότητας. Η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει μια παρόμοια κατάσταση με την Ιαπωνική οικονομία μετά την κατάρρευση της φούσκας των ακινήτων το 1989, που έσπρωξε την χώρα σε μια ύφεση η οποία διαρκεί σχεδόν 2 δεκαετίες. Παρ’ όλα αυτά, όταν η Ευρωζώνη καταρρεύσει, οι συνέπειες θα είναι παγκόσμιες και θα κάνουν το 2008 να μοιάζει σαν ένα απλό «πάρτι τσαγιού».

Ελεύθερη Πτώση

Μετά την κρίση του 1929 δεν είχαμε ξαναδεί μια συνεχή πτώση του αμερικάνικου χρηματιστηρίου. Μετά το 1933, η αμερικάνικη οικονομία ανέκαμψε μερικώς, σταδιακά και αργά, παρότι η ανεργία παρέμεινε υψηλή, μέχρι τη νέα ύφεση του 1937. Αυτά ήταν τα χρόνια της «Μεγάλης Ύφεσης». Δεν υπήρξε αληθινή ανάκαμψη μέχρι το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, ο οποίος έδωσε μια ώθηση στην οικονομία, που βασίστηκε στους εξοπλισμούς και την πολεμική βιομηχανία.

Παρότι η κάθε μία περίοδος καπιταλιστικής ανάπτυξης είναι διαφορετική από την άλλη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια παρόμοια κατάσταση σήμερα. Η δεκαετία του 1920 προετοίμασε τον δρόμο για την κατάρρευση του 1929 ακριβώς όπως η πιστωτική έκρηξη και η κερδοσκοπία οδήγησαν στην ύφεση του 2008-9. Όπως ακριβώς υπήρξε πολύ μικρή ανάκαμψη τη δεκαετία του 1930, έτσι είμαστε αντιμέτωποι σήμερα με την προοπτική χρόνων στασιμότητας και λιτότητας.

Η θεμελιώδης διαφορά είναι ότι σήμερα ένας παγκόσμιος πόλεμος αποκλείεται. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός δεν μπορεί να επιβληθεί ούτε στο Αφγανιστάν, δεν είναι δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο με την Κίνα και την Ευρώπη. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, το καπιταλιστικό σύστημα ήταν ικανό να ξεπεράσει την κρίση υπερπαραγωγής.  Σήμερα αυτή η  δυνατότητα δεν υπάρχει. Συνεπώς, όλες οι αντιθέσεις θα λάβουν εσωτερική έκφραση και θα αντανακλαστούν σε μια τεράστια πάλη ανάμεσα στις τάξεις. Η περίοδος που ανοίγεται μπροστά μας θα είναι η πιο θυελλώδης περίοδος στην παγκόσμια ιστορία.

Όρια

Η πραγματικότητα είναι ότι το καπιταλιστικό σύστημα έχει αγγίξει τα όριά του. Στο παρελθόν ήταν ικανό να αναπτύξει τις παραγωγικές δυνάμεις σε μια κολοσσιαία κλίμακα. Η πρόσφατη περίοδος της παγκοσμιοποίησης και της εντατικοποίησης του παγκόσμιου εμπορίου, αντανακλά τις τελευταίες προσπάθειες του συστήματος να ξεπεράσει τις αντιφάσεις του. Η πίστη χρησιμοποιήθηκε για να επεκτείνει την αγορά πέρα από τα όριά του καπιταλισμού, αλλά και αυτό τώρα άγγιξε τα όριά του. Κάθε καπιταλιστικό κράτος έχει στην ατζέντα του τη λιτότητα και την μείωση του χρέους.  Το πρόβλημα με την πίστη είναι ότι πρέπει να πληρωθεί πίσω με τόκο. Συνεπώς, η καταναλωτική δαπάνη που συνιστά τα 2/3 της οικονομικής δραστηριότητας των ΗΠΑ συρρικνώνεται.

Ενώ οι εταιρείες διαθέτουν μετρητά δεν είναι έτοιμες να επενδύσουν με δεδομένη την έλλειψη αγορών. Αλλά χωρίς επενδύσεις δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη. Αυτό με τη σειρά του συμπληρώνεται με μια κατάρρευση της ζήτησης. Αυτό είναι ένας «φαύλος κύκλος».

Οι αστοί σχολιαστές αναγνωρίζουν αυτά τα προβλήματα, αλλά δεν τα καταλαβαίνουν. «Μακράν το βασικό πρόβλημα είναι η τεράστια συσσώρευση χρέους που δημιουργεί αντιξοότητες στην γρηγορότερη εξομάλυνση της μεταπολεμικής ανάπτυξης – γι’ αυτό η μετά χρηματοπιστωτικής κρίσης ανάπτυξη, είναι τυπικά τόσο αργή», δήλωσε ο Kenneth Rogoff, καθηγητής οικονομικών στο Χάρβαρντ. «Είναι καλύτερο να σκεφτόμαστε την παγκόσμια οικονομία να διέρχεται μια “Δεύτερη Μεγάλη Συρρίκνωση" (με την Μεγάλη Ύφεση να είναι η πρώτη), η οποία αφορά όχι μόνο την παραγωγή και την ανεργία αλλά επίσης την πίστωση και την αγορά κατοικίας.» (FT, 9/8/11)

Κέρδη

Ο Μαρξ ανέλυσε τον καπιταλισμό πολύ καιρό πριν. Εξήγησε τις αντιφάσεις του συστήματος που βασίζονται στην επιδίωξη του κέρδους. Οι καπιταλιστές προσλαμβάνουν εργάτες με σκοπό να εξάγουν υπεραξία από την εργασία τους. Αυτή η υπεραξία επενδύεται από τους καπιταλιστές για να κάνουν περισσότερα χρήματα, που εξυπηρετούν την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Παρ’ όλα αυτά, το εμπόδιο για τον καπιταλισμό είναι το ίδιο το κεφάλαιο. Η εξαγωγή εμπορευμάτων που αναζητούν νέες αγορές αγγίζει τα υψηλότερα επίπεδα στο αποκορύφωμα της ανάκαμψης. Παρ’ όλα αυτά, έρχεται ένα σημείο όπου τα όρια της αγοράς φθάνουν σε σύγκρουση με την απεριόριστη παραγωγή εμπορευμάτων. Αυτό οδηγεί σε μια αναπόφευκτη κρίση υπερπαραγωγής, όπως αυτή που είδαμε το 2008-2009. Όλα φθάνουν σε μια ολοκληρωτική παράλυση. Το καπιταλιστικό σύστημα παραλύει, όχι επειδή οι άνθρωποι δεν χρειάζονται πράγματα, αλλά εξαιτίας της έλλειψης της αναγκαίας ζήτησης, δηλαδή χρημάτων για να αγοραστούν τα εμπορεύματα.

Όπως ο Μαρξ εξήγησε «Η τελική αιτία για όλες τις αληθινές κρίσεις πάντα παραμένει η φτώχεια και η περιορισμένη κατανάλωση των μαζών, με την μορφή της τάσης της καπιταλιστικής παραγωγής να αναπτύξει τις παραγωγικές δυνάμεις σαν να είναι μόνο η απόλυτη καταναλωτική ικανότητα της κοινωνίας που βάζει ένα όριο σε αυτές». («Κεφάλαιο», τόμος 3, σελίδα 615).

Η πίστη μπορεί να ξεπεράσει αυτή την αντίφαση για μια περίοδο, αλλά όχι οριστικά. Αργά ή γρήγορα, η αγορά αγγίζει τα όριά της και η κρίση προκαλείται. «Στην πρώτη της έκφραση, γι’ αυτό το λόγο, ολόκληρη η κρίση εμφανίζεται σαν απλά μια πιστωτική ή νομισματική κρίση» εξηγούσε ο Μαρξ («Κεφάλαιο» τόμος 3, σελίδα 621). Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα, έλεγε ο Μαρξ. Είναι η κρίση που δημιουργεί την έλλειψη πίστης και όχι η πίστη που δημιουργεί την κρίση.

Παρακμή

Κάποιοι στην Αριστερά έχουν αποπειραθεί να εξηγήσουν την κρίση αποκλειστικά αναφερόμενοι στην κερδοφορία, αλλά αυτή είναι μια πολύ μηχανιστική προσέγγιση. Υπάρχει μια απόπειρα να παρουσιάσουν τα επίπεδα των κερδών σαν ένδειξη για την υγεία του καπιταλισμού, αλλά για μια ακόμα φορά αυτό είναι πολύ απλουστευτικό. Η μάζα των κερδών έπεσε το 2009 μετά την μαζική κατάρρευση του παγκόσμιου εμπορίου. Τα κέρδη ανέκαμψαν από τότε. Ακόμα και αν κάποιος εξαιρέσει τις τράπεζες, τα κέρδη των 500 μεγαλύτερων εταιρειών αυξήθηκαν κατά 18.7% τον περασμένο χρόνο, σύμφωνα με την «Morgan Stanley». Τα κέρδη στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 528 δις δολάρια. Παρ’ όλα αυτά το να συμπεραίνεται ότι ο καπιταλισμός των ΗΠΑ είναι σχετικά υγιής είναι θεμελιωδώς λαθεμένο, όπως μπορεί να ειδωθεί από την ισχνή ανάκαμψη, την συνεχιζόμενα υψηλή ανεργία και την καταρρέουσα παραγωγικότητα.

