Η παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού

Οι Στυλοβάτες της Κοινωνίας, George Grosz, The Pillars of Society, 1926, από Wikipaintings

του Ρομπ Σιούελ


(Μετάφραση : Σταμάτης Καραγιαννόπουλος από την ιστοσελίδα In Defence of Marxism )

από τη Μαρξιστική Φωνή


Τα γεγονότα κινούνται με αστραπιαία ταχύτητα. Οι χρηματιστηριακές αγορές είναι σε μια ελεύθερη πτώση παγκόσμια. Κάποιες μέρες σηματοδότησαν μια πρόσκαιρη αναζωογόνηση, μόνο όμως για να ακολουθηθούν από μεγαλύτερους σπασμούς. Η όλη κατάσταση μας θυμίζει το 2008 ή σωστότερα τη δεκαετία του 1930.

Ο επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας Robert Zoellick προειδοποίησε για μια «νέα και πιο επικίνδυνη περίοδο για την παγκόσμια οικονομία», καθώς η Ευρώπη παλεύει να αντιμετωπίσει την κρίση χρέους της. Ο Zoellick είπε ότι  το πρόβλημα χρέους της Ευρωζώνης είναι πολύ μεγαλύτερο από τα «μεσο-μακροπρόθεσμα προβλήματα» των ΗΠΑ που σηματοδοτήθηκαν από την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας από την «Standard and Poor's» και έσπειραν πανικό στις διεθνείς αγορές. «Είμαστε στις αρχικές στιγμές μιας νέας και διαφορετικής θύελλας,» είπε ο Zoellick. «Στις προηγούμενες δύο εβδομάδες όλος ο κόσμος κινήθηκε σε μια νέα και πιο επικίνδυνη φάση», δήλωσε σε μια συνέντευξη σε Αυστραλιανή εφημερίδα.

Οι αστοί οικονομολόγοι είχαν ανακηρύξει το τέλος της κρίσης το καλοκαίρι του 2009. Όπως πάντα κοίταξαν στην επιφάνεια και αγνόησαν τις υπόγειες αντιφάσεις. Τώρα όλες οι κουβέντες τους για τα πρώτα «άγουρα βλαστάρια» της ανάκαμψης εξαφανίστηκαν εντελώς. Για το μεγαλύτερο τμήμα της Ευρώπης, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, δεν υπάρχει ανάκαμψη. Οι χώρες αυτές βρίσκονται σε μια κατάσταση δίχως προηγούμενο. Κινούνται από τη μια κρίση στην άλλη.

«Η νέα φάση της κρίσης» δήλωσε ο Satyajit Das, συγγραφέας του «Ακραίου Χρήματος», «είναι διαφορετική από το 2008 και την κρίση της «Lehman».Τότε οι κυβερνήσεις είχαν την δυνατότητα να υποστηρίξουν τον ιδιωτικό τομέα και ιδιαίτερα τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Τώρα η κρίση συμπεριλαμβάνει ολόκληρα έθνη» (“Financial Times” 11/8/11).

Με άλλα λόγια, η κρίση του καπιταλισμού δεν έχει επιλυθεί από την τρομερή κρατική επιχορήγηση τρισεκατομμυρίων δολαρίων που είχαμε την προηγούμενη περίοδο, αλλά αντίθετα έχει χειροτερέψει. Υπάρχει ένας γενικευμένος πανικός για τις εξελίξεις στην Ευρώπη και την Αμερική, όπου ο φόβος για την ύπαρξη μιας οικονομίας που συστέλλεται, μπορεί να σπρώξει τα πράγματα στα άκρα. Τους τελευταίους 6 μήνες, η αμερικάνικη οικονομία αναπτύχτηκε μόνο κατά 0.8% σε ετήσια βάση. Μια περικοπή των δημοσιονομικών δαπανών κατά 2% του ΑΕΠ τον επόμενο χρόνο όπως αυτή που σχεδιάζεται – η μεγαλύτερη από όλες τις μεγάλες οικονομίες – θα είναι αρκετή για να βάλει την οικονομία σε μια δεύτερη απανωτή ύφεση.

Εμπιστοσύνη

Οι αστοί οικονομολόγοι λένε ότι η πρόσφατη αναταραχή έχει να κάνει με μια «κρίση εμπιστοσύνης». Παρ’ όλα αυτά, η κρίση δεν είναι ένα υποκειμενικό φαινόμενο, αλλά έχει τις ρίζες της στην αντικειμενική κατάσταση. Οι κίνδυνοι στις ΗΠΑ προκαλούν πανικό. «Η Αμερική είναι 6 χρόνια σε μια χαμένη δεκαετία», ισχυρίζεται ο «Economist» (6/8/11). Είναι αυτή η κρίση που αναδύεται από τις αντιφάσεις του καπιταλισμού η αιτία που οδηγεί στην απώλεια της εμπιστοσύνης και όχι το αντίστροφο. Φυσικά, η απώλεια εμπιστοσύνης μπορεί να συνεισφέρει και αυτή από μόνη της όταν εμφανίζεται στο βάθεμα της κρίσης.

Η υποβάθμιση της οικονομίας των ΗΠΑ από τον οίκο «S&P» αντανακλά την εξαπλωνόμενη ασθένεια του καπιταλισμού. Η οικονομία των ΗΠΑ  μόλις που αναπτύσσεται και η ανεργία παραμένει στο 9%. Αυτό μετατρέπεται σε δηλητήριο για την παγκόσμια οικονομία, σε μια στιγμή που η Ευρώπη είναι σε μια κατάσταση όπου η κρίση βαθαίνει. Η άρχουσα τάξη βαδίζει διεθνώς προς την άβυσσο, παραλυμένη από την ανικανότητά της.

Ο φόβος ότι η κρίση θα αρχίσει να μεταδίδεται από την Ελλάδα στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές οικονομίες γίνεται πραγματικότητα. Η Ιταλία και τώρα η Γαλλία, αισθάνονται «τη φωτιά», με τις τραπεζικές μετοχές τους να δέχονται επίθεση. Υπάρχουν φήμες μιας πιθανής Γαλλικής υποβάθμισης. Μόνο η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας με την αγορά Ιταλικών και Ισπανικών ομολόγων καθυστερεί την κατάρρευση, τουλάχιστον για την ώρα.

Το νέο σχέδιο για την Ελλάδα απλά εξοικονομεί λίγο χρόνο. Η Ελλάδα είναι ουσιαστικά χρεοκοπημένη και δεν μπορεί να αποπληρώσει το χρέος της. Αναπόφευκτα θα χρεοκοπήσει την ερχόμενη περίοδο, με τρομερές επιπτώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ενώ η ΕΚΤ και το ΔΝΤ μπορούν να χρηματοδοτούν την Ελλάδα και την Πορτογαλία, δεν έχουν τις απαραίτητες πηγές που απαιτούνται για την χρηματοδότηση του χρέους της Ισπανίας και της Ιταλίας.

Ακόμα και ο Τζούλιο Τρεμόντι, ο Ιταλός υπουργός Οικονομικών, παραλλήλισε την κρίση της Ευρωζώνης με τον «Τιτανικό», όπου «ούτε και οι επιβάτες της πρώτης θέσης μπόρεσαν να σώσουν τους εαυτούς τους».

Η διάλυση της Ευρωζώνης θα μπορούσε να έχει παρόμοιες επιπτώσεις με αυτές που είχε η διάλυση της επικράτειας του ρουβλίου μετά το  1993,όπου οι χώρες της πρώην ΕΣΣΔ αναγκάστηκαν να χρηματοδοτήσουν τα ελλείμματα τους τυπώνοντας το δικό τους χρήμα. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τον υπερ-πληθωρισμό και την κατάρρευση του βιοτικού επιπέδου. Επίσης παραλληλισμοί μπορούν να γίνουν με την Γερμανία του 1923.

Η διάσωση της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας είναι ένα πράγμα.  Η απόπειρα να διασωθεί η Ισπανία και η Ιταλία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Υπολογίζεται ότι αυτό θα μπορούσε να κοστίσει τουλάχιστον 5 τρις ευρώ, με μόνη δυνατή εγγυήτρια την Γερμανία. Παρ’ όλα αυτά η Άνχελα Μέρκελ αντιμετωπίζει μια ισχυρή αντιπολίτευση, όχι μόνο από το δικό της κόμμα, αλλά και από τον μικρό της συνεταίρο στον κυβερνητικό συνασπισμό, του οποίου η απήχηση έχει καταρρεύσει στα γκάλοπ. Σε κάθε περίπτωση χωρίς υποστήριξη από τους Γερμανούς το όλο εγχείρημα της Ευρωζώνης θα αποσυντεθεί, ενώ ήδη η Γερμανική βιομηχανική παραγωγή επιβραδύνει.

Φάντασμα

Το φάντασμα ενός νομισματικού πολέμου επίσης αναβιώνει, καθώς οι καπιταλιστές προσπαθούν να βρουν καταφύγιο από την οικονομική θύελλα. Η πιθανότητα μιας νέας «ποσοτικής χαλάρωσης» στις ΗΠΑ (σ.τ.μ : δηλαδή η αγορά μακροπρόθεσμων κρατικών χρεογράφων από την  αμερικανική Κεντρική Τράπεζα με στόχο τη μείωση των μακροπρόθεσμων επιτοκίων και τη διοχέτευση ρευστότητας στην αγορά), έχει οδηγήσει το δολάριο σε χαμηλότερα επίπεδα και έχει ενθαρρύνει την εισβολή κερδοσκοπικών κεφαλαίων στις αναδυόμενες αγορές. Όχι μόνο η τιμή του χρυσού έχει εκτοξευτεί, αλλά επίσης και η τιμή του Ελβετικού φράγκου έχει αυξηθεί κατακόρυφα. Η Εθνική Τράπεζα της Ελβετίας είναι αδύναμη να εμποδίσει αυτό που συμβαίνει, ακόμα και με την παροχή μεγάλων ποσών μετρητών στο σύστημα και την μείωση των επιτοκίων σε μηδενικά επίπεδα.

Το καλύτερο που μπορούν να προσδοκούν οι καπιταλιστές είναι όχι μια οικονομική ανάκαμψη, αλλά μερικές δεκαετίες στασιμότητας. Η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει μια παρόμοια κατάσταση με την Ιαπωνική οικονομία μετά την κατάρρευση της φούσκας των ακινήτων το 1989, που έσπρωξε την χώρα σε μια ύφεση η οποία διαρκεί σχεδόν 2 δεκαετίες. Παρ’ όλα αυτά, όταν η Ευρωζώνη καταρρεύσει, οι συνέπειες θα είναι παγκόσμιες και θα κάνουν το 2008 να μοιάζει σαν ένα απλό «πάρτι τσαγιού».

Ελεύθερη Πτώση

Μετά την κρίση του 1929 δεν είχαμε ξαναδεί μια συνεχή πτώση του αμερικάνικου χρηματιστηρίου. Μετά το 1933, η αμερικάνικη οικονομία ανέκαμψε μερικώς, σταδιακά και αργά, παρότι η ανεργία παρέμεινε υψηλή, μέχρι τη νέα ύφεση του 1937. Αυτά ήταν τα χρόνια της «Μεγάλης Ύφεσης». Δεν υπήρξε αληθινή ανάκαμψη μέχρι το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, ο οποίος έδωσε μια ώθηση στην οικονομία, που βασίστηκε στους εξοπλισμούς και την πολεμική βιομηχανία.

Παρότι η κάθε μία περίοδος καπιταλιστικής ανάπτυξης είναι διαφορετική από την άλλη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια παρόμοια κατάσταση σήμερα. Η δεκαετία του 1920 προετοίμασε τον δρόμο για την κατάρρευση του 1929 ακριβώς όπως η πιστωτική έκρηξη και η κερδοσκοπία οδήγησαν στην ύφεση του 2008-9. Όπως ακριβώς υπήρξε πολύ μικρή ανάκαμψη τη δεκαετία του 1930, έτσι είμαστε αντιμέτωποι σήμερα με την προοπτική χρόνων στασιμότητας και λιτότητας.

Η θεμελιώδης διαφορά είναι ότι σήμερα ένας παγκόσμιος πόλεμος αποκλείεται. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός δεν μπορεί να επιβληθεί ούτε στο Αφγανιστάν, δεν είναι δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο με την Κίνα και την Ευρώπη. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, το καπιταλιστικό σύστημα ήταν ικανό να ξεπεράσει την κρίση υπερπαραγωγής.  Σήμερα αυτή η  δυνατότητα δεν υπάρχει. Συνεπώς, όλες οι αντιθέσεις θα λάβουν εσωτερική έκφραση και θα αντανακλαστούν σε μια τεράστια πάλη ανάμεσα στις τάξεις. Η περίοδος που ανοίγεται μπροστά μας θα είναι η πιο θυελλώδης περίοδος στην παγκόσμια ιστορία.

Όρια

Η πραγματικότητα είναι ότι το καπιταλιστικό σύστημα έχει αγγίξει τα όριά του. Στο παρελθόν ήταν ικανό να αναπτύξει τις παραγωγικές δυνάμεις σε μια κολοσσιαία κλίμακα. Η πρόσφατη περίοδος της παγκοσμιοποίησης και της εντατικοποίησης του παγκόσμιου εμπορίου, αντανακλά τις τελευταίες προσπάθειες του συστήματος να ξεπεράσει τις αντιφάσεις του. Η πίστη χρησιμοποιήθηκε για να επεκτείνει την αγορά πέρα από τα όριά του καπιταλισμού, αλλά και αυτό τώρα άγγιξε τα όριά του. Κάθε καπιταλιστικό κράτος έχει στην ατζέντα του τη λιτότητα και την μείωση του χρέους.  Το πρόβλημα με την πίστη είναι ότι πρέπει να πληρωθεί πίσω με τόκο. Συνεπώς, η καταναλωτική δαπάνη που συνιστά τα 2/3 της οικονομικής δραστηριότητας των ΗΠΑ συρρικνώνεται.

Ενώ οι εταιρείες διαθέτουν μετρητά δεν είναι έτοιμες να επενδύσουν με δεδομένη την έλλειψη αγορών. Αλλά χωρίς επενδύσεις δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη. Αυτό με τη σειρά του συμπληρώνεται με μια κατάρρευση της ζήτησης. Αυτό είναι ένας «φαύλος κύκλος».

Οι αστοί σχολιαστές αναγνωρίζουν αυτά τα προβλήματα, αλλά δεν τα καταλαβαίνουν. «Μακράν το βασικό πρόβλημα είναι η τεράστια συσσώρευση χρέους που δημιουργεί αντιξοότητες στην γρηγορότερη εξομάλυνση της μεταπολεμικής ανάπτυξης – γι’ αυτό η μετά χρηματοπιστωτικής κρίσης ανάπτυξη, είναι τυπικά τόσο αργή», δήλωσε ο Kenneth Rogoff, καθηγητής οικονομικών στο Χάρβαρντ. «Είναι καλύτερο να σκεφτόμαστε την παγκόσμια οικονομία να διέρχεται μια “Δεύτερη Μεγάλη Συρρίκνωση" (με την Μεγάλη Ύφεση να είναι η πρώτη), η οποία αφορά όχι μόνο την παραγωγή και την ανεργία αλλά επίσης την πίστωση και την αγορά κατοικίας.» (FT, 9/8/11)

Κέρδη

Ο Μαρξ ανέλυσε τον καπιταλισμό πολύ καιρό πριν. Εξήγησε τις αντιφάσεις του συστήματος που βασίζονται στην επιδίωξη του κέρδους. Οι καπιταλιστές προσλαμβάνουν εργάτες με σκοπό να εξάγουν υπεραξία από την εργασία τους. Αυτή η υπεραξία επενδύεται από τους καπιταλιστές για να κάνουν περισσότερα χρήματα, που εξυπηρετούν την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Παρ’ όλα αυτά, το εμπόδιο για τον καπιταλισμό είναι το ίδιο το κεφάλαιο. Η εξαγωγή εμπορευμάτων που αναζητούν νέες αγορές αγγίζει τα υψηλότερα επίπεδα στο αποκορύφωμα της ανάκαμψης. Παρ’ όλα αυτά, έρχεται ένα σημείο όπου τα όρια της αγοράς φθάνουν σε σύγκρουση με την απεριόριστη παραγωγή εμπορευμάτων. Αυτό οδηγεί σε μια αναπόφευκτη κρίση υπερπαραγωγής, όπως αυτή που είδαμε το 2008-2009. Όλα φθάνουν σε μια ολοκληρωτική παράλυση. Το καπιταλιστικό σύστημα παραλύει, όχι επειδή οι άνθρωποι δεν χρειάζονται πράγματα, αλλά εξαιτίας της έλλειψης της αναγκαίας ζήτησης, δηλαδή χρημάτων για να αγοραστούν τα εμπορεύματα.

Όπως ο Μαρξ εξήγησε «Η τελική αιτία για όλες τις αληθινές κρίσεις πάντα παραμένει η φτώχεια και η περιορισμένη κατανάλωση των μαζών, με την μορφή της τάσης της καπιταλιστικής παραγωγής να αναπτύξει τις παραγωγικές δυνάμεις σαν να είναι μόνο η απόλυτη καταναλωτική ικανότητα της κοινωνίας που βάζει ένα όριο σε αυτές». («Κεφάλαιο», τόμος 3, σελίδα 615).

Η πίστη μπορεί να ξεπεράσει αυτή την αντίφαση για μια περίοδο, αλλά όχι οριστικά. Αργά ή γρήγορα, η αγορά αγγίζει τα όριά της και η κρίση προκαλείται. «Στην πρώτη της έκφραση, γι’ αυτό το λόγο, ολόκληρη η κρίση εμφανίζεται σαν απλά μια πιστωτική ή νομισματική κρίση» εξηγούσε ο Μαρξ («Κεφάλαιο» τόμος 3, σελίδα 621). Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα, έλεγε ο Μαρξ. Είναι η κρίση που δημιουργεί την έλλειψη πίστης και όχι η πίστη που δημιουργεί την κρίση.

Παρακμή

Κάποιοι στην Αριστερά έχουν αποπειραθεί να εξηγήσουν την κρίση αποκλειστικά αναφερόμενοι στην κερδοφορία, αλλά αυτή είναι μια πολύ μηχανιστική προσέγγιση. Υπάρχει μια απόπειρα να παρουσιάσουν τα επίπεδα των κερδών σαν ένδειξη για την υγεία του καπιταλισμού, αλλά για μια ακόμα φορά αυτό είναι πολύ απλουστευτικό. Η μάζα των κερδών έπεσε το 2009 μετά την μαζική κατάρρευση του παγκόσμιου εμπορίου. Τα κέρδη ανέκαμψαν από τότε. Ακόμα και αν κάποιος εξαιρέσει τις τράπεζες, τα κέρδη των 500 μεγαλύτερων εταιρειών αυξήθηκαν κατά 18.7% τον περασμένο χρόνο, σύμφωνα με την «Morgan Stanley». Τα κέρδη στις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 528 δις δολάρια. Παρ’ όλα αυτά το να συμπεραίνεται ότι ο καπιταλισμός των ΗΠΑ είναι σχετικά υγιής είναι θεμελιωδώς λαθεμένο, όπως μπορεί να ειδωθεί από την ισχνή ανάκαμψη, την συνεχιζόμενα υψηλή ανεργία και την καταρρέουσα παραγωγικότητα.

Αυτή η ανάκαμψη είναι σε βάρος της εργατικής τάξης. Παρά την έκρηξη των κερδών, οι πραγματικοί μισθοί στις ΗΠΑ αυξήθηκαν μόνο κατά 68 δις δολάρια από την έναρξη της ανάκαμψης. Την ώρα που τα κέρδη στη Γερμανία αυξήθηκαν κατά 113 δις ευρώ, οι εργατικοί μισθοί αυξήθηκαν μόνο κατά 36 δις ευρώ.

Στη Βρετανία, η εικόνα είναι μακράν χειρότερη, όπου τα κέρδη αυξήθηκανκατά 14 δις λίρες, αλλά οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν κατά 2 δις λίρες. Το εργατικό μερίδιο στο εθνικό εισόδημα έχει καταρεύσει από το 1980 στις χώρες του ΟΟΣΑ, κάτι που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την άνοδο του ποσοστού κέρδους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Πιο σημαντικό ακόμα είναι το ότι ο καπιταλισμός μπορεί να βρίσκεται στην αρχή ενός καθοδικού σπιράλ. «Μιλάμε για μια καθοριστική συστημική κρίση» εξήγησε ο Willem Buiter, σημαίνον στέλεχος της «Citigroup». Αντιμέτωπες με μια ακόμα ύφεση, οι διεθνείς κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις δεν έχουν τα «πυρομαχικά» για να ασχοληθούν με αυτή.

Το καπιταλιστικό σύστημα υφίσταται μια ολόκληρη σειρά από σοκ. Οι αντιφάσεις της ατομικής ιδιοκτησίας και των εθνικών κρατών έχουν έλθει στην επιφάνεια. Δεν είναι αυτό ή το άλλο πρόβλημα που καθορίζει την κρίση, αλλά η γενική, οργανική ασθένεια του συστήματος. Στο παρελθόν, η παγκόσμια οικονομία θα είχε ανακάμψει. Για παράδειγμα, μετά την ύφεση του 1982, η οικονομία των ΗΠΑ αναπτύχθηκε κατά 5,6%, ενώ σήμερα αντίθετα μόλις  1.6% . Το καπιταλιστικό σύστημα βρίσκεται σε ένα ολοκληρωτικό αδιέξοδο. Κανένα ποσό επιχορήγησης δεν θα του κάνει καλό. Τα «ναρκωτικά» δεν ενεργούν πλέον.

Η εργατική τάξη είναι αντιμέτωπη με μια λιτότητα χωρίς προηγούμενο. Όλες οι κατακτήσεις του παρελθόντος δεν μπορούν να γίνουν ανεκτές από τον καπιταλισμό. Μόνο με την ανατροπή του συστήματος μπορεί ο εφιάλτης του καπιταλισμού να γίνει παρελθόν. Σε αυτή τη βάση, ένα σοσιαλιστικό σχέδιο της παραγωγής μπορεί να οργανωθεί, επιτρέποντας να χρησιμοποιηθούν πλήρως οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της κοινωνίας σύμφωνα με τα συμφέροντα της πλειοψηφίας και με αυτό μια τεράστια επέκταση των παραγωγικών δυνάμεων μπορεί να επιτευχθεί.

Η φτώχεια, η ανεργία, η έλλειψη στέγης και όλα τα υπόλοιπα δεινά του καπιταλισμού, μπορεί να εξαλειφτούν μια για πάντα. Το δίλλημα «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» που τέθηκε και εξηγήθηκε από την Ρόζα Λούξεμπουργκ είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Για μας η μόνη επιλογή είναι ο σοσιαλισμός.

Λονδίνο – 18 Αυγούστου 2011

Η κρίση και τα παράγωγά της

από το OccupyWallStreet

 ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΧΑΡΒΕΪ

του Βλαντιμίρο Τζακέ

ΕΠΟΧΗ, 11.9.11

'Oποιος χρησιμοποιεί το γιουτιούμπ είναι πιθανό να γνωρίζει ήδη τον γεωγράφο και κοινωνιολόγο Ντέιβιντ Χάρβεϊ, από τα κινούμενα σχέδια για την κρίση του καπιταλισμού που είχαν μεγάλη επιτυχία (πάνω από ένα εκατομμύριο διακόσιες χιλιάδες επισκέψεις) τα οποία πριν λίγο καιρό μεταφράστηκαν και στα ιταλικά.

Σε σχέση με αυτό το βίντεο, το πιο πρόσφατο βιβλίο του Χάρβεϊ,  «The enigma of capital and the crises of capitalism», με τις πάνω από 300 σελίδες του, έχει το μειονέκτημα ότι δεν μπορείς να το ξεφυλλίσεις μέσα σε δέκα λεπτά. Όμως η γλώσσα του Χάρβεϊ δεν είναι λιγότερο ξεκάθαρη στο τυπωμένο χαρτί απ’ όσο είναι στο βίντεο. Το κείμενό του κατορθώνει να μας μυήσει με μεγάλη απλότητα στους τρόπους λειτουργίας της καπιταλιστικής κοινωνίας και στις κρίσεις της. Με μια ιδιαίτερη ματιά, εννοείται, στην τρέχουσα κρίση, η οποία, για τον Χάρβεϊ, όπως όλες οι κρίσεις, ασκεί τη λειτουργία της αναμόρφωσης του καπιταλισμού, επιτρέποντάς του να συνεχίζει να επιβιώνει. Δηλαδή να επανεκκινήσει την καπιταλιστική συσσώρευση, η οποία προς στιγμήν έχει υπερπληρωθεί (εξαιτίας ενός πλεονασμού κεφαλαίου που δεν κατορθώνει να αξιοποιηθεί κατάλληλα).

«Οι κρίσεις» – λέει ο Χάρβεϊ – «χρησιμεύουν στον εξορθολογισμό των ανορθολογικοτήτων του καπιταλισμού. Συνήθως οδηγούν σε αναμορφώσεις, σε νέα μοντέλα ανάπτυξης, νέες σφαίρες επενδύσεων και νέες μορφές ταξικής εξουσίας… Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης σαν αυτή που βιώνουμε σήμερα, είναι πάντα σημαντικό να έχουμε στο νου μας αυτό το γεγονός. Πρέπει να αναρωτιόμαστε ποιο πράγμα εξορθολογίζεται και ποια είναι η κατεύθυνση που ακολουθεί ο εξορθολογισμός, γιατί αυτό καθορίζει όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο θα βγούμε από την κρίση, αλλά και τα μελλοντικά χαρακτηριστικά του καπιταλισμού».