Αυτή η ανάκαμψη είναι σε βάρος της εργατικής τάξης. Παρά την έκρηξη των κερδών, οι πραγματικοί μισθοί στις ΗΠΑ αυξήθηκαν μόνο κατά 68 δις δολάρια από την έναρξη της ανάκαμψης. Την ώρα που τα κέρδη στη Γερμανία αυξήθηκαν κατά 113 δις ευρώ, οι εργατικοί μισθοί αυξήθηκαν μόνο κατά 36 δις ευρώ.

Στη Βρετανία, η εικόνα είναι μακράν χειρότερη, όπου τα κέρδη αυξήθηκανκατά 14 δις λίρες, αλλά οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν κατά 2 δις λίρες. Το εργατικό μερίδιο στο εθνικό εισόδημα έχει καταρεύσει από το 1980 στις χώρες του ΟΟΣΑ, κάτι που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την άνοδο του ποσοστού κέρδους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Πιο σημαντικό ακόμα είναι το ότι ο καπιταλισμός μπορεί να βρίσκεται στην αρχή ενός καθοδικού σπιράλ. «Μιλάμε για μια καθοριστική συστημική κρίση» εξήγησε ο Willem Buiter, σημαίνον στέλεχος της «Citigroup». Αντιμέτωπες με μια ακόμα ύφεση, οι διεθνείς κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις δεν έχουν τα «πυρομαχικά» για να ασχοληθούν με αυτή.

Το καπιταλιστικό σύστημα υφίσταται μια ολόκληρη σειρά από σοκ. Οι αντιφάσεις της ατομικής ιδιοκτησίας και των εθνικών κρατών έχουν έλθει στην επιφάνεια. Δεν είναι αυτό ή το άλλο πρόβλημα που καθορίζει την κρίση, αλλά η γενική, οργανική ασθένεια του συστήματος. Στο παρελθόν, η παγκόσμια οικονομία θα είχε ανακάμψει. Για παράδειγμα, μετά την ύφεση του 1982, η οικονομία των ΗΠΑ αναπτύχθηκε κατά 5,6%, ενώ σήμερα αντίθετα μόλις  1.6% . Το καπιταλιστικό σύστημα βρίσκεται σε ένα ολοκληρωτικό αδιέξοδο. Κανένα ποσό επιχορήγησης δεν θα του κάνει καλό. Τα «ναρκωτικά» δεν ενεργούν πλέον.

Η εργατική τάξη είναι αντιμέτωπη με μια λιτότητα χωρίς προηγούμενο. Όλες οι κατακτήσεις του παρελθόντος δεν μπορούν να γίνουν ανεκτές από τον καπιταλισμό. Μόνο με την ανατροπή του συστήματος μπορεί ο εφιάλτης του καπιταλισμού να γίνει παρελθόν. Σε αυτή τη βάση, ένα σοσιαλιστικό σχέδιο της παραγωγής μπορεί να οργανωθεί, επιτρέποντας να χρησιμοποιηθούν πλήρως οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της κοινωνίας σύμφωνα με τα συμφέροντα της πλειοψηφίας και με αυτό μια τεράστια επέκταση των παραγωγικών δυνάμεων μπορεί να επιτευχθεί.

Η φτώχεια, η ανεργία, η έλλειψη στέγης και όλα τα υπόλοιπα δεινά του καπιταλισμού, μπορεί να εξαλειφτούν μια για πάντα. Το δίλλημα «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» που τέθηκε και εξηγήθηκε από την Ρόζα Λούξεμπουργκ είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Για μας η μόνη επιλογή είναι ο σοσιαλισμός.

Λονδίνο – 18 Αυγούστου 2011

Τρίτη 13 Σεπτεμβρίου 2011

Η κρίση και τα παράγωγά της

από το OccupyWallStreet

 ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΧΑΡΒΕΪ

του Βλαντιμίρο Τζακέ

ΕΠΟΧΗ, 11.9.11

'Oποιος χρησιμοποιεί το γιουτιούμπ είναι πιθανό να γνωρίζει ήδη τον γεωγράφο και κοινωνιολόγο Ντέιβιντ Χάρβεϊ, από τα κινούμενα σχέδια για την κρίση του καπιταλισμού που είχαν μεγάλη επιτυχία (πάνω από ένα εκατομμύριο διακόσιες χιλιάδες επισκέψεις) τα οποία πριν λίγο καιρό μεταφράστηκαν και στα ιταλικά.

Σε σχέση με αυτό το βίντεο, το πιο πρόσφατο βιβλίο του Χάρβεϊ,  «The enigma of capital and the crises of capitalism», με τις πάνω από 300 σελίδες του, έχει το μειονέκτημα ότι δεν μπορείς να το ξεφυλλίσεις μέσα σε δέκα λεπτά. Όμως η γλώσσα του Χάρβεϊ δεν είναι λιγότερο ξεκάθαρη στο τυπωμένο χαρτί απ’ όσο είναι στο βίντεο. Το κείμενό του κατορθώνει να μας μυήσει με μεγάλη απλότητα στους τρόπους λειτουργίας της καπιταλιστικής κοινωνίας και στις κρίσεις της. Με μια ιδιαίτερη ματιά, εννοείται, στην τρέχουσα κρίση, η οποία, για τον Χάρβεϊ, όπως όλες οι κρίσεις, ασκεί τη λειτουργία της αναμόρφωσης του καπιταλισμού, επιτρέποντάς του να συνεχίζει να επιβιώνει. Δηλαδή να επανεκκινήσει την καπιταλιστική συσσώρευση, η οποία προς στιγμήν έχει υπερπληρωθεί (εξαιτίας ενός πλεονασμού κεφαλαίου που δεν κατορθώνει να αξιοποιηθεί κατάλληλα).

«Οι κρίσεις» – λέει ο Χάρβεϊ – «χρησιμεύουν στον εξορθολογισμό των ανορθολογικοτήτων του καπιταλισμού. Συνήθως οδηγούν σε αναμορφώσεις, σε νέα μοντέλα ανάπτυξης, νέες σφαίρες επενδύσεων και νέες μορφές ταξικής εξουσίας… Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης σαν αυτή που βιώνουμε σήμερα, είναι πάντα σημαντικό να έχουμε στο νου μας αυτό το γεγονός. Πρέπει να αναρωτιόμαστε ποιο πράγμα εξορθολογίζεται και ποια είναι η κατεύθυνση που ακολουθεί ο εξορθολογισμός, γιατί αυτό καθορίζει όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο θα βγούμε από την κρίση, αλλά και τα μελλοντικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού».

Αν έχουν έτσι τα πράγματα, σύμφωνα με τον Χάρβεϊ, σήμερα  δεν πρέπει να χαιρόμαστε και πολύ.
Τα κέρδη των ιδιωτικών επιχειρήσεων (αφού οι τρύπες των ισολογισμών τους βουλώθηκαν από δημόσιες διασώσεις σε ευρεία κλίμακα) αρχίζουν να απογειώνονται, μα η ανεργία μεγαλώνει και το μερίδιο του εισοδήματος από εργασία επί του εθνικού προϊόντος συνεχίζει να μειώνεται ουσιαστικά σε όλες τις δυτικές χώρες. Αυτό το εξήγησε πρόσφατα ο δισεκατομμυριούχος των Ηνωμένων Πολιτειών Γουόρεν Μπάφετ, με τον εξής τρόπο: «Υπάρχει ταξική πάλη, είναι αλήθεια, αλλά η τάξη μου, η πλούσια τάξη, είναι αυτή που διεξάγει τον πόλεμο και νικάμε».

Κυρίως όμως, παρατηρεί ο Χάρβεϊ, «σε μεγάλο μέρος των εξελιγμένων καπιταλιστικών οικονομιών (…) με τη δικαιολογία της κρίσης υπερβολικού χρέους η καπιταλιστική τάξη άρχισε να κατεδαφίζει αυτό που απομένει από τα συστήματα κοινωνικών παροχών μέσα από μια πολιτική λιτότητας». Κατ’ αυτόν τον τρόπο επανεντάσσονται στη λογική του κέρδους υπηρεσίες και παροχές που αποσπάστηκαν απ’ αυτήν πριν από δεκαετίες. «Κάποιες σημαντικές περιοχές δημόσιας παρέμβασης, αρχής γενομένης από την κοινωνική πρόνοια και τα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα, πρέπει να ιδιωτικοποιηθούν και πάλι», κι αυτή η κρίση -ισχυρίζεται ο Χάρβεϊ- προσφέρει αυτή την ευκαιρία: «η σημερινή έμφαση στα προγράμματα λιτότητας, επομένως, δεν είναι παρά ένα από τα πολλά βήματα προς την εξατομίκευση του κόστους της κοινωνικής αναπαραγωγής».

Παρατηρήθηκε ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο η κρίση επιδεινώνεται και επιμηκύνεται χρονικά: οι πολιτικές λιτότητας οδηγούν σε ύφεση, σε πτώση της κατανάλωσης και εμποδίζουν την ανάπτυξη, που θα ήταν στην πραγματικότητα το καλύτερο όπλο για να καταπολεμηθεί το δημόσιο χρέος (είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι σ’ αυτό το σημείο έχουν την ίδια γνώμη διάφοροι οικονομικοί αναλυτές ολκής: αναφέρω μόνο μερικά ονόματα, όπως ο Νούριελ Ρουμπινί, ο Ελ- Εριάν της Pimco, ο Τζορτζ Μάγκνους της UBS, ο Τζέρεμι Γκράνθαμ της GMO).

Σύμφωνα με τον Χάρβεϊ, όμως, δεν πρόκειται για λάθος: κατά την άποψή του «οι σημερινές δυσκολίες της οικονομίας» στις δυτικές χώρες «επιδεινώνονται όχι λόγω κάποιας οικονομικής αναγκαιότητας, αλλά για συγκεκριμένους πολιτικούς λόγους, δηλαδή εξαιτίας της επιθυμίας απαλλαγής του κεφαλαίου από την ευθύνη τού να επωμιστεί τα κόστη της κοινωνικής αναπαραγωγής». Με ποιον τρόπο; Μειώνοντας το μέγεθος των κοινωνικών και παροχών που μέχρι σήμερα εγγυάται το κράτος (κάποτε ορίζονταν, αντίστοιχα, ως «έμμεσος μισθός» και «ετεροχρονισμένος μισθός»). Είναι προφανές ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο θα διευρυνθεί η σφαίρα της αγοράς, με συνεπαγόμενα κέρδη των προσώπων που είναι σ’ αυτές τις business (ο ιδιωτικός διαχειριστής που υπεισέρχεται σε μια δημοτική επιχείρηση, η ασφαλιστική εταιρεία που διαχειρίζεται ένα ιδιωτικό ταμείο συντάξεων, κ.λπ.).

Κατά τη γνώμη μου αυτή η στρατηγική -αν μπορούμε να μιλήσουμε για στρατηγική- δεν λαμβάνει υπόψη της τις πιθανές καταστροφικές υποτροπές (ακόμη και για τις επιχειρήσεις) μιας ταυτόχρονης κατάρρευσης της εσωτερικής ζήτησης στις κυριότερες δυτικές χώρες, δηλαδή ακριβώς αυτό που συμβαίνει τώρα.

Σε κάθε περίπτωση η ανάλυση του Χάρβεϊ μας βοηθά να καταλάβουμε δύο πράγματα: ότι η κρίση δεν πλήττει του πάντες με τον ίδιο τρόπο και ότι δεν υπάρχουν κοινωνικά ουδέτερες και τεχνικά αναγκαστικές στρατηγικές εξόδου από την κρίση.

Για να καταλάβουμε το πρώτο πράγμα, ίσως να μην τον είχαμε ανάγκη. Το δεύτερο, όμως, είναι πολύ σημαντικό για να επιστρέψει στη δημόσια συζήτηση η αντιπαράθεση για επιλογές από τις οποίες εξαρτάται το προσεχές και το λιγότερο προσεχές μέλλον μας.

Μετάφραση από την «Il Fatto Quotidiano»: Τόνια Τσίτσοβιτς

Διαβάστε και:  Η Πολιτική Οικονομία του Δημόσιου Χώρου του Ντέιβιντ Χάρβεϋ

Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 2011

Σαλβατόρ Αλιέντε, Η τελευταία ημέρα της ζωής του

Αντίσταση και μνήμη. Αφίσα διαμαρτυρίας για τα εγκλήματα της χιλιανής χούντας. «Ας μάθουμε να ζούμε μ' αυτούς που μας λείπουν», γράφει ο συγγραφέας Λουίς Σεπουλβέδα
από το EAGAINST.COM
 
“Πριν ακόμη οι Δίδυμοι Πύργοι του Μανχάταν γίνουν παγκόσμια σύμβολα, ένα άλλο κτίριο, μια άλλη 11η Σεπτεμβρίου, γινόταν το σύμβολο μιας μαύρης ιστορικής περιόδου. Πάνε πάνω από τρεις δεκαετίες από τότε που το πραξικόπημα του Πινοσέτ έθαψε τη Χιλιανή δημοκρατία για 17 ολόκληρα χρόνια.

Η Μονέδα, το προεδρικό μέγαρο στο Σαντιάγο της Χιλής, κάτω από τα πυρά των αεροπλάνων και των αρμάτων μάχης του στρατηγού Πινοσέτ, ενσάρκωσε το ναυάγιο των ελπίδων της Αριστεράς – και όχι μόνο στην Λατινική Αμερική. Η αυτοκτονία του Αλιέντε μέσε σε εκείνο το μέγαρο σημάδεψε τη διάλυση του ονείρου πως μια σοσιαλιστική επανάσταση ήταν εφικτή μέσα στο πλαίσιο των δημοκρατικών θεσμών. Πικρός καρπός της αποτυχίας της κυβέρνησης της Λαϊκής Ενότητας να εξουδετερώσει την εχθρότητα των μεσαίων τάξεων, το πραξικόπημα ήταν επίσης το αποτέλεσμα μιας τεράστιας επιχείρησης αποσταθεροποίησης, οργανωμένης από τις ΗΠΑ, που ήταν αποφασισμένες να επιβάλουν μια «αλλαγή καθεστώτος». Η 11η Σεπτεμβρίου 1973 άνοιξε το δρόμο σε είκοσι χρόνια δικτατοριών, «βρόμικων πολέμων», σφαγών, βασανιστηρίων, εξορίας και κυνηγητού χιλιάδων προοδευτικών ανθρώπων σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική με την υποστήριξη της Ουάσινγκτον. Τριάντα χρόνια ύστερα από εκείνη την 11η Σεπτεμβρίου στη Χιλή, όπως και στις περισσότερες άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, έχει αποκατασταθεί η δημοκρατία. Όμως, η Χιλιανή δημοκρατία παραμένει υπό στρατιωτική επιτήρηση. Ο Πινοσέτ και οι Αμερικάνοί προστάτες του (μεταξύ των οποίων και ο διαβόητος Κίσινγκερ) παραμένουν ατιμώρητοι. Η τύχη των εξαφανισθέντων παραμένει ακόμα αδιευκρίνιστη. Το τραύμα είναι ανοιχτό

11 Σεπτεμβρίου 1973. Στρατιώτες μεταφέρουν τη σορό του Σαλβατόρ Αλιέντε. Αυτοκτόνησε για να μην πέσει στα χέρια του Πινοσέτ.


















Μια άλλη 11η Σεπτεμβρίου

Είναι λίγο μετά τις δύο το μεσημέρι, 11 Σεπτεμβρίου 1973. «Από το προεδρικό μέγαρο οι πυροσβέστες έβγαλαν ένα πτώμα πάνω σε φορείο, τυλιγμένο με μια παραδοσιακή κολομβιανή κουβέρτα. Κατάλαβα πως ήταν αυτός. Αναγνώρισα τον Σαλβατορ Αλιέντε από τα παπούτσια του». Ο Μάνουελ Κορτές ήταν μέλος της Ομάδας Φίλων του Προέδρου (GAP), που από χρόνια είχε αναλάβει την προστασία του. Την αποτελούσαν ένοπλοι μαχητές που προέρχονταν από το Σοσιαλιστικό Κόμμα και από το Κίνημα Επαναστατικής Αριστεράς (MIR), πάνω κάτω καμιά εξηνταριά άνθρωποι. Ο Μάνουελ Κορτές θυμάται: «Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα πως η αποστολή μας είχε τελειώσει. Και κατέρρευσα». Μέσα στο γραφείο του στην Μονέδα, περικυκλωμένος, παγιδευμένος, ο Σαλβατορ Αλιέντε είχε αυτοκτονήσει με το ΑΚ47 που του είχε δωρίσει κάποτε ο Φιντέλ Κάστρο, όπως απόδειξαν αργότερα οι αυτοψίες.

Όταν τελείωσαν όλα

Τέσσερις ώρες αργότερα, η χούντα των αρχηγών των ενόπλων δυνάμεων, ο Γκουστάβο Λέι (αεροπορία), ο Χοσέ Μερίνο (ναυτικό) και ο Αουγκούστο Πινοσέτ (στρατός ξηράς), μαζί με τον αρχηγό των καραμπινιέρων (αστυνομία), αναλάμβαναν την διακυβέρνηση της χώρας, κήρυτταν κατάπαυση του πυρός, απαγόρευαν κάθε πολιτική δραστηριότητα, έκλειναν το Κογκρέσο και υπόσχονταν να σεβαστούν «το σύνταγμα και τους νόμους της δημοκρατίας στο μέτρο που το επιτρέπει η παρούσα κατάσταση». Γνωρίζουμε τι επακολούθησε: χιλιάδες εκτελέσεις και εξαφανίσεις, δεκάδες χιλιάδες βασανισμοί, εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπίσεις. Εκείνη τη μέρα ο Μάνουελ Κορτές είχε ξυπνήσει στις επτά το πρωί από ένα τηλεφώνημα: κινήσεις στρατευμάτων στην πρωτεύουσα, ο Σαλβατόρ Αλιέντε έχει κλειστεί στην Μονέδα. Ο πρόεδρος είχε ενημερωθεί στις έξι και είκοσι για την εξέγερση του ναυτικού στο Βαλπαρέζο.