Αν έχουν έτσι τα πράγματα, σύμφωνα με τον Χάρβεϊ, σήμερα  δεν πρέπει να χαιρόμαστε και πολύ.
Τα κέρδη των ιδιωτικών επιχειρήσεων (αφού οι τρύπες των ισολογισμών τους βουλώθηκαν από δημόσιες διασώσεις σε ευρεία κλίμακα) αρχίζουν να απογειώνονται, μα η ανεργία μεγαλώνει και το μερίδιο του εισοδήματος από εργασία επί του εθνικού προϊόντος συνεχίζει να μειώνεται ουσιαστικά σε όλες τις δυτικές χώρες. Αυτό το εξήγησε πρόσφατα ο δισεκατομμυριούχος των Ηνωμένων Πολιτειών Γουόρεν Μπάφετ, με τον εξής τρόπο: «Υπάρχει ταξική πάλη, είναι αλήθεια, αλλά η τάξη μου, η πλούσια τάξη, είναι αυτή που διεξάγει τον πόλεμο και νικάμε».

Κυρίως όμως, παρατηρεί ο Χάρβεϊ, «σε μεγάλο μέρος των εξελιγμένων καπιταλιστικών οικονομιών (…) με τη δικαιολογία της κρίσης υπερβολικού χρέους η καπιταλιστική τάξη άρχισε να κατεδαφίζει αυτό που απομένει από τα συστήματα κοινωνικών παροχών μέσα από μια πολιτική λιτότητας». Κατ’ αυτόν τον τρόπο επανεντάσσονται στη λογική του κέρδους υπηρεσίες και παροχές που αποσπάστηκαν απ’ αυτήν πριν από δεκαετίες. «Κάποιες σημαντικές περιοχές δημόσιας παρέμβασης, αρχής γενομένης από την κοινωνική πρόνοια και τα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα, πρέπει να ιδιωτικοποιηθούν και πάλι», κι αυτή η κρίση -ισχυρίζεται ο Χάρβεϊ- προσφέρει αυτή την ευκαιρία: «η σημερινή έμφαση στα προγράμματα λιτότητας, επομένως, δεν είναι παρά ένα από τα πολλά βήματα προς την εξατομίκευση του κόστους της κοινωνικής αναπαραγωγής».

Παρατηρήθηκε ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο η κρίση επιδεινώνεται και επιμηκύνεται χρονικά: οι πολιτικές λιτότητας οδηγούν σε ύφεση, σε πτώση της κατανάλωσης και εμποδίζουν την ανάπτυξη, που θα ήταν στην πραγματικότητα το καλύτερο όπλο για να καταπολεμηθεί το δημόσιο χρέος (είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι σ’ αυτό το σημείο έχουν την ίδια γνώμη διάφοροι οικονομικοί αναλυτές ολκής: αναφέρω μόνο μερικά ονόματα, όπως ο Νούριελ Ρουμπινί, ο Ελ- Εριάν της Pimco, ο Τζορτζ Μάγκνους της UBS, ο Τζέρεμι Γκράνθαμ της GMO).

Σύμφωνα με τον Χάρβεϊ, όμως, δεν πρόκειται για λάθος: κατά την άποψή του «οι σημερινές δυσκολίες της οικονομίας» στις δυτικές χώρες «επιδεινώνονται όχι λόγω κάποιας οικονομικής αναγκαιότητας, αλλά για συγκεκριμένους πολιτικούς λόγους, δηλαδή εξαιτίας της επιθυμίας απαλλαγής του κεφαλαίου από την ευθύνη τού να επωμιστεί τα κόστη της κοινωνικής αναπαραγωγής». Με ποιον τρόπο; Μειώνοντας το μέγεθος των κοινωνικών και παροχών που μέχρι σήμερα εγγυάται το κράτος (κάποτε ορίζονταν, αντίστοιχα, ως «έμμεσος μισθός» και «ετεροχρονισμένος μισθός»). Είναι προφανές ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο θα διευρυνθεί η σφαίρα της αγοράς, με συνεπαγόμενα κέρδη των προσώπων που είναι σ’ αυτές τις business (ο ιδιωτικός διαχειριστής που υπεισέρχεται σε μια δημοτική επιχείρηση, η ασφαλιστική εταιρεία που διαχειρίζεται ένα ιδιωτικό ταμείο συντάξεων, κ.λπ.).

Κατά τη γνώμη μου αυτή η στρατηγική -αν μπορούμε να μιλήσουμε για στρατηγική- δεν λαμβάνει υπόψη της τις πιθανές καταστροφικές υποτροπές (ακόμη και για τις επιχειρήσεις) μιας ταυτόχρονης κατάρρευσης της εσωτερικής ζήτησης στις κυριότερες δυτικές χώρες, δηλαδή ακριβώς αυτό που συμβαίνει τώρα.

Σε κάθε περίπτωση η ανάλυση του Χάρβεϊ μας βοηθά να καταλάβουμε δύο πράγματα: ότι η κρίση δεν πλήττει του πάντες με τον ίδιο τρόπο και ότι δεν υπάρχουν κοινωνικά ουδέτερες και τεχνικά αναγκαστικές στρατηγικές εξόδου από την κρίση.

Για να καταλάβουμε το πρώτο πράγμα, ίσως να μην τον είχαμε ανάγκη. Το δεύτερο, όμως, είναι πολύ σημαντικό για να επιστρέψει στη δημόσια συζήτηση η αντιπαράθεση για επιλογές από τις οποίες εξαρτάται το προσεχές και το λιγότερο προσεχές μέλλον μας.

Μετάφραση από την «Il Fatto Quotidiano»: Τόνια Τσίτσοβιτς

Διαβάστε και:  Η Πολιτική Οικονομία του Δημόσιου Χώρου του Ντέιβιντ Χάρβεϋ

Σαλβατόρ Αλιέντε, Η τελευταία ημέρα της ζωής του

Αντίσταση και μνήμη. Αφίσα διαμαρτυρίας για τα εγκλήματα της χιλιανής χούντας. «Ας μάθουμε να ζούμε μ' αυτούς που μας λείπουν», γράφει ο συγγραφέας Λουίς Σεπουλβέδα

από το EAGAINST.COM

 

“Πριν ακόμη οι Δίδυμοι Πύργοι του Μανχάταν γίνουν παγκόσμια σύμβολα, ένα άλλο κτίριο, μια άλλη 11η Σεπτεμβρίου, γινόταν το σύμβολο μιας μαύρης ιστορικής περιόδου. Πάνε πάνω από τρεις δεκαετίες από τότε που το πραξικόπημα του Πινοσέτ έθαψε τη Χιλιανή δημοκρατία για 17 ολόκληρα χρόνια.

Η Μονέδα, το προεδρικό μέγαρο στο Σαντιάγο της Χιλής, κάτω από τα πυρά των αεροπλάνων και των αρμάτων μάχης του στρατηγού Πινοσέτ, ενσάρκωσε το ναυάγιο των ελπίδων της Αριστεράς – και όχι μόνο στην Λατινική Αμερική. Η αυτοκτονία του Αλιέντε μέσε σε εκείνο το μέγαρο σημάδεψε τη διάλυση του ονείρου πως μια σοσιαλιστική επανάσταση ήταν εφικτή μέσα στο πλαίσιο των δημοκρατικών θεσμών. Πικρός καρπός της αποτυχίας της κυβέρνησης της Λαϊκής Ενότητας να εξουδετερώσει την εχθρότητα των μεσαίων τάξεων, το πραξικόπημα ήταν επίσης το αποτέλεσμα μιας τεράστιας επιχείρησης αποσταθεροποίησης, οργανωμένης από τις ΗΠΑ, που ήταν αποφασισμένες να επιβάλουν μια «αλλαγή καθεστώτος». Η 11η Σεπτεμβρίου 1973 άνοιξε το δρόμο σε είκοσι χρόνια δικτατοριών, «βρόμικων πολέμων», σφαγών, βασανιστηρίων, εξορίας και κυνηγητού χιλιάδων προοδευτικών ανθρώπων σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική με την υποστήριξη της Ουάσινγκτον. Τριάντα χρόνια ύστερα από εκείνη την 11η Σεπτεμβρίου στη Χιλή, όπως και στις περισσότερες άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, έχει αποκατασταθεί η δημοκρατία. Όμως, η Χιλιανή δημοκρατία παραμένει υπό στρατιωτική επιτήρηση. Ο Πινοσέτ και οι Αμερικάνοί προστάτες του (μεταξύ των οποίων και ο διαβόητος Κίσινγκερ) παραμένουν ατιμώρητοι. Η τύχη των εξαφανισθέντων παραμένει ακόμα αδιευκρίνιστη. Το τραύμα είναι ανοιχτό

11 Σεπτεμβρίου 1973. Στρατιώτες μεταφέρουν τη σορό του Σαλβατόρ Αλιέντε. Αυτοκτόνησε για να μην πέσει στα χέρια του Πινοσέτ.

Μια άλλη 11η Σεπτεμβρίου

Είναι λίγο μετά τις δύο το μεσημέρι, 11 Σεπτεμβρίου 1973. «Από το προεδρικό μέγαρο οι πυροσβέστες έβγαλαν ένα πτώμα πάνω σε φορείο, τυλιγμένο με μια παραδοσιακή κολομβιανή κουβέρτα. Κατάλαβα πως ήταν αυτός. Αναγνώρισα τον Σαλβατορ Αλιέντε από τα παπούτσια του». Ο Μάνουελ Κορτές ήταν μέλος της Ομάδας Φίλων του Προέδρου (GAP), που από χρόνια είχε αναλάβει την προστασία του. Την αποτελούσαν ένοπλοι μαχητές που προέρχονταν από το Σοσιαλιστικό Κόμμα και από το Κίνημα Επαναστατικής Αριστεράς (MIR), πάνω κάτω καμιά εξηνταριά άνθρωποι. Ο Μάνουελ Κορτές θυμάται: «Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα πως η αποστολή μας είχε τελειώσει. Και κατέρρευσα». Μέσα στο γραφείο του στην Μονέδα, περικυκλωμένος, παγιδευμένος, ο Σαλβατορ Αλιέντε είχε αυτοκτονήσει με το ΑΚ47 που του είχε δωρίσει κάποτε ο Φιντέλ Κάστρο, όπως απόδειξαν αργότερα οι αυτοψίες.

Όταν τελείωσαν όλα

Τέσσερις ώρες αργότερα, η χούντα των αρχηγών των ενόπλων δυνάμεων, ο Γκουστάβο Λέι (αεροπορία), ο Χοσέ Μερίνο (ναυτικό) και ο Αουγκούστο Πινοσέτ (στρατός ξηράς), μαζί με τον αρχηγό των καραμπινιέρων (αστυνομία), αναλάμβαναν την διακυβέρνηση της χώρας, κήρυτταν κατάπαυση του πυρός, απαγόρευαν κάθε πολιτική δραστηριότητα, έκλειναν το Κογκρέσο και υπόσχονταν να σεβαστούν «το σύνταγμα και τους νόμους της δημοκρατίας στο μέτρο που το επιτρέπει η παρούσα κατάσταση». Γνωρίζουμε τι επακολούθησε: χιλιάδες εκτελέσεις και εξαφανίσεις, δεκάδες χιλιάδες βασανισμοί, εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπίσεις. Εκείνη τη μέρα ο Μάνουελ Κορτές είχε ξυπνήσει στις επτά το πρωί από ένα τηλεφώνημα: κινήσεις στρατευμάτων στην πρωτεύουσα, ο Σαλβατόρ Αλιέντε έχει κλειστεί στην Μονέδα. Ο πρόεδρος είχε ενημερωθεί στις έξι και είκοσι για την εξέγερση του ναυτικού στο Βαλπαρέζο.

Ένας πρόεδρος πολιορκημένος

Το πραξικόπημα είχε αρχίσει τη νύχτα με το σχέδιο «Σιωπή», που είχε στόχο να διακόψει τις επικοινωνίες και να επιβάλει τη σιγή στους ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς που πρόσκεινταν στον Αλιέντε. Επικεφαλής μιας ομάδας επτά μελών της GAP ο Μάνουελ Κόρτες έχει αναλάβει να προετοιμάσει ένα σχέδιο φυγάδευσης του προέδρου με αυτοκίνητο. Συναντιούνται στο υπουργείο Δημοσίων Έργων, στο δρόμο πλάι στο προεδρικό μέγαρο. Από εκεί θα παρακολουθήσουν την πολιορκία της Μονέδα: ανταλλαγή πυρών πολυβόλων, επιθέσεις αρμάτων μάχης, ρίψεις ρουκετών από αεροπλάνα Χόκερ. Δεν υπάρχει πια οδός διαφυγής για τον πρόεδρο. «Δεν θα υποχωρήσω, θα ξεπληρώσω με τη ζωή μου την αφοσίωση του λαού», λέει ο Σαλβατόρ Αλιέντε στο τελευταίο του διάγγελμα από το ραδιόφωνο. «Έχω τη βεβαιότητα πως η θυσία μου δεν θα είναι μάταιη. Είμαι σίγουρος πως θα είναι τουλάχιστον ένα ηθικό μάθημα κατά της διαφθοράς, της υποταγής και της προδοσίας».

Οι στρατιωτικοί του είχαν υποσχεθεί πως θα τον φυγάδευαν με αεροπλάνο από τη χώρα, αν παραδιδόταν «άνευ όρων». Μια παγίδα, όπως αποδείχτηκε αργότερα από τις καταγεγραμμένες συνδιαλέξεις των πραξικοπηματιών, του ναυάρχου Πατρίτσιο Καρβαχάλ και του Πινοσέτ. «Να παραδοθεί χωρίς όρους και να του χαρίσουμε, ας πούμε, την ζωή;» ρωτούσε ο πρώτος. «Ναι, τη ζωή του και τη σωματική ακεραιότητά του. Και να τον πάμε αμέσως κάπου αλλού. Θα τηρήσουμε την πρότασή μας να τον φυγαδεύσουμε από τη χώρα, αλλά το αεροπλάνο του θα πέσει» (εδώ ο Πινοσέτ ξεσπάει σε γέλια).

Το δίκτυο της συνωμοσίας

Το προεδρικό μέγαρο φλέγεται. Ο πρόεδρος Σαλβατόρ Αλιέντε έδιωξε μακριά τα παιδιά του και αντιστάθηκε στην εισβολή του στρατού. Η μάχη αποδείχθηκε άνιση.

Από πότε συνωμοτούσαν οι Χιλιανοί στρατηγοί; Από τις 30 Ιουνίου 1973, όταν οι αξιωματικοί συγκρότησαν τη «χούντα των δεκαπέντε» (πέντε από κάθε όπλο των ενόπλων δυνάμεων); Πολύ νωρίτερα, μετά τη δολοφονία στις 22 Οκτωβρίου 1970 του Ρενέ Σνάιντερ, αρχηγού του στρατού ξηράς και προσκείμενου στον Αλιέντε, από παρακρατικούς που συνδέονταν με τη CIA, πριν ακόμη αναλάβει την εξουσία ο σοσιαλιστής πρόεδρος; Ή κάπου ανάμεσα σε αυτές τις δύο ημερομηνίες, όταν επιδεινωνόταν η οικονομική και κοινωνική κρίση και όταν ο Αλιέντε εκλεγόταν με τον αριστερό συνασπισμό Λαϊκής Ενότητας στις 4 Σεπτεμβρίου 1970, με αυτούς τους «μαρξιστές-λενινιστές» που έχουν θέσει σε εφαρμογή «ένα σχέδιο συστηματικής καταστροφής της Χιλής», όπως θα πουν αργότερα στη διακήρυξή τους οι πραξικοπηματίες; Λίγους μήνες πριν το πραξικόπημα, η ένταση έχει φτάσει στο αποκορύφωμά της. Ο πληθωρισμός άγγιζε το 500%. Οι απεργίες πλήθαιναν, στα ορυχεία χαλκού, στις δημόσιες μεταφορές, στους φορτηγατζήδες. Αυτοί, με τη βοήθειά της CIA, παρέλυσαν τη χώρα και προκάλεσαν σοβαρές ελλείψεις σε είδη βασικής διατροφής. Η άκρα Δεξιά δρούσε ανενόχλητη με παρακρατικές ομάδες και η άκρα Αριστερά οργάνωνε καταλήψεις γαιών και εργοστασίων. Στα τρία χρόνια που άντεξε η κυβέρνηση της Λαϊκής Ενότητας στρατηγοί και ναύαρχοι υποκινούνταν από τις ΗΠΑ κατά του Αλιέντε. Η εντολή που είχε λάβει ο σταθμάρχης της CIA στο Σαντιάγο ήταν να τροφοδοτήσει «ένα κλίμα ευνοϊκό για πραξικόπημα», με ελιγμούς οικονομικής αποσταθεροποίησης και προπαγάνδας. Πρώτα επιδίωξε το διχασμό του κυβερνητικού συνασπισμού και ύστερα την ήττα της Λαϊκής Ενότητας στις βουλευτικές εκλογές το Μάρτιο του 1073. Μάταια. Το κυβερνητικό μέτωπο κέρδισε άλλες 6 έδρες στη Βουλή και 2 έδρες στη Γερουσία, αποσπώντας το 43,3% των ψήφων.

«Ευνοϊκό κλίμα»

Η CIA θέλει να προχωρήσει παραπέρα. Μα η Ουάσιγκτον διστάζει. Ο πρόεδρος Νίξον δεν διακινδυνεύει πολιτικά, αν δεν είναι σίγουρος για την επιτυχία. Τελικά αποφασίζει «να μην υποστηριχτεί απόπειρα πραξικοπήματος, εκτός αν καταστεί σαφές οτι αυτό θα στηριχτεί από την πλειονότητα των ενόπλων δυνάμεων καθώς και από τη δημοκρατική αντιπολίτευση της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των χριστιανοδημοκρατών». Η αποτυχία μιας πρώτης απόπειρας πραξικοπήματος από μερικούς θερμοκέφαλους αξιωματικούς, στις 29 Ιουνίου, δικαιώνει αυτήν την γραμμή. Όμως, η απομάκρυνση του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, στρατηγού Πρατς, προσκείμενου στον Αλιέντε, και η αντικατάσταση του από τον Πινοσέτ αλλάζουν τις συνθήκες: Δημιουργούν το «ευνοϊκό κλίμα». Επικρατεί η διάχυτη εντύπωση ότι ο Πινοσέτ θα είναι αρχηγός ενός επικείμενου πραξικοπήματος. Στη CIA είναι ήδη γνωστό ότι «η απόπειρα πραξικοπήματος θα γίνει την 11η Σεπτεμβρίου», όπως αποκαλύπτουν σήμερα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της υπηρεσίας. Δυο μέρες μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, ο Αμερικάνός πρεσβευτής στο Σαντιάγο λαμβάνει αυτό το τηλεγράφημα από την Ουάσιγκτον: «Η αμερικάνική κυβέρνηση επιθυμεί να εκφράσει σαφώς τη βούληση της να συνεργαστεί με τη στρατιωτική χούντα και να τη βοηθήσει με κάθε πρόσφορο μέσο».

Με τα όπλα παρά πόδα

«Δικτάτορας ο Πινοσέτ; Αυτή είναι μια καρικατούρα του ξένου μαρξιστικού Τύπου. Η ιστορία θα τον δικαιώσει ως τον καλύτερο πρόεδρο που γνώρισε ποτέ η χώρα». Μιλάει ένας πρώην στενός συνεργάτης του στρατηγού, απόστρατος στρατηγός και αυτός, ο Χόρχε Μπαλερίνο, «Σε αυτήν την χώρα οι ένοπλες δυνάμεις είναι παραδοσιακά απολιτικές. Δεν επεμβαίνουν στην πολιτική. Μα άλλο να μην επεμβαίνεις και άλλο να σωπαίνεις«. Σε αυτή την τελευταία φράση του συνοψίζεται το πρόβλημα της Χιλής, μιας δημοκρατίας που πολλοί θεωρούν ανολοκλήρωτη. Μιας δημοκρατίας υπό επιτήρηση. Ο στρατός μπορεί να μην έχει πια την εξουσία, αλλά την επιτηρεί. Είναι γραμμένο ακόμη και στο σύνταγμα του Πινοσέτ από το 1980, που για να τροποποιηθεί απαιτείται μια εξωπραγματική πλειοψηφία. «Οι ένοπλες δυνάμεις είναι οι εγγυήτριες της συνταγματικής τάξεως». Περίπτωση ασφαλώς μοναδική για μια δημοκρατία. Ο Χιλιανός στρατός διαθέτει πρωτοφανή διοικητική και οικονομική αυτονομία. Επικεφαλής του δεν είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αλλά ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων. Πριν αποχωρήσει από την εξουσία. ο Πινοσέτ δέσμευσε το στρατιωτικό προϋπολογισμό με υποχρεωτική ετήσια αύξηση τουλάχιστον στο ύψος του πληθωρισμού. Εκτός αυτού, βάσει νόμου, στις ένοπλες δυνάμεις το 10% των εσόδων της εταιρείας χαλκού Κοντέλκο, της μεγαλύτερης δημόσιας επιχείρησης της χώρας – δηλαδή, πάνω κάτω, 400 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο.

Αντίθετα με τον υπόλοιπο πληθυσμό, για τον οποίο τα πάντα είναι ιδιωτικοποιημένα, οι ένοπλες δυνάμεις διατηρούν ένα σύστημα κρατικής κοινωνικής ασφάλισης. Εξαιρετικά ελλειμματικά, τα στρατιωτικά συστήματα υγείας και συνταξιοδότησης χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Και άλλη μια κληρονομιά του Πινοσέτ: 4 έδρες στη Γερουσία καταλαμβάνονται πάντα από διορισμένους στρατιωτικούς, που η ψήφος τους – πάντα δεξιά – βαραίνει στην πολιτική ζωή της χώρας. «Παρά την αποκατάσταση της δημοκρατίας», εξηγεί ο Ραούλ Σορ, διευθυντής του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών και Διεθνούς Ασφαλείας, «αυτή η χώρα δεν ασκεί κανένα έλεγχο στις ένοπλες δυνάμεις της, που ζουν σαν να βρίσκονται σε άλλον πλανήτη, απομονωμένες από την κοινωνία. Οι στρατιωτικοί γεννιούνται σε στρατιωτικά νοσοκομεία, μεγαλώνουν σε στρατιωτικές κατοικίες, φοιτούν σε στρατιωτικά κολέγια. Δεν έχουν αλλάξει σε τίποτα. Και όταν δεν είναι ενσωματωμένος στο σύνολο, ο στρατός αποτελεί πάντα ενδεχόμενο κίνδυνο για την κοινωνία».

Για να ικανοποιήσει το δημόσιο αίσθημα, ο σοσιαλιστής πρόεδρος Ρικάρντο Λάγκος έβαλε να καθίσουν μαζί στο ίδιο τραπέζι δικηγόροι πολιτών και στρατιωτικοί και να συζητήσουν για τις παραβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα χρόνια της δικτατορίας. Επικράτησε ο νόμος της σιωπής.

Ο Σαλβατόρ Αλιέντε σε συγκέντρωση του κόμματός του. Ο ηγέτης της Χιλής υπήρξε λαοφιλής και αγωνίστηκε για σοσιαλισμό με δημοκρατία

«Η προτεραιότητα όλων των δημοκρατικών κυβερνήσεων μετά τον Πινοσέτ», λέει ο Ραούλ Σορ, «ήταν να μην υπάρχουν προβλήματα με τους στρατιωτικούς. Αν δει κανείς το εξοπλιστικό πρόγραμμα των χιλιανών ενόπλων δυνάμεων, θα νομίσει πως ετοιμάζονται για πόλεμο. Με τις αγορές όπλων, με αυτό το παιχνιδάκι που θέλουν να παίζουν οι στρατιωτικοί, η πολιτική εξουσία εξαγοράζει την ησυχία της».

Ιζαμπέλ Αλιέντε: «Μας αποχαιρέτησε σιωπηλά»

Δεν λέει «ο πατέρας μου». Λέει «ο Σαλβατορ Αλιέντε». Σαν να μην ανήκει πια σε αυτήν, αλλά στην ιστορία. Η Ιζαμπέλ Αλιέντε -, έχει ανεβάσει το οικογενειακό όνομα σε μία από τις πιο τιμητικές θέσεις της νέας χιλιανής δημοκρατίας: Εδώ και δύο χρόνια είναι πρόδερος της Βουλής. Μια ευχάριστη εξέλιξη για την ίδια, που είχε βρεθεί στο πλευρό του πατέρα της κατά την πολιορκία της Μονέδα και που υποχρεώθηκε να ζήσει δεκαέξι χρόνια εξόριστη στο Μεξικό.

Για εκείνο το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου 1973 αυτή η επιβλητική γυναίκα, που σήμερα είναι 60 ετών, δεν μιλάει εύκολα, μίλησε όμως δε έναν δημοσιογράφο της «Λιμπερασιόν». Την ειδοποίησαν με ένα τηλεφώνημα στο ιδιαίτερο γραφείο του προέδρου. «Χωρίς να το πολυσκεφτώ, ντύθηκα, ετοίμασα μια βαλίτσα και έτρεξα στην Μονέδα». Μπόρεσε να περάσει ανάμεσα από τους στρατιώτες που είχαν πλημμυρίσει την πόλη. «Ήμουν πεπεισμένη πως τα πράγματα θα κανονίζονταν, πως ο στρατός μας θα σεβόταν το σύνταγμα και τους νόμους». Στην Μονέδα βρήκε τη μεγαλύτερη αδερφή της Μπεατρίζ – που αργότερα αυτοκτόνησε εξόριστη στην Κούβα. Και τον πατέρα της, που οργάνωνε την άμυνα του μεγάρου. «Είδα στο πρόσωπο του μια έκφραση σαν να μην πίστευε στα μάτια του. Μα ήταν χαρούμενος που είχε κοντά του τις κόρες του». Ο Αλιέντε μάζεψε δίπλα του όλους τους δικούς του που υπήρχαν στο κτίριο. Τους ανακοίνωσε την απόφασή του να παραμείνει εκεί πάση θυσία. «Μας είπε πως δεν έμπαινε ζήτημα να παραιτηθεί και πως είχε απορρίψει όλες τις προτάσεις των στρατιωτικών να τον φυγαδεύσουν από τη χώρα». Όμως, ήθελε να φύγουν όλοι οι υπόλοιποι. Οι κόρες του αρνήθηκαν, επιμένοντας να μείνουν κοντά του. «Μας το ζήτησε, μας ικέτευσε και στο τέλος μας πρόσταξε να φύγουμε. Δεχτήκαμε. Βλέπαμε πως η παρουσία μας τον φόρτωνε με περισσότερη αγωνία». Σφίγγοντας τις δύο κόρες του στην αγκαλιά του, ο Αλιέντε τις αποχαιρέτησε «σιωπηλά, χωρίς κανείς να πει τίποτα». Η Ιζαμπέλ έμαθε για το θάνατο του πατέρα της πάλι με ένα τηλεφώνημα, εκεί που ήταν κρυμμένη, στο σπίτι μιας φίλης της.