Ένας πρόεδρος πολιορκημένος

Το πραξικόπημα είχε αρχίσει τη νύχτα με το σχέδιο «Σιωπή», που είχε στόχο να διακόψει τις επικοινωνίες και να επιβάλει τη σιγή στους ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς που πρόσκεινταν στον Αλιέντε. Επικεφαλής μιας ομάδας επτά μελών της GAP ο Μάνουελ Κόρτες έχει αναλάβει να προετοιμάσει ένα σχέδιο φυγάδευσης του προέδρου με αυτοκίνητο. Συναντιούνται στο υπουργείο Δημοσίων Έργων, στο δρόμο πλάι στο προεδρικό μέγαρο. Από εκεί θα παρακολουθήσουν την πολιορκία της Μονέδα: ανταλλαγή πυρών πολυβόλων, επιθέσεις αρμάτων μάχης, ρίψεις ρουκετών από αεροπλάνα Χόκερ. Δεν υπάρχει πια οδός διαφυγής για τον πρόεδρο. «Δεν θα υποχωρήσω, θα ξεπληρώσω με τη ζωή μου την αφοσίωση του λαού», λέει ο Σαλβατόρ Αλιέντε στο τελευταίο του διάγγελμα από το ραδιόφωνο. «Έχω τη βεβαιότητα πως η θυσία μου δεν θα είναι μάταιη. Είμαι σίγουρος πως θα είναι τουλάχιστον ένα ηθικό μάθημα κατά της διαφθοράς, της υποταγής και της προδοσίας».

Οι στρατιωτικοί του είχαν υποσχεθεί πως θα τον φυγάδευαν με αεροπλάνο από τη χώρα, αν παραδιδόταν «άνευ όρων». Μια παγίδα, όπως αποδείχτηκε αργότερα από τις καταγεγραμμένες συνδιαλέξεις των πραξικοπηματιών, του ναυάρχου Πατρίτσιο Καρβαχάλ και του Πινοσέτ. «Να παραδοθεί χωρίς όρους και να του χαρίσουμε, ας πούμε, την ζωή;» ρωτούσε ο πρώτος. «Ναι, τη ζωή του και τη σωματική ακεραιότητά του. Και να τον πάμε αμέσως κάπου αλλού. Θα τηρήσουμε την πρότασή μας να τον φυγαδεύσουμε από τη χώρα, αλλά το αεροπλάνο του θα πέσει» (εδώ ο Πινοσέτ ξεσπάει σε γέλια).

Το δίκτυο της συνωμοσίας


Το προεδρικό μέγαρο φλέγεται. Ο πρόεδρος Σαλβατόρ Αλιέντε έδιωξε μακριά τα παιδιά του και αντιστάθηκε στην εισβολή του στρατού. Η μάχη αποδείχθηκε άνιση.



Από πότε συνωμοτούσαν οι Χιλιανοί στρατηγοί; Από τις 30 Ιουνίου 1973, όταν οι αξιωματικοί συγκρότησαν τη «χούντα των δεκαπέντε» (πέντε από κάθε όπλο των ενόπλων δυνάμεων); Πολύ νωρίτερα, μετά τη δολοφονία στις 22 Οκτωβρίου 1970 του Ρενέ Σνάιντερ, αρχηγού του στρατού ξηράς και προσκείμενου στον Αλιέντε, από παρακρατικούς που συνδέονταν με τη CIA, πριν ακόμη αναλάβει την εξουσία ο σοσιαλιστής πρόεδρος; Ή κάπου ανάμεσα σε αυτές τις δύο ημερομηνίες, όταν επιδεινωνόταν η οικονομική και κοινωνική κρίση και όταν ο Αλιέντε εκλεγόταν με τον αριστερό συνασπισμό Λαϊκής Ενότητας στις 4 Σεπτεμβρίου 1970, με αυτούς τους «μαρξιστές-λενινιστές» που έχουν θέσει σε εφαρμογή «ένα σχέδιο συστηματικής καταστροφής της Χιλής», όπως θα πουν αργότερα στη διακήρυξή τους οι πραξικοπηματίες; Λίγους μήνες πριν το πραξικόπημα, η ένταση έχει φτάσει στο αποκορύφωμά της. Ο πληθωρισμός άγγιζε το 500%. Οι απεργίες πλήθαιναν, στα ορυχεία χαλκού, στις δημόσιες μεταφορές, στους φορτηγατζήδες. Αυτοί, με τη βοήθειά της CIA, παρέλυσαν τη χώρα και προκάλεσαν σοβαρές ελλείψεις σε είδη βασικής διατροφής. Η άκρα Δεξιά δρούσε ανενόχλητη με παρακρατικές ομάδες και η άκρα Αριστερά οργάνωνε καταλήψεις γαιών και εργοστασίων. Στα τρία χρόνια που άντεξε η κυβέρνηση της Λαϊκής Ενότητας στρατηγοί και ναύαρχοι υποκινούνταν από τις ΗΠΑ κατά του Αλιέντε. Η εντολή που είχε λάβει ο σταθμάρχης της CIA στο Σαντιάγο ήταν να τροφοδοτήσει «ένα κλίμα ευνοϊκό για πραξικόπημα», με ελιγμούς οικονομικής αποσταθεροποίησης και προπαγάνδας. Πρώτα επιδίωξε το διχασμό του κυβερνητικού συνασπισμού και ύστερα την ήττα της Λαϊκής Ενότητας στις βουλευτικές εκλογές το Μάρτιο του 1073. Μάταια. Το κυβερνητικό μέτωπο κέρδισε άλλες 6 έδρες στη Βουλή και 2 έδρες στη Γερουσία, αποσπώντας το 43,3% των ψήφων.

«Ευνοϊκό κλίμα»

Η CIA θέλει να προχωρήσει παραπέρα. Μα η Ουάσιγκτον διστάζει. Ο πρόεδρος Νίξον δεν διακινδυνεύει πολιτικά, αν δεν είναι σίγουρος για την επιτυχία. Τελικά αποφασίζει «να μην υποστηριχτεί απόπειρα πραξικοπήματος, εκτός αν καταστεί σαφές οτι αυτό θα στηριχτεί από την πλειονότητα των ενόπλων δυνάμεων καθώς και από τη δημοκρατική αντιπολίτευση της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των χριστιανοδημοκρατών». Η αποτυχία μιας πρώτης απόπειρας πραξικοπήματος από μερικούς θερμοκέφαλους αξιωματικούς, στις 29 Ιουνίου, δικαιώνει αυτήν την γραμμή. Όμως, η απομάκρυνση του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, στρατηγού Πρατς, προσκείμενου στον Αλιέντε, και η αντικατάσταση του από τον Πινοσέτ αλλάζουν τις συνθήκες: Δημιουργούν το «ευνοϊκό κλίμα». Επικρατεί η διάχυτη εντύπωση ότι ο Πινοσέτ θα είναι αρχηγός ενός επικείμενου πραξικοπήματος. Στη CIA είναι ήδη γνωστό ότι «η απόπειρα πραξικοπήματος θα γίνει την 11η Σεπτεμβρίου», όπως αποκαλύπτουν σήμερα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της υπηρεσίας. Δυο μέρες μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, ο Αμερικάνός πρεσβευτής στο Σαντιάγο λαμβάνει αυτό το τηλεγράφημα από την Ουάσιγκτον: «Η αμερικάνική κυβέρνηση επιθυμεί να εκφράσει σαφώς τη βούληση της να συνεργαστεί με τη στρατιωτική χούντα και να τη βοηθήσει με κάθε πρόσφορο μέσο».

Με τα όπλα παρά πόδα

«Δικτάτορας ο Πινοσέτ; Αυτή είναι μια καρικατούρα του ξένου μαρξιστικού Τύπου. Η ιστορία θα τον δικαιώσει ως τον καλύτερο πρόεδρο που γνώρισε ποτέ η χώρα». Μιλάει ένας πρώην στενός συνεργάτης του στρατηγού, απόστρατος στρατηγός και αυτός, ο Χόρχε Μπαλερίνο, «Σε αυτήν την χώρα οι ένοπλες δυνάμεις είναι παραδοσιακά απολιτικές. Δεν επεμβαίνουν στην πολιτική. Μα άλλο να μην επεμβαίνεις και άλλο να σωπαίνεις«. Σε αυτή την τελευταία φράση του συνοψίζεται το πρόβλημα της Χιλής, μιας δημοκρατίας που πολλοί θεωρούν ανολοκλήρωτη. Μιας δημοκρατίας υπό επιτήρηση. Ο στρατός μπορεί να μην έχει πια την εξουσία, αλλά την επιτηρεί. Είναι γραμμένο ακόμη και στο σύνταγμα του Πινοσέτ από το 1980, που για να τροποποιηθεί απαιτείται μια εξωπραγματική πλειοψηφία. «Οι ένοπλες δυνάμεις είναι οι εγγυήτριες της συνταγματικής τάξεως». Περίπτωση ασφαλώς μοναδική για μια δημοκρατία. Ο Χιλιανός στρατός διαθέτει πρωτοφανή διοικητική και οικονομική αυτονομία. Επικεφαλής του δεν είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αλλά ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων. Πριν αποχωρήσει από την εξουσία. ο Πινοσέτ δέσμευσε το στρατιωτικό προϋπολογισμό με υποχρεωτική ετήσια αύξηση τουλάχιστον στο ύψος του πληθωρισμού. Εκτός αυτού, βάσει νόμου, στις ένοπλες δυνάμεις το 10% των εσόδων της εταιρείας χαλκού Κοντέλκο, της μεγαλύτερης δημόσιας επιχείρησης της χώρας – δηλαδή, πάνω κάτω, 400 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο.

Αντίθετα με τον υπόλοιπο πληθυσμό, για τον οποίο τα πάντα είναι ιδιωτικοποιημένα, οι ένοπλες δυνάμεις διατηρούν ένα σύστημα κρατικής κοινωνικής ασφάλισης. Εξαιρετικά ελλειμματικά, τα στρατιωτικά συστήματα υγείας και συνταξιοδότησης χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Και άλλη μια κληρονομιά του Πινοσέτ: 4 έδρες στη Γερουσία καταλαμβάνονται πάντα από διορισμένους στρατιωτικούς, που η ψήφος τους – πάντα δεξιά – βαραίνει στην πολιτική ζωή της χώρας. «Παρά την αποκατάσταση της δημοκρατίας», εξηγεί ο Ραούλ Σορ, διευθυντής του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών και Διεθνούς Ασφαλείας, «αυτή η χώρα δεν ασκεί κανένα έλεγχο στις ένοπλες δυνάμεις της, που ζουν σαν να βρίσκονται σε άλλον πλανήτη, απομονωμένες από την κοινωνία. Οι στρατιωτικοί γεννιούνται σε στρατιωτικά νοσοκομεία, μεγαλώνουν σε στρατιωτικές κατοικίες, φοιτούν σε στρατιωτικά κολέγια. Δεν έχουν αλλάξει σε τίποτα. Και όταν δεν είναι ενσωματωμένος στο σύνολο, ο στρατός αποτελεί πάντα ενδεχόμενο κίνδυνο για την κοινωνία».
Για να ικανοποιήσει το δημόσιο αίσθημα, ο σοσιαλιστής πρόεδρος Ρικάρντο Λάγκος έβαλε να καθίσουν μαζί στο ίδιο τραπέζι δικηγόροι πολιτών και στρατιωτικοί και να συζητήσουν για τις παραβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα χρόνια της δικτατορίας. Επικράτησε ο νόμος της σιωπής.

Ο Σαλβατόρ Αλιέντε σε συγκέντρωση του κόμματός του. Ο ηγέτης της Χιλής υπήρξε λαοφιλής και αγωνίστηκε για σοσιαλισμό με δημοκρατία



«Η προτεραιότητα όλων των δημοκρατικών κυβερνήσεων μετά τον Πινοσέτ», λέει ο Ραούλ Σορ, «ήταν να μην υπάρχουν προβλήματα με τους στρατιωτικούς. Αν δει κανείς το εξοπλιστικό πρόγραμμα των χιλιανών ενόπλων δυνάμεων, θα νομίσει πως ετοιμάζονται για πόλεμο. Με τις αγορές όπλων, με αυτό το παιχνιδάκι που θέλουν να παίζουν οι στρατιωτικοί, η πολιτική εξουσία εξαγοράζει την ησυχία της».

Ιζαμπέλ Αλιέντε: «Μας αποχαιρέτησε σιωπηλά»

Δεν λέει «ο πατέρας μου». Λέει «ο Σαλβατορ Αλιέντε». Σαν να μην ανήκει πια σε αυτήν, αλλά στην ιστορία. Η Ιζαμπέλ Αλιέντε -, έχει ανεβάσει το οικογενειακό όνομα σε μία από τις πιο τιμητικές θέσεις της νέας χιλιανής δημοκρατίας: Εδώ και δύο χρόνια είναι πρόδερος της Βουλής. Μια ευχάριστη εξέλιξη για την ίδια, που είχε βρεθεί στο πλευρό του πατέρα της κατά την πολιορκία της Μονέδα και που υποχρεώθηκε να ζήσει δεκαέξι χρόνια εξόριστη στο Μεξικό.

Για εκείνο το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου 1973 αυτή η επιβλητική γυναίκα, που σήμερα είναι 60 ετών, δεν μιλάει εύκολα, μίλησε όμως δε έναν δημοσιογράφο της «Λιμπερασιόν». Την ειδοποίησαν με ένα τηλεφώνημα στο ιδιαίτερο γραφείο του προέδρου. «Χωρίς να το πολυσκεφτώ, ντύθηκα, ετοίμασα μια βαλίτσα και έτρεξα στην Μονέδα». Μπόρεσε να περάσει ανάμεσα από τους στρατιώτες που είχαν πλημμυρίσει την πόλη. «Ήμουν πεπεισμένη πως τα πράγματα θα κανονίζονταν, πως ο στρατός μας θα σεβόταν το σύνταγμα και τους νόμους». Στην Μονέδα βρήκε τη μεγαλύτερη αδερφή της Μπεατρίζ – που αργότερα αυτοκτόνησε εξόριστη στην Κούβα. Και τον πατέρα της, που οργάνωνε την άμυνα του μεγάρου. «Είδα στο πρόσωπο του μια έκφραση σαν να μην πίστευε στα μάτια του. Μα ήταν χαρούμενος που είχε κοντά του τις κόρες του». Ο Αλιέντε μάζεψε δίπλα του όλους τους δικούς του που υπήρχαν στο κτίριο. Τους ανακοίνωσε την απόφασή του να παραμείνει εκεί πάση θυσία. «Μας είπε πως δεν έμπαινε ζήτημα να παραιτηθεί και πως είχε απορρίψει όλες τις προτάσεις των στρατιωτικών να τον φυγαδεύσουν από τη χώρα». Όμως, ήθελε να φύγουν όλοι οι υπόλοιποι. Οι κόρες του αρνήθηκαν, επιμένοντας να μείνουν κοντά του. «Μας το ζήτησε, μας ικέτευσε και στο τέλος μας πρόσταξε να φύγουμε. Δεχτήκαμε. Βλέπαμε πως η παρουσία μας τον φόρτωνε με περισσότερη αγωνία». Σφίγγοντας τις δύο κόρες του στην αγκαλιά του, ο Αλιέντε τις αποχαιρέτησε «σιωπηλά, χωρίς κανείς να πει τίποτα». Η Ιζαμπέλ έμαθε για το θάνατο του πατέρα της πάλι με ένα τηλεφώνημα, εκεί που ήταν κρυμμένη, στο σπίτι μιας φίλης της.

Εκτός από την Μπεατρίζ, που εξορίστηκε στην Αβάνα μαζί με τον σύζυγό της, Κουβανό διπλωμάτη, η οικογένεια κατέφυγε στο Μεξικό: η μητέρα Ορτενσία Μπούσι, η μικρότερη αδερφή Κάρμεν Παζ και η οικογένειά της Ιζαμπέλ, ο σύζυγός της και τα δύο της παιδιά.

Ο πατέρας της θάφτηκε κρυφά από τους στρατιωτικούς στο κοιμητήριο της Βίνια ντελ Μαρ κοντά στο Βαλπαρέζο. Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, τα οστά του μεταφέρθηκαν σε νεκροτομείο του Σαντιάγο. Μολονότι το σημερινό Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν έχει πολλή σχέση με το κόμμα του Σαλβατόρ Αλιέντε, η Ιζαμπέλ συνεχίζει στο δρόμο του πατέρα της. Εκλέγεται βουλευτής συνεχώς από το 1992. «Για πολλά χρόνια αυτή η χώρα προσπαθούσε να κρύψει την αλήθεια. Μόλις τώρα αρχίζει να διεκδικεί τον Σαλβατορ Αλιέντε. Γνώρισα πολλούς νέους που δεν είχαν καν γεννηθεί το 1973 και μου είπαν πως ταυτίζονται με αυτόν, πως τον βλέπουν σαν ένα σύμβολο αντίστασης και υπεράσπισης του κράτους δικαίου». Ελπίζει η Χιλή να ξαναβρεί τον εαυτό της, να ξεπεράσει τις διαιρέσεις της. «Υπάρχουν ακόμη βαθιά τραύματα. Σε μερικές περιπτώσεις αποδόθηκε δικαιοσύνη, ίσως όχι όπως είχαμε δικαίωμα να περιμένουμε. Αυτό που έχει σημασία είναι όλοι οι Χιλιανοί να συμφωνήσουμε σε μια κοινή ηθική: ποτέ πια, με κανένα πρόσχημα, βιασμός της δημοκρατίας, ποτέ πια παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Το χρονικό της δικτατορίας