Εκτός από την Μπεατρίζ, που εξορίστηκε στην Αβάνα μαζί με τον σύζυγό της, Κουβανό διπλωμάτη, η οικογένεια κατέφυγε στο Μεξικό: η μητέρα Ορτενσία Μπούσι, η μικρότερη αδερφή Κάρμεν Παζ και η οικογένειά της Ιζαμπέλ, ο σύζυγός της και τα δύο της παιδιά.

Ο πατέρας της θάφτηκε κρυφά από τους στρατιωτικούς στο κοιμητήριο της Βίνια ντελ Μαρ κοντά στο Βαλπαρέζο. Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, τα οστά του μεταφέρθηκαν σε νεκροτομείο του Σαντιάγο. Μολονότι το σημερινό Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν έχει πολλή σχέση με το κόμμα του Σαλβατόρ Αλιέντε, η Ιζαμπέλ συνεχίζει στο δρόμο του πατέρα της. Εκλέγεται βουλευτής συνεχώς από το 1992. «Για πολλά χρόνια αυτή η χώρα προσπαθούσε να κρύψει την αλήθεια. Μόλις τώρα αρχίζει να διεκδικεί τον Σαλβατορ Αλιέντε. Γνώρισα πολλούς νέους που δεν είχαν καν γεννηθεί το 1973 και μου είπαν πως ταυτίζονται με αυτόν, πως τον βλέπουν σαν ένα σύμβολο αντίστασης και υπεράσπισης του κράτους δικαίου». Ελπίζει η Χιλή να ξαναβρεί τον εαυτό της, να ξεπεράσει τις διαιρέσεις της. «Υπάρχουν ακόμη βαθιά τραύματα. Σε μερικές περιπτώσεις αποδόθηκε δικαιοσύνη, ίσως όχι όπως είχαμε δικαίωμα να περιμένουμε. Αυτό που έχει σημασία είναι όλοι οι Χιλιανοί να συμφωνήσουμε σε μια κοινή ηθική: ποτέ πια, με κανένα πρόσχημα, βιασμός της δημοκρατίας, ποτέ πια παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Το χρονικό της δικτατορίας

4 Σεπτεμβρίου 1970. Νίκη Αλιέντε.

Υποψήφιος του μετώπου Λαϊκή Ενότητα, ο σοσιαλιστής Σαλβατόρ Αλιέντε κερδίζει τις προεδρικές εκλογές με ποσοστό 36,3% Αναλαμβάνει την εξουσία στις 4 Νοεμβρίου.

23 Αυγούστου 1973. Ο Πινοσέτ αρχηγός.

Κατόπιν πιέσεων των στρατιωτικών, ο Αλιέντε υποχρεώνεται να αποπέμψει τον δημοκρατικό αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων, στρατηγό Πρατς, και να διορίσει στην θέση του τον στρατηγό Πινοσέτ.

11 Σεπτεμβρίου 1973. Πραξικόπημα.

Βομβαρδίζεται το προεδρικό μέγαρο Μονέδα. Ο Σαλβατόρ Αλιέντε αυτοκτονεί. Ο Αουγκούστο Πινοσέτ μπαίνει επικεφαλής της στρατιωτικής χούντας.

19 Απριλίου 1978.

Ο Πινοσέτ αμνηστεύει τα εγκλήματα που διέπραξαν μετά το 1973 οι δυνάμεις ασφάλειας της χούντας

1983. Διαδηλώσεις.

Δέκα χρόνια μετά το πραξικόπημα, οι Χιλιανοί απαιτούν με μαζικές διαδηλώσεις την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

5 Οκτωβρίου 1988. «Όχι».

Σε δημοψήφισμα, ο Πινοσέτ ρισκάρει την παραμονή του στην εξουσία, ελπίζοντας στη νομιμοποίηση της αρχής του από τη λαϊκή ψήφο: Το ‘«Όχι» κερδίζει με 54,7%

14 Δεκεμβρίου 1989. Νέος πρόεδρος

Ο χριστιανοδημοκράτης Πατρίτσιο Αιλβίν εκλέγεται πρόεδρος της χώρας. Ο Πινοσέτ αποχωρεί από την εξουσία, αλλά παραμένει αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων.

4 Μαρτίου 1991. 3.500 νεκροί

Έκθεση της επιτροπής για την συμφιλίωση και την αλήθεια επιβεβαιώνει ότι 3.500 σκοτώθηκαν ή εξαφανίστηκαν στην διάρκεια της δικτατορίας.

16 Οκτωβρίου 1998. Περιπέτεια στο Λονδίνο

Ο Πινοσέτ συλλαμβάνεται σε κλινική του Λονδίνου, με ένταλμα του δικαστή Μπαλτασάρ Γκαρθόν, για φόνους Ισπανών πολιτών στη διάρκεια της χιλιανής δικτατορίας.

2 Μαρτίου 2000. Επιστροφή στο σπίτι

Ο Βρετανός υπουργός Εσωτερικών αρνείται να εκδώσει στην Ισπανία τον Πινοσέτ, που επιστρέφει στην Χιλή

1η Ιουλίου 2001. «Διανοητικά ασθενής».

Το Ανώτατο Δικαστήριο της Χιλής μπλοκάρει δικαστική δίωξη κατά του Πινοσέτ με το σκεπτικό οτι «δεν έχει σώας τας φρένας».

5 Μαίου 2004. Αφαίρεση ασυλίας

Δικαστήριο του Σαντιάγο αφαίρεσε από τον Πινοσέτ την προεδρική ασυλία. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την δίωξή του – με την προϋπόθεση οτι το ανώτατο δικαστήριο θα τον θεωρήσει ικανό για να δικαστεί.

2 Αυγούστου 2004. Ο «αδιάφθορος»

Έρευνα της αμερικάνικής Γερουσίας αποκάλυψε ότι ο Πινοσέτ διατηρούσε 8 εκατομμύρια δολάρια σε κρυφούς λογαριασμούς και υπεράκτιες εταιρείες με τη συνεργασία της αμερικάνικής τράπεζας Riggs Bank.

Σημείωση:

Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά από τον Ρούσσο Βρανά, για περιοδικό «ταχυδρόμος» (4 Σεπτεμβρίου 2004, Τεύχος 236, κατηγορία «κόσμος». Όλες οι φωτογραφίες είναι από το περιοδικό επίσης). Όσο και αν έχουν περάσει τα χρόνια, εξακολουθεί να είναι επίκαιρο όσο ποτέ, ιδιαίτερα στις μέρες μας όπου κοινωνικές εργασιακές κατακτήσεις καταπατούνται συνεχώς και οι μηχανισμοί καταστολής γίνονται όλο και πιο βίαιοι. 

Συμπληρωματικά από wikipedia «Ο Αουγκούστο Πινοσέτ στις 3 Δεκεμβρίου 2006 έπαθε καρδιακή προσβολή. Σε νοσοκομείο της πόλης του Σαντιάγο του έκαναν εγχείριση καρδιάς. Ο οργανισμός του όμως δεν άντεξε και στις 10 Δεκεμβρίου 2006 πέθανε σε ηλικία 90 ετών. Αξιοσημείωτο είναι ότι στην κηδεία του υπήρχαν δύο εξίσου μεγάλες νεκρώσιμες πομπές, μια με υποστηρικτές και μια με κατακριτές».

11 Σεπτεμβρίου 1973, 09.10 π.μ. Η τελευταία ομιλία του Προέδρου ΣΑΛΒΑΔΟΡ ΑΛΙΕΝΤΕ

Ίσως αυτή είναι η τελευταία μου ευκαιρία να σας μιλήσω.

Η Αεροπορία βομβάρδισε τους πύργους αναμετάδοσης του Ράδιο Πορτάλες και του Ράδιο Κορπορασιόν. Τα λόγια μου δεν εκφράζουν πίκρα αλλά απογοήτευση. Ας αποτελέσουν την ηθική καταδίκη για αυτούς που καταπάτησαν τον όρκο τους. Είναι στρατιώτες της Χιλής. Ηγήτορες. Ο Ναύαρχος Μερίνο, αυτοδιορισμένος Διοικητής των Ενόπλων Δυνάμεων και ο κύριος Μεντόζα,αυτοδιορισμένος Γενικός Διευθυντής της Αστυνομίας, ένας κόλακας ο οποίος μέχρι χθες υποκρινόταν πίστη και αφοσίωση στην κυβέρνηση.

Αντιμετωπίζοντας αυτά τα γεγονότα, δηλώνω στους εργάτες. Δεν θα παραιτηθώ!

Είναι μια ιστορική στιγμή και θα πληρώσω με τη ζωή μου για την αφοσίωση του λαού μου. Είμαι βέβαιος πως οι σπόροι που φυτεύθηκαν στις αξίες συνείδησης εκατομμυρίων Χιλιανών, θα καρπίσουν. Αυτοί έχουν την εξουσία, αυτοί είναι οι κατακτητές.

Όμως ούτε το έγκλημα, ούτε η βία μπορούν να διακόψουν την κοινωνική εξέλιξη. Η ιστορία είναι δική μας, η ιστορία γράφεται από τους λαούς. Εργάτες της πατρίδας μου, επιθυμώ να σας ευχαριστήσω για την διαρκή σας αφοσίωση για την εμπιστοσύνη σας σε έναν άνθρωπο που απλώς εξέφρασε τη μακρόχρονη αναμονή σας για δικαιοσύνη.

Που υποσχέθηκε να τηρεί το Σύνταγμα και τους νόμους και έτσι έπραξε.

Αυτην την καθοριστική στιγμή, με αυτά τα τελευταία μου λόγια, σας καλώ να διδαχθείτε από αυτό το μάθημα. Το ξένο κεφάλαιο, η ιμπεριαλιστική εξουσία, μαζί με τη ντόπια αντίδραση, καλλιέργησαν το κατάλληλο κλίμα που επέτρεψε στις Ένοπλες Δυνάμεις να διαρρήξουν την παράδοση που δίδαξε ο Στρατηγός Σνάιτερ και συνέχισε ο διοικητής Αράγια, θύματα και οι δύο του ίδιου τμήματος της κοινωνίας που σήμερα περιμένει την ξένη χείρα βοηθείας να το οδηγήσει στην εξουσία και στην υπεράσπιση του πλούτου και των προνομίων του.

Απευθύνομαι ξεχωριστά στις ταπεινές γυναίκες της πατρίδας μας, στους αγρότες που μας πίστεψαν. Στους εργάτες που δούλεψαν παραπάνω, στις μητέρες που αισθάνθηκαν το ενδιαφέρον μας για τα παιδιά τους.

Στους επαγγελματίες πατριώτες, αυτούς που παρανομούσαν με την υποστήριξη των επαγγελματικών ενώσεων, των ταξικών ενώσεων, για να επωφεληθούν από τα προνόμια που παρέχει η καπιταλιστική κοινωνία.

Απευθύνομαι στους νέους της Χιλής, σε αυτούς που τραγουδούσαν, που μετέφεραν την χαρά τους και το αγωνιστικό πνεύμα. Μιλάω στους ανθρώπους, στους εργάτες, στους αγρότες, στους διανοούμενους.

Σε αυτούς που πρόκειται να διωχθούν, γιατί ο φασισμός εδώ και λίγες ώρες είναι παρών με τρομοκρατικές επιθέσεις, ανατινάζοντας γέφυρες, κόβοντας τις σιδηροδρομικές γραμμές, καταστρέφοντας αγωγούς πετρελαίου και αερίου, μπροστά στα μάτια αυτών που είχαν το καθήκον να επέμβουν, αλλά αποδείχθηκαν συνεργοί σιωπώντας.

Η ιστορία θα τους κρίνει. Ο Ραδιοσταθμός του Ράδιο Μαγκαλιάες θα σιγήσει, η ήρεμη φωνή μου δεν θα φτάνει στα αυτιά σας.

Δεν πειράζει, θα εξακολουθείτε να με ακούτε. Θα εξακολουθώ να βρίσκομαι κοντά σας, τουλάχιστον η ανάμνηση μου. Θα με θυμάστε ως έναν άξιο άνδρα, αφοσιωμένο στο έθνος του. Ο λαός πρέπει να αμυνθεί όχι να θυσιαστεί. Να αρνηθεί την υποταγή, την ταπείνωση, την απώλεια των ηθικών αξιών.

Εργάτες της πατρίδας μου. Πιστεύω στην Χιλή και το πεπρωμένο της. Ότι θα ξεπεράσουμε αυτές τις πικρές, γκρίζες ώρες της προδοσίας. Ότι όπως γνωρίζετε, αργά η γρήγορα οι μεγάλες λεωφόροι θα ξανανοίξουν και ο ελεύθερος άνθρωπος θα τις διαβεί για να χτίσει μια καλύτερη κοινωνία.