4 Σεπτεμβρίου 1970. Νίκη Αλιέντε.
Υποψήφιος του μετώπου Λαϊκή Ενότητα, ο σοσιαλιστής Σαλβατόρ Αλιέντε κερδίζει τις προεδρικές εκλογές με ποσοστό 36,3% Αναλαμβάνει την εξουσία στις 4 Νοεμβρίου.
23 Αυγούστου 1973. Ο Πινοσέτ αρχηγός.
Κατόπιν πιέσεων των στρατιωτικών, ο Αλιέντε υποχρεώνεται να αποπέμψει τον δημοκρατικό αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, στρατηγό Πρατς, και να διορίσει στην θέση του τον στρατηγό Πινοσέτ.
11 Σεπτεμβρίου 1973. Πραξικόπημα.
Βομβαρδίζεται το προεδρικό μέγαρο Μονέδα. Ο Σαλβατόρ Αλιέντε αυτοκτονεί. Ο Αουγκούστο Πινοσέτ μπαίνει επικεφαλής της στρατιωτικής χούντας.
19 Απριλίου 1978.
Ο Πινοσέτ αμνηστεύει τα εγκλήματα που διέπραξαν μετά το 1973 οι δυνάμεις ασφάλειας της χούντας
1983. Διαδηλώσεις.
Δέκα χρόνια μετά το πραξικόπημα, οι Χιλιανοί απαιτούν με μαζικές διαδηλώσεις την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
5 Οκτωβρίου 1988. «Όχι».
Σε δημοψήφισμα, ο Πινοσέτ ρισκάρει την παραμονή του στην εξουσία, ελπίζοντας στη νομιμοποίηση της αρχής του από τη λαϊκή ψήφο: Το ‘«Όχι» κερδίζει με 54,7%
14 Δεκεμβρίου 1989. Νέος πρόεδρος
Ο χριστιανοδημοκράτης Πατρίτσιο Αιλβίν εκλέγεται πρόεδρος της χώρας. Ο Πινοσέτ αποχωρεί από την εξουσία, αλλά παραμένει αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων.
4 Μαρτίου 1991. 3.500 νεκροί
Έκθεση της επιτροπής για την συμφιλίωση και την αλήθεια επιβεβαιώνει ότι 3.500 σκοτώθηκαν ή εξαφανίστηκαν στην διάρκεια της δικτατορίας.
16 Οκτωβρίου 1998. Περιπέτεια στο Λονδίνο
Ο Πινοσέτ συλλαμβάνεται σε κλινική του Λονδίνου, με ένταλμα του δικαστή Μπαλτασάρ Γκαρθόν, για φόνους Ισπανών πολιτών στη διάρκεια της χιλιανής δικτατορίας.
2 Μαρτίου 2000. Επιστροφή στο σπίτι
Ο Βρετανός υπουργός Εσωτερικών αρνείται να εκδώσει στην Ισπανία τον Πινοσέτ, που επιστρέφει στην Χιλή
1η Ιουλίου 2001. «Διανοητικά ασθενής».
Το Ανώτατο Δικαστήριο της Χιλής μπλοκάρει δικαστική δίωξη κατά του Πινοσέτ με το σκεπτικό οτι «δεν έχει σώας τας φρένας».
5 Μαίου 2004. Αφαίρεση ασυλίας
Δικαστήριο του Σαντιάγο αφαίρεσε από τον Πινοσέτ την προεδρική ασυλία. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την δίωξή του – με την προϋπόθεση οτι το ανώτατο δικαστήριο θα τον θεωρήσει ικανό για να δικαστεί.
2 Αυγούστου 2004. Ο «αδιάφθορος»
Έρευνα της αμερικάνικής Γερουσίας αποκάλυψε ότι ο Πινοσέτ διατηρούσε 8 εκατομμύρια δολάρια σε κρυφούς λογαριασμούς και υπεράκτιες εταιρείες με τη συνεργασία της αμερικάνικής τράπεζας Riggs Bank.

Σημείωση:

Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά από τον Ρούσσο Βρανά, για περιοδικό «ταχυδρόμος» (4 Σεπτεμβρίου 2004, Τεύχος 236, κατηγορία «κόσμος». Όλες οι φωτογραφίες είναι από το περιοδικό επίσης). Όσο και αν έχουν περάσει τα χρόνια, εξακολουθεί να είναι επίκαιρο όσο ποτέ, ιδιαίτερα στις μέρες μας όπου κοινωνικές εργασιακές κατακτήσεις καταπατούνται συνεχώς και οι μηχανισμοί καταστολής γίνονται όλο και πιο βίαιοι. 
Συμπληρωματικά από wikipedia «Ο Αουγκούστο Πινοσέτ στις 3 Δεκεμβρίου 2006 έπαθε καρδιακή προσβολή. Σε νοσοκομείο της πόλης του Σαντιάγο του έκαναν εγχείριση καρδιάς. Ο οργανισμός του όμως δεν άντεξε και στις 10 Δεκεμβρίου 2006 πέθανε σε ηλικία 90 ετών. Αξιοσημείωτο είναι ότι στην κηδεία του υπήρχαν δύο εξίσου μεγάλες νεκρώσιμες πομπές, μια με υποστηρικτές και μια με κατακριτές».


11 Σεπτεμβρίου 1973, 09.10 π.μ. Η τελευταία ομιλία του Προέδρου ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΑΛΙΕΝΤΕ



Ίσως αυτή είναι η τελευταία μου ευκαιρία να σας μιλήσω.

Η Αεροπορία βομβάρδισε τους πύργους αναμετάδοσης του Ράδιο Πορτάλες και του Ράδιο Κορπορασιόν. Τα λόγια μου δεν εκφράζουν πίκρα αλλά απογοήτευση. Ας αποτελέσουν την ηθική καταδίκη για αυτούς που καταπάτησαν τον όρκο τους. Είναι στρατιώτες της Χιλής. Ηγήτορες. Ο Ναύαρχος Μερίνο, αυτοδιορισμένος Διοικητής των Ενόπλων Δυνάμεων και ο κύριος Μεντόζα,αυτοδιορισμένος Γενικός Διευθυντής της Αστυνομίας, ένας κόλακας ο οποίος μέχρι χθες υποκρινόταν πίστη και αφοσίωση στην κυβέρνηση.

Αντιμετωπίζοντας αυτά τα γεγονότα, δηλώνω στους εργάτες. Δεν θα παραιτηθώ!

Είναι μια ιστορική στιγμή και θα πληρώσω με τη ζωή μου για την αφοσίωση του λαού μου. Είμαι βέβαιος πως οι σπόροι που φυτεύθηκαν στις αξίες συνείδησης εκατομμυρίων Χιλιανών, θα καρπίσουν. Αυτοί έχουν την εξουσία, αυτοί είναι οι κατακτητές.

Όμως ούτε το έγκλημα, ούτε η βία μπορούν να διακόψουν την κοινωνική εξέλιξη. Η ιστορία είναι δική μας, η ιστορία γράφεται από τους λαούς. Εργάτες της πατρίδας μου, επιθυμώ να σας ευχαριστήσω για την διαρκή σας αφοσίωση για την εμπιστοσύνη σας σε έναν άνθρωπο που απλώς εξέφρασε τη μακρόχρονη αναμονή σας για δικαιοσύνη.

Που υποσχέθηκε να τηρεί το Σύνταγμα και τους νόμους και έτσι έπραξε.

Αυτην την καθοριστική στιγμή, με αυτά τα τελευταία μου λόγια, σας καλώ να διδαχθείτε από αυτό το μάθημα. Το ξένο κεφάλαιο, η ιμπεριαλιστική εξουσία, μαζί με τη ντόπια αντίδραση, καλλιέργησαν το κατάλληλο κλίμα που επέτρεψε στις Ένοπλες Δυνάμεις να διαρρήξουν την παράδοση που δίδαξε ο Στρατηγός Σνάιτερ και συνέχισε ο διοικητής Αράγια, θύματα και οι δύο του ίδιου τμήματος της κοινωνίας που σήμερα περιμένει την ξένη χείρα βοηθείας να το οδηγήσει στην εξουσία και στην υπεράσπιση του πλούτου και των προνομίων του.

Απευθύνομαι ξεχωριστά στις ταπεινές γυναίκες της πατρίδας μας, στους αγρότες που μας πίστεψαν. Στους εργάτες που δούλεψαν παραπάνω, στις μητέρες που αισθάνθηκαν το ενδιαφέρον μας για τα παιδιά τους.

Στους επαγγελματίες πατριώτες, αυτούς που παρανομούσαν με την υποστήριξη των επαγγελματικών ενώσεων, των ταξικών ενώσεων, για να επωφεληθούν από τα προνόμια που παρέχει η καπιταλιστική κοινωνία.