Ζήτω η Χιλή! Ζήτω ο Λαός! Ζήτω οι εργάτες!

Αυτά είναι τα τελευταία μου λόγια. Είμαι σίγουρος πως η θυσία μου δεν είναι μάταια. Έχω την βεβαιότητα πως θα αποτελέσει τουλάχιστον ένα ηθικό μάθημα για την καταδίκη των κακούργων, των προδοτών, των επιόρκων.

(η ομιλία από το http://www.americalatina.com.gr/articulos.php?lang=gr&box=2&pos=9&id=71)

Απόφαση της Πανελλαδικής Συντονιστικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ

Η Πανελλαδική Συντονιστική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ, στην πρώτη συνεδρίασή της μετά την 4η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη, κατέληξε στα εξής συμπεράσματα και εκτιμήσεις:

1. Η κυβέρνηση, πιστή στις μέχρι τώρα συνειδητές νεοφιλελεύθερες επιλογές της και σε αγαστή συνεργασία με την τρόικα, συνεχίζει και κλιμακώνει τα αντικοινωνικά νεοφιλελεύθερα μέτρα που πλήττουν το σύνολο των κοινωνικών στρωμάτων και όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, υπονομεύοντας το παρόν και το μέλλον της χώρας, η οποία οδηγείται σε πλήρες αδιέξοδο και χρεοκοπία.

Σε αυτόν τον πόλεμο που έχει κηρύξει η κυβέρνηση στην κοινωνία, η επίθεση στο εισόδημα, τις κατακτήσεις και τα δικαιώματα των εργαζομένων παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις, η ιδιωτικοποίηση νευραλγικών τομέων και η εκποίηση του πλούτου της χώρας γενικεύεται, η ανεργία εκτινάσσεται σε δυσθεώρητα ύψη συνθλίβοντας μεγάλες κατηγορίες εργαζομένων και νεολαίας. Οι νεοφιλελεύθερες αναδιαρθρώσεις στην παιδεία, την υγεία, τον δημόσιο τομέα (όπως η διαβόητη «εργασιακή εφεδρεία») κ.λπ. διαμορφώνουν δικομματικές συναινέσεις, στη βάση της υποστήριξης των μνημονίων και του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Οι εξαγγελίες για «πράσινη ανάπτυξη» μεταφράζονται σε νέο πλιάτσικο της χώρας και σε περιβαλλοντοκτόνα μέτρα. Ταυτόχρονα, εξελίσσεται μια συνεχής επιχείρηση συκοφάντησης των αγώνων και των κινημάτων και ιδεολογικής επίθεσης κατά της Αριστεράς, πάντα υπό τα χειροκροτήματα του ΛΑ.Ο.Σ., που αποτελεί τον συνήθη εταίρο της κυβέρνησης.

Η χώρα είναι παγιδευμένη σε μια διαρκή διαδικασία ληστρικού δανεισμού, ενώ σε τακτά χρονικά διαστήματα λαμβάνονται νέα μέτρα, που πάντα εξαγγέλλονται ως «τα τελευταία» και οξύνουν δραματικά τα προβλήματα και πυκνώνουν τα αδιέξοδα.

Οι εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπογραμμίζουν με έκδηλο τρόπο τα δομικά προβλήματα, το πραγματικό αδιέξοδο και τις αντιφατικές τάσεις που αναπτύσσονται στην οικονομική πολιτική της Ε.Ε. (από τη μια μεριά, συγκεντρωτισμός σε ακόμη πιο αντεργατική και συντηρητική βάση, σύμφωνα με τη λογική του γαλλογερμανικού άξονα, και από την άλλη διαλυτικές καταστάσεις, όσον αφορά τον μηχανισμό του ευρώ). Η καθολική ρήξη με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο επείγει· εξίσου επείγει να ανοίξει ένας διάλογος στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και με την κοινωνία για την αντιμετώπιση της νεοφιλελεύθερης επέλασης σε πανευρωπαϊκή κλίμακα.

2. Η πολιτική αυτή πρέπει να ανατραπεί εκ βάθρων. Μπροστά στον μύθο του «μονόδρομου», ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει πως υπάρχει κι άλλος δρόμος, όπως αποφάσισε η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη, που συμπυκνώνεται:
•    στη διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους, αξιοποιώντας όλα τα όπλα αποφασιστικής και σκληρής διαπραγμάτευσης (λογιστικό έλεγχο, αμφισβήτηση, αθέτηση πληρωμών κ.ά.)
•    στην κατάργηση των μνημονίων και των πολιτικών τους, ώστε να ανασάνει η χώρα και να εφαρμοστεί ένα ριζικά διαφορετικό πρότυπο ανάπτυξης, βασισμένο στην αύξηση της απασχόλησης, τη ριζική αναδιανομή, εισοδημάτων, την αύξηση της φορολογίας στο μεγάλο κεφάλαιο, την αποκατάσταση και ενίσχυση των κοινωνικών δικαιωμάτων, την εθνικοποίηση/κοινωνικοποίηση των τραπεζών, τη διεύρυνση της δημοκρατίας, τη δημοκρατική αναμόρφωση του δημόσιου και κοινωνικού τομέα αλλά και του πολιτικού συστήματος.

3. Μέσα σε αυτό το ζοφερό τοπίο, κλιμακώνονται και οι κινητοποιήσεις και οι αντιστάσεις της κοινωνίας και επεκτείνονται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και τις συνδικαλιστικές τους οργανώσεις. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η επανεκκίνηση του κινήματος των πλατειών, που ήδη ανασυντάσσει δυναμικά την παρουσία του. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα συμβάλλει, στον βαθμό που του αντιστοιχεί και με πλήρη σεβασμό της αυτονομίας του, στο κίνημα αυτό, επιδιώκοντας να προωθήσει μια δημιουργική προσέγγιση και συνεργασία με το εργατικό κίνημα, το οποίο πρέπει να ανασυγκροτηθεί επειγόντως για να παίξει τον ισχυρό κοινωνικό του ρόλο. Αντίστοιχα, ο ΣΥΡΙΖΑ θα συμβάλει με όλες του τις δυνάμεις στην ανάπτυξη ευρύτερων κινημάτων ανυπακοής και αντίστασης κατά της κυβερνητικής πολιτικής, αλλά και στην οργάνωση και κινητοποίηση των τμημάτων της κοινωνίας που πλήττονται ιδιαίτερα (άνεργοι, επισφαλώς εργαζόμενοι, εργαζόμενοι σε επιχειρήσεις που κλείνουν και γενικά στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, μεσαία στρώματα). Θα πρωτοστατήσει στην ανάπτυξη ενός κινήματος αλληλεγγύης μεταξύ των θυμάτων αυτής της αντικοινωνικής πολιτικής. Ο ΣΥΡΙΖΑ καλεί στην ενίσχυση όλων των μετωπικών αντιμνημονιακών σχημάτων που δημιουργούνται σε γειτονιές, χώρους δουλειάς κ.λπ., όπως για παράδειγμα το κίνημα «ΔΕΝ ΠΛΗΡΩΝΩ» και το πανεκπαιδευτικό κίνημα.

Ιδιαίτερο ειδικό βάρος έχει το κίνημα που αναπτύσσεται κατά της ιδιωτικοποίησης και διάλυσης της δημόσιας παιδείας. Ειδικά η μάχη για το δημόσιο και δημοκρατικό πανεπιστήμιο εκφράζει τη σύγκρουση ανάμεσα στις δυνάμεις της συντήρησης και της αγοράς και τις δυνάμεις που υπερασπίζουν τον δημόσιο χώρο και τα συλλογικά αγαθά, τη δημοκρατία, τη συμμετοχή και την ουσιαστική και κριτική γνώση. Αποκορύφωμα των αντιδημοκρατικών επιλογών της κυβέρνησης είναι η κατάργηση του ασύλου, μιας από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις του δημοκρατικού και φοιτητικού κινήματος.

4. Τέλος, ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι παρών με τον πιο μαζικό τρόπο στις κινητοποιήσεις που θα γίνουν ενόψει της ΔΕΘ τις επόμενες ημέρες.

 Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί επιβάλλει την άμεση ανατροπή της κυβέρνησης και της πολιτικής της, τη μη επιστροφή της Νέας Δημοκρατίας, την ήττα γενικά των συστημικών δυνάμεων, την αποκάλυψη της δικομματικής συναίνεσης και το άνοιγμα του δρόμου για μια εναλλακτική λύση της Αριστεράς. Αυτό το εναλλακτικό σχέδιο θα μπορούσε να το υπηρετήσει και να το προωθήσει η συγκρότηση ενός νέου συνασπισμού εξουσίας, με τη συμμετοχή ενός ευρέος φάσματος κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, στη συγκρότηση του οποίου έχουν ιστορική ευθύνη να πρωτοστατήσουν όλες οι δυνάμεις της Αριστεράς, εγκαταλείποντας, ορισμένες απ’ αυτές, τη μέχρι τώρα στείρα αρνητική στάση τους. Όσο η Αριστερά παραμένει κατακερματισμένη, αφήνει ελεύθερο το πεδίο στον δικομματισμό.

Η Εκτελεστική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ εξουσιοδοτείται να αναλάβει σχετικές πρωτοβουλίες ώστε να προωθηθεί η κοινή δράση και συνεργασία των δυνάμεων της Αριστεράς, της ριζοσπαστικής οικολογίας και των δυνάμεων που απομακρύνονται από το ΠΑΣΟΚ.

5. Η Εκτελεστική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ εξουσιοδοτείται:
•    να προχωρήσει στην ολοκλήρωση της ανασυγκρότησης του ΣΥΡΙΖΑ, εστιάζοντας στις τοπικές επιτροπές, που πρέπει να αποτελέσουν ζωντανά κύτταρα συνεχούς πολιτικής συζήτησης και δράσης·
•    να αναθέσει συγκεκριμένες αρμοδιότητες στα μέλη της και να αντιμετωπίσει άμεσα εκκρεμότητες για την καλύτερη λειτουργία σε κεντρικό επίπεδο (Γραφείο Τύπου, Οργανωτική Επιτροπή κ.λπ.)·
•    να προωθήσει άμεσα την πλήρη οργανωτική και πολιτική ετοιμότητα του σχήματος. Η ανάπτυξη πολιτικής καμπάνιας το επόμενο δίμηνο θα συμβάλει προς αυτή την κατεύθυνση·
•    να προετοιμάσει την επόμενη, 5η, Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΣΥΡΙΖΑ.
•    Τέλος, η Πανελλαδική Συντονιστική ανέδειξε νέα Εκτελεστική Γραμματεία, αποτελούμενη από εκπροσώπους συνιστωσών και ανένταχτους/ες.

Αθήνα, 3 Σεπτεμβρίου 2011

Χιλιανή άνοιξη

The front of the University of Chile, which is currently occupied by students. The sign reads La lucha es de la sociedad entera / Todos por la education gratuita, which means "The fight is for the whole society / Everybody for free education". Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic Flickr: La educación no cabe en tu Moneda

του Μιχάλη Τρίκκα

ΑΥΓΗ, 8.9.11

Περιμένοντας την επέτειο της δικής της τραυματικής 11ης Σεπτεμβρίου, η Χιλή ζει έναν ασυνήθιστα "θερμό" χειμώνα. Από τον περασμένο Μάιο μέχρι σήμερα, χιλιάδες φοιτητές διαδηλώνουν σχεδόν καθημερινά ζητώντας όχι ακόμη μία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αλλά τη ριζική μεταμόρφωση του εκπαιδευτικού μοντέλου που κληροδότησε η δικτατορία Πινοσέτ.

Στη χώρα όπου οι οικονομολόγοι της Σχολής του Σικάγο δοκίμασαν για πρώτη φορά τις νεοφιλελεύθερες συνταγές που έμελλε στις μέρες μας να μετατραπούν σε θρησκευτικό δόγμα, οι νέοι ζητούν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος θέλοντας έτσι να πετύχουν την κατακόρυφη αύξηση των κονδυλίων για τη δημόσια παιδεία. Η Καμίγια Βαγιέχος, πρόεδρος της φοιτητικής συνομοσπονδίας δηλώνει χαρακτηριστικά: "Δεν θέλουμε να βελτιώσουμε το υφιστάμενο σύστημα. Θέλουμε μια βαθιά αλλαγή. Να σταματήσουμε να βλέπουμε την παιδεία σαν καταναλωτικό αγαθό και να αρχίσουμε να την βλέπουμε σαν δικαίωμα το οποίο εγγυάται το κράτος".

Το εκπαιδευτικό σύστημα της Χιλής είναι ακραία ταξικό και ένα από τα πιο άνισα στον κόσμο. Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι στα πρόθυρα της κατάρρευσης, καθώς η χρηματοδότηση από το κράτος μειώνεται σταθερά κάθε χρόνο. Τα πανεπιστημιακά δίδακτρα είναι τα ακριβότερα στη Λατινική Αμερική με τους φοιτητές και τις οικογένειες τους επιβαρύνονται με το 84% των σπουδαστικών εξόδων.