Απευθύνομαι στους νέους της Χιλής, σε αυτούς που τραγουδούσαν, που μετέφεραν την χαρά τους και το αγωνιστικό πνεύμα. Μιλάω στους ανθρώπους, στους εργάτες, στους αγρότες, στους διανοούμενους.

Σε αυτούς που πρόκειται να διωχθούν, γιατί ο φασισμός εδώ και λίγες ώρες είναι παρών με τρομοκρατικές επιθέσεις, ανατινάζοντας γέφυρες, κόβοντας τις σιδηροδρομικές γραμμές, καταστρέφοντας αγωγούς πετρελαίου και αερίου, μπροστά στα μάτια αυτών που είχαν το καθήκον να επέμβουν, αλλά αποδείχθηκαν συνεργοί σιωπώντας.

Η ιστορία θα τους κρίνει. Ο Ραδιοσταθμός του Ράδιο Μαγκαλιάες θα σιγήσει, η ήρεμη φωνή μου δεν θα φτάνει στα αυτιά σας.

Δεν πειράζει, θα εξακολουθείτε να με ακούτε. Θα εξακολουθώ να βρίσκομαι κοντά σας, τουλάχιστον η ανάμνηση μου. Θα με θυμάστε ως έναν άξιο άνδρα, αφοσιωμένο στο έθνος του. Ο λαός πρέπει να αμυνθεί όχι να θυσιαστεί. Να αρνηθεί την υποταγή, την ταπείνωση, την απώλεια των ηθικών αξιών.

Εργάτες της πατρίδας μου. Πιστεύω στην Χιλή και το πεπρωμένο της. Ότι θα ξεπεράσουμε αυτές τις πικρές, γκρίζες ώρες της προδοσίας. Ότι όπως γνωρίζετε, αργά η γρήγορα οι μεγάλες λεωφόροι θα ξανανοίξουν και ο ελεύθερος άνθρωπος θα τις διαβεί για να χτίσει μια καλύτερη κοινωνία.

Ζήτω η Χιλή! Ζήτω ο Λαός! Ζήτω οι εργάτες!

Αυτά είναι τα τελευταία μου λόγια. Είμαι σίγουρος πως η θυσία μου δεν είναι μάταια. Έχω την βεβαιότητα πως θα αποτελέσει τουλάχιστον ένα ηθικό μάθημα για την καταδίκη των κακούργων, των προδοτών, των επιόρκων.

(η ομιλία από το http://www.americalatina.com.gr/articulos.php?lang=gr&box=2&pos=9&id=71)


Σάββατο 10 Σεπτεμβρίου 2011

Απόφαση της Πανελλαδικής Συντονιστικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ



Η Πανελλαδική Συντονιστική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ, στην πρώτη συνεδρίασή της μετά την 4η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη, κατέληξε στα εξής συμπεράσματα και εκτιμήσεις:

1. Η κυβέρνηση, πιστή στις μέχρι τώρα συνειδητές νεοφιλελεύθερες επιλογές της και σε αγαστή συνεργασία με την τρόικα, συνεχίζει και κλιμακώνει τα αντικοινωνικά νεοφιλελεύθερα μέτρα που πλήττουν το σύνολο των κοινωνικών στρωμάτων και όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, υπονομεύοντας το παρόν και το μέλλον της χώρας, η οποία οδηγείται σε πλήρες αδιέξοδο και χρεοκοπία.

Σε αυτόν τον πόλεμο που έχει κηρύξει η κυβέρνηση στην κοινωνία, η επίθεση στο εισόδημα, τις κατακτήσεις και τα δικαιώματα των εργαζομένων παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις, η ιδιωτικοποίηση νευραλγικών τομέων και η εκποίηση του πλούτου της χώρας γενικεύεται, η ανεργία εκτινάσσεται σε δυσθεώρητα ύψη συνθλίβοντας μεγάλες κατηγορίες εργαζομένων και νεολαίας. Οι νεοφιλελεύθερες αναδιαρθρώσεις στην παιδεία, την υγεία, τον δημόσιο τομέα (όπως η διαβόητη «εργασιακή εφεδρεία») κ.λπ. διαμορφώνουν δικομματικές συναινέσεις, στη βάση της υποστήριξης των μνημονίων και του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Οι εξαγγελίες για «πράσινη ανάπτυξη» μεταφράζονται σε νέο πλιάτσικο της χώρας και σε περιβαλλοντοκτόνα μέτρα. Ταυτόχρονα, εξελίσσεται μια συνεχής επιχείρηση συκοφάντησης των αγώνων και των κινημάτων και ιδεολογικής επίθεσης κατά της Αριστεράς, πάντα υπό τα χειροκροτήματα του ΛΑ.Ο.Σ., που αποτελεί τον συνήθη εταίρο της κυβέρνησης.

Η χώρα είναι παγιδευμένη σε μια διαρκή διαδικασία ληστρικού δανεισμού, ενώ σε τακτά χρονικά διαστήματα λαμβάνονται νέα μέτρα, που πάντα εξαγγέλλονται ως «τα τελευταία» και οξύνουν δραματικά τα προβλήματα και πυκνώνουν τα αδιέξοδα.

Οι εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπογραμμίζουν με έκδηλο τρόπο τα δομικά προβλήματα, το πραγματικό αδιέξοδο και τις αντιφατικές τάσεις που αναπτύσσονται στην οικονομική πολιτική της Ε.Ε. (από τη μια μεριά, συγκεντρωτισμός σε ακόμη πιο αντεργατική και συντηρητική βάση, σύμφωνα με τη λογική του γαλλογερμανικού άξονα, και από την άλλη διαλυτικές καταστάσεις, όσον αφορά τον μηχανισμό του ευρώ). Η καθολική ρήξη με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο επείγει· εξίσου επείγει να ανοίξει ένας διάλογος στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και με την κοινωνία για την αντιμετώπιση της νεοφιλελεύθερης επέλασης σε πανευρωπαϊκή κλίμακα.

2. Η πολιτική αυτή πρέπει να ανατραπεί εκ βάθρων. Μπροστά στον μύθο του «μονόδρομου», ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει πως υπάρχει κι άλλος δρόμος, όπως αποφάσισε η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη, που συμπυκνώνεται:
•    στη διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους, αξιοποιώντας όλα τα όπλα αποφασιστικής και σκληρής διαπραγμάτευσης (λογιστικό έλεγχο, αμφισβήτηση, αθέτηση πληρωμών κ.ά.)
•    στην κατάργηση των μνημονίων και των πολιτικών τους, ώστε να ανασάνει η χώρα και να εφαρμοστεί ένα ριζικά διαφορετικό πρότυπο ανάπτυξης, βασισμένο στην αύξηση της απασχόλησης, τη ριζική αναδιανομή, εισοδημάτων, την αύξηση της φορολογίας στο μεγάλο κεφάλαιο, την αποκατάσταση και ενίσχυση των κοινωνικών δικαιωμάτων, την εθνικοποίηση/κοινωνικοποίηση των τραπεζών, τη διεύρυνση της δημοκρατίας, τη δημοκρατική αναμόρφωση του δημόσιου και κοινωνικού τομέα αλλά και του πολιτικού συστήματος.

3. Μέσα σε αυτό το ζοφερό τοπίο, κλιμακώνονται και οι κινητοποιήσεις και οι αντιστάσεις της κοινωνίας και επεκτείνονται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και τις συνδικαλιστικές τους οργανώσεις. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η επανεκκίνηση του κινήματος των πλατειών, που ήδη ανασυντάσσει δυναμικά την παρουσία του. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα συμβάλλει, στον βαθμό που του αντιστοιχεί και με πλήρη σεβασμό της αυτονομίας του, στο κίνημα αυτό, επιδιώκοντας να προωθήσει μια δημιουργική προσέγγιση και συνεργασία με το εργατικό κίνημα, το οποίο πρέπει να ανασυγκροτηθεί επειγόντως για να παίξει τον ισχυρό κοινωνικό του ρόλο. Αντίστοιχα, ο ΣΥΡΙΖΑ θα συμβάλει με όλες του τις δυνάμεις στην ανάπτυξη ευρύτερων κινημάτων ανυπακοής και αντίστασης κατά της κυβερνητικής πολιτικής, αλλά και στην οργάνωση και κινητοποίηση των τμημάτων της κοινωνίας που πλήττονται ιδιαίτερα (άνεργοι, επισφαλώς εργαζόμενοι, εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις που κλείνουν και γενικά στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, μεσαία στρώματα). Θα πρωτοστατήσει στην ανάπτυξη ενός κινήματος αλληλεγγύης μεταξύ των θυμάτων αυτής της αντικοινωνικής πολιτικής. Ο ΣΥΡΙΖΑ καλεί στην ενίσχυση όλων των μετωπικών αντιμνημονιακών σχημάτων που δημιουργούνται σε γειτονιές, χώρους δουλειάς κ.λπ., όπως για παράδειγμα το κίνημα «ΔΕΝ ΠΛΗΡΩΝΩ» και το πανεκπαιδευτικό κίνημα.

Ιδιαίτερο ειδικό βάρος έχει το κίνημα που αναπτύσσεται κατά της ιδιωτικοποίησης και διάλυσης της δημόσιας παιδείας. Ειδικά η μάχη για το δημόσιο και δημοκρατικό πανεπιστήμιο εκφράζει τη σύγκρουση ανάμεσα στις δυνάμεις της συντήρησης και της αγοράς και τις δυνάμεις που υπερασπίζουν τον δημόσιο χώρο και τα συλλογικά αγαθά, τη δημοκρατία, τη συμμετοχή και την ουσιαστική και κριτική γνώση. Αποκορύφωμα των αντιδημοκρατικών επιλογών της κυβέρνησης είναι η κατάργηση του ασύλου, μιας από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις του δημοκρατικού και φοιτητικού κινήματος.

4. Τέλος, ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι παρών με τον πιο μαζικό τρόπο στις κινητοποιήσεις που θα γίνουν ενόψει της ΔΕΘ τις επόμενες ημέρες.

 Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί επιβάλλει την άμεση ανατροπή της κυβέρνησης και της πολιτικής της, τη μη επιστροφή της Νέας Δημοκρατίας, την ήττα γενικά των συστημικών δυνάμεων, την αποκάλυψη της δικομματικής συναίνεσης και το άνοιγμα του δρόμου για μια εναλλακτική λύση της Αριστεράς. Αυτό το εναλλακτικό σχέδιο θα μπορούσε να το υπηρετήσει και να το προωθήσει η συγκρότηση ενός νέου συνασπισμού εξουσίας, με τη συμμετοχή ενός ευρέος φάσματος κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, στη συγκρότηση του οποίου έχουν ιστορική ευθύνη να πρωτοστατήσουν όλες οι δυνάμεις της Αριστεράς, εγκαταλείποντας, ορισμένες απ’ αυτές, τη μέχρι τώρα στείρα αρνητική στάση τους. Όσο η Αριστερά παραμένει κατακερματισμένη, αφήνει ελεύθερο το πεδίο στον δικομματισμό.

Η Εκτελεστική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ εξουσιοδοτείται να αναλάβει σχετικές πρωτοβουλίες ώστε να προωθηθεί η κοινή δράση και συνεργασία των δυνάμεων της Αριστεράς, της ριζοσπαστικής οικολογίας και των δυνάμεων που απομακρύνονται από το ΠΑΣΟΚ.

5. Η Εκτελεστική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ εξουσιοδοτείται:
•    να προχωρήσει στην ολοκλήρωση της ανασυγκρότησης του ΣΥΡΙΖΑ, εστιάζοντας στις τοπικές επιτροπές, που πρέπει να αποτελέσουν ζωντανά κύτταρα συνεχούς πολιτικής συζήτησης και δράσης·
•    να αναθέσει συγκεκριμένες αρμοδιότητες στα μέλη της και να αντιμετωπίσει άμεσα εκκρεμότητες για την καλύτερη λειτουργία σε κεντρικό επίπεδο (Γραφείο Τύπου, Οργανωτική Επιτροπή κ.λπ.)·
•    να προωθήσει άμεσα την πλήρη οργανωτική και πολιτική ετοιμότητα του σχήματος. Η ανάπτυξη πολιτικής καμπάνιας το επόμενο δίμηνο θα συμβάλει προς αυτή την κατεύθυνση·
•    να προετοιμάσει την επόμενη, 5η, Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΣΥΡΙΖΑ.
•    Τέλος, η Πανελλαδική Συντονιστική ανέδειξε νέα Εκτελεστική Γραμματεία, αποτελούμενη από εκπροσώπους συνιστωσών και ανένταχτους/ες.

Αθήνα, 3 Σεπτεμβρίου 2011

Πέμπτη 8 Σεπτεμβρίου 2011

Χιλιανή άνοιξη

The front of the University of Chile, which is currently occupied by students. The sign reads La lucha es de la sociedad entera / Todos por la education gratuita, which means "The fight is for the whole society / Everybody for free education". Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic Flickr: La educación no cabe en tu Moneda
του Μιχάλη Τρίκκα

ΑΥΓΗ, 8.9.11

Περιμένοντας την επέτειο της δικής της τραυματικής 11ης Σεπτεμβρίου, η Χιλή ζει έναν ασυνήθιστα "θερμό" χειμώνα. Από τον περασμένο Μάιο μέχρι σήμερα, χιλιάδες φοιτητές διαδηλώνουν σχεδόν καθημερινά ζητώντας όχι ακόμη μία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αλλά τη ριζική μεταμόρφωση του εκπαιδευτικού μοντέλου που κληροδότησε η δικτατορία Πινοσέτ.

Στη χώρα όπου οι οικονομολόγοι της Σχολής του Σικάγο δοκίμασαν για πρώτη φορά τις νεοφιλελεύθερες συνταγές που έμελλε στις μέρες μας να μετατραπούν σε θρησκευτικό δόγμα, οι νέοι ζητούν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος θέλοντας έτσι να πετύχουν την κατακόρυφη αύξηση των κονδυλίων για τη δημόσια παιδεία. Η Καμίγια Βαγιέχος, πρόεδρος της φοιτητικής συνομοσπονδίας δηλώνει χαρακτηριστικά: "Δεν θέλουμε να βελτιώσουμε το υφιστάμενο σύστημα. Θέλουμε μια βαθιά αλλαγή. Να σταματήσουμε να βλέπουμε την παιδεία σαν καταναλωτικό αγαθό και να αρχίσουμε να την βλέπουμε σαν δικαίωμα το οποίο εγγυάται το κράτος".

Το εκπαιδευτικό σύστημα της Χιλής είναι ακραία ταξικό και ένα από τα πιο άνισα στον κόσμο. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι στα πρόθυρα της κατάρρευσης, καθώς η χρηματοδότηση από το κράτος μειώνεται σταθερά κάθε χρόνο. Τα πανεπιστημιακά δίδακτρα είναι τα ακριβότερα στη Λατινική Αμερική με τους φοιτητές και τις οικογένειες τους επιβαρύνονται με το 84% των σπουδαστικών εξόδων.

Αντιμέτωπο με την κατάσταση αυτή, το κίνημα ένωσε από την πρώτη στιγμή τη δευτεροβάθμια και την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στα μέσα Μαΐου είχαν γίνει περισσότερες από 700 καταλήψεις σχολείων με τις διαδηλώσεις στους δρόμους να γίνονται όλο και πυκνότερες. Τον Αύγουστο, στην καρδιά, δηλαδή, του χιλιανού χειμώνα, περισσότεροι από 500.000 διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στο κεντρικό πάρκο του Σαντιάγκο. Η μαζικότητα αυτή δεν ήταν αναπάντεχη καθώς οι φοιτητές δεν περιχαράκωσαν τον αγώνα τους: στην εθνική απεργία που κήρυξε η εργατική συνομοσπονδία CUT, ήταν παρόντες.

Ο Ρομπέρτο Ναβαρέτε του αριστερού δικτύου Αlborada διακρίνει αναλογίες με τα κινήματα κοινωνικής διαμαρτυρίας στην Ισπανία, την Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή. Κοινή παράμετρος μια βαθιά κοινωνική δυσφορία για τις κοινωνικές επιπτώσεις του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Παρατηρεί όμως και ουσιαστικές διαφορές: "Αντίθετα με τις ταραχές που είδαμε πρόσφατα στη Βρετανία, οι διεκδικήσεις των Χιλιανών φοιτητών έχουν έντονα πολιτικό χαρακτήρα" επισημαίνει.

Στη Βρετανία, ο μέσος πολίτης δεν διακρίνει ακόμη τα βαθύτερα αίτια πίσω από τις λεηλασίες αποδίδοντας τες σε μια 'ανεγκέφαλη εγκληματικότητα'. Στη Χιλή, οι διαδηλώσεις νομιμοποιούνται σε μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος το αυτοκίνητο του οποίου καταστράφηκε σε μια διαδήλωση δήλωσε ότι εξακολουθεί να στηρίζει τις κινητοποιήσεις, καθώς η κόρη του είναι φοιτήτρια και αγωνίζεται για μια δίκαιη υπόθεση.

Είναι ένα φοιτητικό κίνημα με ιδεολογικά χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τον ίδιο. Και πρόκειται για μια νέα γενιά που βγαίνει στο προσκήνιο. Δεν γνωρίζει τον φόβο με τον οποίο διαποτίστηκαν οι γονείς της στα μαύρα χρόνια της δικτατορίας Πινοσέτ και δεν φαίνεται διατεθειμένη να υποκύψει στον άγονο τακτικισμό των κεντροαριστερών κυβερνήσεων της Κονσεντρασιόν οι οποίες κυβέρνησαν τη χώρα μέχρι την περσινή θριαμβευτική εκλογή στην προεδρία του δεξιού εκατομμυριούχου Σεμπαστιάν Πινιέρα. Για τον Ναβαρέτε πάντως, η διεξαγωγή δημοψηφίσματος δεν αρκεί καθώς θεωρεί απαραίτητη μια ευρύτερη συνταγματική μεταρρύθμιση της Βενεζουέλας, της Βολιβίας και του Ισημερινού.