Αντιμέτωπο με την κατάσταση αυτή, το κίνημα ένωσε από την πρώτη στιγμή τη δευτεροβάθμια και την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στα μέσα Μαΐου είχαν γίνει περισσότερες από 700 καταλήψεις σχολείων με τις διαδηλώσεις στους δρόμους να γίνονται όλο και πυκνότερες. Τον Αύγουστο, στην καρδιά, δηλαδή, του χιλιανού χειμώνα, περισσότεροι από 500.000 διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στο κεντρικό πάρκο του Σαντιάγκο. Η μαζικότητα αυτή δεν ήταν αναπάντεχη καθώς οι φοιτητές δεν περιχαράκωσαν τον αγώνα τους: στην εθνική απεργία που κήρυξε η εργατική συνομοσπονδία CUT, ήταν παρόντες.

Ο Ρομπέρτο Ναβαρέτε του αριστερού δικτύου Αlborada διακρίνει αναλογίες με τα κινήματα κοινωνικής διαμαρτυρίας στην Ισπανία, την Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή. Κοινή παράμετρος μια βαθιά κοινωνική δυσφορία για τις κοινωνικές επιπτώσεις του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Παρατηρεί όμως και ουσιαστικές διαφορές: "Αντίθετα με τις ταραχές που είδαμε πρόσφατα στη Βρετανία, οι διεκδικήσεις των Χιλιανών φοιτητών έχουν έντονα πολιτικό χαρακτήρα" επισημαίνει.

Στη Βρετανία, ο μέσος πολίτης δεν διακρίνει ακόμη τα βαθύτερα αίτια πίσω από τις λεηλασίες αποδίδοντας τες σε μια 'ανεγκέφαλη εγκληματικότητα'. Στη Χιλή, οι διαδηλώσεις νομιμοποιούνται σε μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος το αυτοκίνητο του οποίου καταστράφηκε σε μια διαδήλωση δήλωσε ότι εξακολουθεί να στηρίζει τις κινητοποιήσεις, καθώς η κόρη του είναι φοιτήτρια και αγωνίζεται για μια δίκαιη υπόθεση.

Είναι ένα φοιτητικό κίνημα με ιδεολογικά χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τον ίδιο. Και πρόκειται για μια νέα γενιά που βγαίνει στο προσκήνιο. Δεν γνωρίζει τον φόβο με τον οποίο διαποτίστηκαν οι γονείς της στα μαύρα χρόνια της δικτατορίας Πινοσέτ και δεν φαίνεται διατεθειμένη να υποκύψει στον άγονο τακτικισμό των κεντροαριστερών κυβερνήσεων της Κονσεντρασιόν οι οποίες κυβέρνησαν τη χώρα μέχρι την περσινή θριαμβευτική εκλογή στην προεδρία του δεξιού εκατομμυριούχου Σεμπαστιάν Πινιέρα. Για τον Ναβαρέτε πάντως, η διεξαγωγή δημοψηφίσματος δεν αρκεί καθώς θεωρεί απαραίτητη μια ευρύτερη συνταγματική μεταρρύθμιση της Βενεζουέλας, της Βολιβίας και του Ισημερινού.

Ένα τέρας μεγαλώνει: Δημοκρατικός Φασισμός!

(via http://marxistleninist.wordpress.com/2010/02/14/langston-hughes-goodmorning-stalingrad/)

 

 

του Στέλιου Ελληνιάδη

από το Δρόμο της Αριστεράς, 5.9.11

 

Φοβάμαι ότι έχουμε ήδη μπει στη φάση του καπιταλισμού που ο φασισμός και ο ρατσισμός συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο με την αστική δημοκρατία πολιτικό και πολιτιστικό μόρφωμα.

Επανένταξη του φασισμού

Το σύστημα στόμωσε. Πολλοί το βλέπουν, λιγότεροι το παραδέχονται. Και εκδηλώνεται εντονότερα σε χώρες με χαμηλότερο βαθμό ανάπτυξης όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ισλανδία και η Ιρλανδία. Κρίση που δεν οφείλεται στους πιο αδύνατους, αλλά που για ευνόητους λόγους φορτώνεται σ’ αυτούς. Οι ΗΠΑ, αν δεν είχαν τη δεσπόζουσα θέση που κατέχουν στο παγκόσμιο σύστημα και τη δυνατότητα, μόνον αυτές, να τυπώνουν δολάρια, αλλά και να δανείζονται απεριόριστα από τρίτους, θα είχαν ήδη καταρρεύσει. Η Ιαπωνία είναι είκοσι χρόνια μεταξύ ύφεσης και στασιμότητας. Η Αυστραλία ακόμα τρέφει τους λευκούς εποίκους της με τον ανεξάντλητο ορυκτό πλούτο της. Η Μεγάλη Βρετανία διασώζεται σοβαρά τραυματισμένη χάρη στη στενή της σχέση με τις ΗΠΑ, τις ισχυρές πολυεθνικές της (πετρελαϊκές, τραπεζικές κ.λπ.) και τον προστατευτισμό που την κρατάει σε απόσταση ασφαλείας από την ΕΕ. Η Ιταλία είναι υπερχρεωμένη, το ίδιο και η Ισπανία, με 20% ανεργία, παρ’ όλο που έχει πρόσβαση στην ισπανόφωνη Λατινική Αμερική. Η Γαλλία κρατιέται οριακά και το Βέλγιο είναι στα πρόθυρα της διχοτόμησης. Το αφειδώς επιδοτούμενο Ισραήλ είναι εσωτερικά σαθρό και οι νεοκαπιταλιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, σχεδόν όλες! Από τις μεγάλες χώρες, μόνο η Γερμανία, και από τις μικρές οι σκανδιναβικές χάρη στη διατήρηση των μικρότερων κοινωνικών ανισοτήτων, αντέχουν. Δηλαδή, το δυτικό καπιταλιστικό σύστημα, στο σύνολό του, είναι σε μια χωρίς προηγούμενο βαθιά κρίση. Εφεξής τίποτα δεν θα είναι όπως ήταν πριν. Όχι μόνο οικονομικά, αλλά και κοινωνικά, πολιτισμικά και πολιτικά. Η ίδια η αστική δημοκρατία μεταλλάσσεται.

Τέλος των ψευδαισθήσεων

Ο καπιταλισμός, στην πορεία ανάπτυξής του, ενσωμάτωνε, αφομοίωνε, μεταρρύθμιζε και αναπαρήγαγε ό,τι θεωρητικά τουλάχιστον είναι αντίθετο με τον βασικό πολιτικό πυρήνα των αξιών του, τη δημοκρατία. Δουλεία, αποικιοκρατία, φασισμός, παγκόσμιοι πόλεμοι, νεοαποικιοκρατία και εσχάτως νεοαποικιακοί πόλεμοι και νεοφασισμός δεν προήλθαν απ’ έξω, αλλά από τα μέσα.

Στην Ευρώπη, μεταπολεμικά, με ισχυρή την απωθητική εμπειρία των καταστροφικών παγκοσμίων πολέμων, κάτω από τη στρατιωτική ομπρέλα των ΗΠΑ, με υπερσυσσώρευση πλούτου, με τις ευκολίες της τεχνολογικής προόδου, υπό την ισχυρή -άμεση και έμμεση- επίδραση των σοσιαλιστικών ιδεών και με αντίπαλο δέος την εξισωτική Σοβιετική Ένωση, εφαρμόστηκε η μερική χαλιναγώγηση των οικονομικών ανισοτήτων και ευνοήθηκε η θεμελίωση του κοινωνικού κράτους, η εμβάθυνση της αστικής δημοκρατίας και η κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτή η «τροπή» μάς ξεγέλασε. Έπεισε κοινωνίες ολόκληρες, ακόμα και πάμπολλους αριστερούς, ότι ο καπιταλισμός μελλοντικά θα γίνεται όλο και πιο ανθρώπινος ξεπερνώντας την ίδια του τη φύση.

Σήμερα, μάλλον αυτή η φάση κλείνει. Η ιστορικά σύντομη περίοδος της μεταπολεμικής ανάπτυξης του δυτικού καπιταλιστικού μοντέλου φαίνεται ότι φτάνει σε ένα άδοξο φρακάρισμα. Τα επιτεύγματα συρρικνώνονται, οι ανισότητες αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο, οι πολεμικοί τυχοδιωκτισμοί πολλαπλασιάζονται, τα δικαιώματα περιορίζονται και ο φασισμός επανενεργοποιείται ως αρμονικό, δομικό στοιχείο του συστήματος. Η κυρίαρχη τάση στην Ευρώπη δεν είναι η παραπέρα ανάπτυξη της δημοκρατίας για την αντιμετώπιση της κρίσης, αλλά το αντίθετό της. Ο εκφασισμός καλλιεργείται εκ νέου ως αναγκαίο πολιτικό αντίβαρο. Εξάλλου, οι καπιταλιστές και τα μονοπώλια δεν κινδύνευσαν ποτέ από τον εκφασισμό· αντιθέτως, στα «σκούρα», τον υποθάλπουν και τον στηρίζουν. Μάλιστα, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι ο φασισμός αναδύεται και επικρατεί σε περιόδους οικονομικής κρίσης και πολιτικής συνδιαλλαγής, που ο καπιταλισμός χρειάζεται «έκτακτη» βοήθεια. Έτσι, μπορεί οι ιδέες του να απορρίπτονται επισήμως, αλλά οι πολιτικές που τον καλλιεργούν αυξάνονται ανησυχητικά.
Δεξιά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα διαβρωμένα από το νεοφιλελευθερισμό, τη διαφθορά και την ανικανότητα, εφαρμόζουν όλο και περισσότερο αντιλήψεις και πρακτικές που δημιουργούν ένα φιλικό στο φασισμό κλίμα. Σπρώχνουν μια ευμετάβλητη κοινωνία προς μία νέα τελική λύση. Αρχικά και φαινομενικά εναντίον των ξένων, πραγματικά και ουσιαστικά εναντίον του εαυτού της. Για την άρχουσα τάξη, ο κίνδυνος της αμφισβήτησής της από ανεξέλεγκτες λαϊκές αντιδράσεις είναι απειλητικότερος από την επανεκκίνηση του φασισμού. Σε φάση αξεπέραστης κρίσης και πιθανών μεγάλων κοινωνικών αναταραχών, ο φασισμός αποτελεί εφεδρεία για τη χειραγώγηση της κοινωνίας.

Στις ΗΠΑ, ο φασισμός περιβεβλημένος με δημοκρατικούς θεσμούς είναι από καιρό μέρος του πολιτικού οικοσυστήματος. Η υπερδιόγκωση του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος, η υπερενίσχυση του αστυνομικού κράτους (φυλακές, καθολική παρακολούθηση κ.λπ.), η χειραγώγηση μέσω των ΜΜΕ, η αυξανόμενη ισχύς της χριστιανικής Δεξιάς, οι νεορατσιστικοί νόμοι και η αποδυνάμωση των συνδικάτων (Αριζόνα, Μινεζότα κ.ά.), ο επεκτατισμός και οι πόλεμοι, η ποινικοποίηση της φτώχειας και άλλες παναμερικανικές «ιδι αιτερότητες» συνθέτουν μία φαινομενική δημοκρατία, ακόμα και με αστικά κριτήρια.

Τώρα και στην Ευρώπη, με πολλές διακυμάνσεις, ο φασισμός καλλιεργείται και τα κοινωνικά του ερείσματα διευρύνονται θυμίζοντάς μας ότι, ιστορικά, δεν επιβάλλεται ως πραξικόπημα μειονοτήτων, αλλά ως πλειοψηφικό κοινωνικό ρεύμα.

Άτακτη υποχώρηση της δημοκρατίας

Η μεταπολεμική ευημερία επιμερίστηκε σε πλατιά στρώματα, σε αισθητό βαθμό, και το σύστημα απέκτησε ισχυρή κοινωνική βάση, η οποία τώρα πλήττεται από την κρίση, αλλά ακόμα δεν πιστεύει ότι η κρίση οφείλεται σε υπερσυσσώρευση πλούτου από λίγους, υπερανάπτυξη, υπερκατανάλωση, σπατάλη, κορεσμό και εξάντληση των πλεονεκτημάτων του συστήματος, αλλά σε εξωτερικούς εχθρούς και σε λανθασμένους χειρισμούς που μπορούν να διορθωθούν επαναφέροντάς το σε τροχιά ευημερίας. Το σύστημα καλλιέργησε αυτή την ψευδαίσθηση και τον αποπροσανατολισμό. Μετά την εξάλειψη του κομμουνιστικού μπλοκ, οι ανυπότακτες τρίτες χώρες, οι μετανάστες και οι ισλαμιστές χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται ως μία από τις βασικές αιτίες των δεινών. Επίσης, ενοχοποιούνται οι λεγόμενες σοσιαλιστικές πολιτικές, με τη μορφή του κράτους προνοίας, της εξασφαλισμένης εργασίας, της δωρεάν παιδείας, της ασφάλισης κ.λπ. Έτσι, δόθηκε έμφαση στη συρρίκνωση των πολιτικών δικαιωμάτων, το φακέλωμα των πολιτών, την ενίσχυση της καταστολής, την καλλιέργεια του φόβου, την άνοδο του ρατσισμού, την αύξηση των εξοπλισμών, των επεμβάσεων κ.λπ., που συναρθρώνουν ένα πλέγμα κατάλληλο για τον εκφασισμό όχι μόνο των κρατικών δομών, αλλά και μεγάλων κοινωνικών μερίδων, ικανών να στηρίξουν το σύστημα με οποιοδήποτε κόστος στη δημοκρατία.

Η διακυβέρνηση, όπως ανάγλυφα εκδηλώνεται μέσα από τους σύγχρονους ηγέτες, τύπου Μπους, Ομπάμα, Μπερλουσκόνι, Σαρκοζί, Μπλερ, αλλά και τύπου ανατολικών χωρών (Πολωνία, Βουλγαρία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Τσεχία κ.λπ.), δείχνει το εύρος της ενσωμάτωσης ακροδεξιών στοιχείων στο κοινοβουλευτικό σύστημα. Η αναντιστοιχία ανάμεσα σε προγράμματα που εξαγγέλλονται και σε πολιτικές που εφαρμόζονται, η ανοχή, συγκάλυψη ή συμμετοχή σε κυκλώματα διαφθοράς, ο μιλιταρισμός, ο νεοεθνικισμός, ο ρατσισμός, ο αυταρχισμός και η υποβάθμιση των κοινοβουλίων είναι στοιχεία του συντελούμενου εκφασισμού. Ο Μπους και ο Μπλερ κυβέρνησαν ανενόχλητοι έχοντας στηρίξει τις πολιτικές τους σε ψέματα και εκφοβισμούς, π.χ. δικαιολογώντας τον πόλεμο κατά του Ιράκ με τα ανύπαρκτα όπλα μαζικής καταστροφής. Ο Μπερλουσκόνι αλλάζει κατά βούλησιν τους νόμους για να προστατεύει τη διαφθορά, τον εαυτό του και τους ομοίους του, ακόμα και να διατηρεί ιδιωτικό οίκο οργίων με ανήλικες και πόρνες. Ο Σαρκοζί απελαύνει μαζικά χιλιάδες Ευρωπαίους πολίτες, τσιγγάνους, με βάση το χρώμα και τη φυλή τους και καθορίζει καθαρά με ρατσιστικά κριτήρια το επιτρεπτό είδος αμφίεσης στη Γαλλία. Οι αδελφοί Κατσίνσκι στην Πολωνία και οι αντίστοιχοί τους σε Βαλτικές χώρες, Ουγγαρία, Τσεχία κ.λπ. απαγορεύουν τη λειτουργία και έκφραση των αριστερών κομμάτων και στο Ισραήλ ψηφίζονται ακραιφνώς φασιστικοί, ρατσιστικοί και φονταμενταλιστικοί νόμοι με αιτιολογία την καθαρότητα του εβραϊκού κράτους. Στη δυτική Ουκρανία και στη Βαλτική ανεγείρονται μνημεία για τα SS και τους φιλοναζί εθνικιστές. Ακόμα και στην Ελλάδα, η γλώσσα των υπουργών έχει αλλάξει άρδην. Ο Πάγκαλος, ο Παπουτσής, ο Χρυσοχοΐδης και πολλοί άλλοι εκφράζονται με την πιο χυδαία ακροδεξιά ρητορεία και δημιουργούν ένα αστυνομικό κράτος, που όμοιό του δεν γνώρισε η Ελλάδα ούτε στις εποχές των μεγάλων πολιτικών ανωμαλιών στη δεκαετία του ’60.

Για τους σοσιαλδημοκράτες του ΠΑΣΟΚ, o Καρατζαφέρης, ο Γεωργιάδης και ο Βορίδης του Εθνικού Μετώπου και της Χρυσής Αυγής, δεν είναι πια νεοφασιστικά μιάσματα. Εφ’ όσον ψηφίζουν το Μνημόνιο Κυβέρνησης-Τρόικα και τους νόμους της Διαμαντοπούλου για τα πανεπιστήμια, του Βενιζέλου για τις τράπεζες κ.λπ., ξεπλένονται, εξωραΐζονται και γίνονται προσφιλείς συνομιλητές σήμερα, ενδεχομένως συγκυβερνήτες αύριο.
 

Πολίτες-θηράματα της ακροδεξιάς

Αυτά και πολλά άλλα ήταν αδιανόητα στις δεκαετίες της ευημερίας ως αντίθετα στα ευρωπαϊκά στάνταρντ δημοκρατίας. Ποτέ, ούτε επί ναζισμού, δεν αναπτύχθηκε ένα τόσο ευρύ και καθολικό σύστημα παρακολούθησης και ελέγχου των πολιτών. Ούτε στην εποχή των συχνών αεροπειρατιών δεν εφαρμόζονταν έλεγχοι τόσο ταπεινωτικοί για τον πολίτη στα αεροδρόμια (σκαναρίσματα σώματος κ.λπ.). Ποτέ οι υπηρεσίες ασφαλείας δεν φακέλωναν τόσο μεγάλο αριθμό πολιτών, ποτέ οι αστυνομίες δεν ήταν μεγαλύτερες από τους στρατούς των χωρών τους. Σήμερα, η παρακολούθηση των πολιτών δεν γίνεται μόνο με καταγραφές ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τηλεφωνικών συνομιλιών, αλλά και με καταγραφές από πιστωτικές κάρτες, ιατρικούς φακέλους κ.λπ. Ποτέ στην ιστορία δεν υπήρχε κάτι αντίστοιχο με το τεράστιο δίκτυο εκατομμυρίων καμερών σε κτήρια, πλατείες, δρόμους, αεροδρόμια, λιμάνια, καταστήματα, σχολεία, ακόμα και σε εκκλησίες, που καταγράφουν κάθε κίνηση κάθε πολίτη, παντού. Δορυφόροι καταγράφουν κάθε κίνηση των οχημάτων, ακόμα και των πεζών. Ποτέ δεν είχε επικρατήσει η αντίληψη για παρακολούθηση κάθε φυσιολογικής και νόμιμης ενέργειας των πολιτών, ούτε στα πιο αυταρχικά καθεστώτα. Η τεχνολογία έγινε βασικό εργαλείο για τον εγκλωβισμό του πολίτη σε ένα διαρκές σύστημα εντοπισμού και καταγραφής των κινήσεων και των ιδεών του. Του κάθε πολίτη και όχι του ενόχου ή έστω υπόπτου που ίσχυε στο παρελθόν. Ο κάθε πολίτης είναι ύποπτος από την ύπαρξή του και μόνο, και εν δυνάμει ένοχος. Το πρόσχημα της πρόληψης της εγκληματικότητας που συχνά επικαλούνται, πείθει μεν τον αλλοτριωμένο πολίτη, αλλά δεν αποδεικνύεται με αριθμούς αφού παντού όπου εφαρμόζονται αυτά τα μέτρα, η εγκληματικότητα παραμένει αμείωτη. Πραγματικός σκοπός της συστηματικής πανοπτικής παρακολούθησης του πολίτη είναι ο εκφοβισμός και η χειραγώγησή του.

Αυτή η καθολική και άγρυπνη παρακολούθηση των νομοταγών πολιτών δημιουργεί το καλύτερο υπόβαθρο για την ανάπτυξη φασιστικών νοοτροπιών. Όλοι είναι ένοχοι ή ύποπτοι, κάτι σαν το προπατορικό αμάρτημα, άρα η κοινωνία χρειάζεται ισχυρά και αυταρχικά καθεστώτα για να αντιμετωπίζει τους εχθρούς της. Ακόμα και στην Ελλάδα, ενθαρρύνεται επισήμως (και αποδίδει) η νεορουφιανιά, με ειδικούς αριθμούς για τηλεφωνικές καταγγελίες. Διαμορφώνεται ένα καθεστώς πανταχού παρόντος του μεγάλου αδερφού, με εικονική ελευθερία κινήσεων, για το καλό μας. Και έτσι διασπείρεται το πιο κατάλληλο λειαντικό για τον εκφασισμό.

Φασιστικοποιούν την κοινωνία, ή ανέχονται τον εκφασισμό της, για να την ελέγχουν καλύτερα. Αυτό διευκολύνεται από το γεγονός ότι ο φασισμός έχει γερές ρίζες στην Ευρώπη. Υπέστη συντριβή με την ήττα του φασισμού-ναζισμού, αλλά τώρα αναβιώνει και λειτουργεί πρωτίστως κοινοβουλευτικά χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα που του διαθέτει το σύστημα και κυρίως τα καθεστωτικά ΜΜΕ στα οποία δεν είχε πρόσβαση στο παρελθόν. Παράλληλα, μέσα από συγκοινωνούντες ομάδες και άτομα υποθάλπει την απροκάλυπτη τρομοκρατία. Οι δύο όψεις του αλληλοσυμπληρώνονται. Η μία εξυπηρετεί την άλλη.

Η κύρια, όμως, τάση του λειτουργεί μέσα από τον κοινοβουλευτισμό, αφενός με ακροδεξιά κόμματα που συμμετέχουν στις εκλογές και εκπροσωπούνται στα Κοινοβούλια και αφετέρου με τη διάχυση των αντιλήψεών του μέσα στα αστικά κόμματα.

Ο φασισμός, βγάζοντας τα δικά του συμπεράσματα από τις ήττες του, έχει επανενταχθεί στην κοινοβουλευτική δημοκρατία και χρησιμοποιεί τους κανόνες και τα εργαλεία της. Με την αρωγή των εκφραστών τής δημοκρατίας που επιλέγουν αυτό τον τρόπο για να διασώσουν την κυριαρχία τους και να διαφυλάξουν τα συμφέροντα των οικονομικών ολιγοπωλίων που έχουν την πραγματική ισχύ στα χέρια τους, έστω κι αν αυτός ο δρόμος οδηγεί σε άρνηση των δημοκρατικών κατακτήσεων και επιστροφή στις πιο μελανές φάσεις της ιστορίας.

Το νέο πολιτικό και πολιτισμικό μόρφωμα που διαμορφώνεται στην Ευρώπη είναι μικτού τύπου, όπου το μερίδιο της ακροδεξιάς είναι επί της ουσίας πολύ μεγαλύτερο από το μερίδιο της στα έδρανα των Kοινοβουλίων.

Σημαντικές μάζες πληθυσμού ανήκουν πολιτικά και ιδεολογικά στην άκρα Δεξιά, κι ένα ακόμα μεγαλύτερο κομμάτι έχει διαβρωθεί από ακροδεξιές αντιλήψεις, και όχι μόνο το προερχόμενο από την παραδοσιακή Δεξιά. Όσο πιο δεξιά κλίνει η Σοσιαλδημοκρατία τόσο περισσότερο μολύνεται από το ίδιο μικρόβιο. Ακόμα και μέλη ή ομάδες της ευρωπαϊκής Αριστεράς, με σοβαρά προβλήματα δημοκρατίας στο εσωτερικό τους, σύρονται από τις κεντρικές τάσεις και υιοθετούν ακροδεξιές επιλογές, όπως φαίνεται από τη στήριξη που παρέχουν σε ιμπεριαλιστικούς πολέμους.

Διεύρυνση προς τα δεξιά

Οι εξουσίες χρειάζονται πάντα έναν εχθρό που μπορεί να φοβίσει τις μάζες. Εβραίοι, αλλόθρησκοι, μαύροι, τσιγγάνοι, Σλάβοι, ομοφυλόφιλοι, κομμουνιστές... Τώρα προέχουν οι ισλαμιστές. Δεξιά και Σοσιαλδημοκρατία, για να περάσουν τις αντιλαϊκές πολιτικές τους, χρησιμοποιούν  φόβητρα και καλλιεργούν τις συνθήκες από τις οποίες αντλεί ζωτικές ουσίες η ακροδεξιά. Φονταμενταλιστικός χριστιανισμός, αντιτουρκισμός, αντιβαλκανισμός, ισλαμοφοβία, ρατσισμός, διαφθορά, αστυνομοκρατία, μιλιταρισμός, κατάργηση δημοκρατικού νομικού πλαισίου, εκφυλισμός θεσμών  και υποβάθμιση του Κοινοβουλίου, διαμορφώνουν πρόσφορο για το φασισμό έδαφος.

Το ακροδεξιό ρεύμα ενισχύθηκε με την ένταξη των πρώην ανατολικών χωρών, που αποτελούν ενεργές εστίες αντικομμουνισμού και αυταρχισμού και με την ανάδειξη νέων κρατών που ελέγχονται από ακροδεξιούς ή/και μαφιόζους.

Ακροδεξιοί Πολωνοί, Κροάτες, Κοσοβάροι, Λιθουανοί, Λετονοί, Ρουμάνοι, Ούγγροι, Βούλγαροι, Τσέχοι κ.ά. επιδρούν πολύ αρνητικά στην ισορροπία ανάμεσα στη δημοκρατία και τον αυταρχισμό στην Ευρώπη. Και σε συνδυασμό με τις αναζωογονημένες φιλοναζιστικές εστίες που για χρόνια είχαν λουφάξει σε Ισπανία, Ιταλία, Αυστρία, Φινλανδία κ.λπ., αλλά και μ’ αυτές που απέκτησαν μεγάλη ισχύ στο Ισραήλ, δημιουργούν ένα εξαιρετικά εκτεταμένο πλέγμα. Επιπροσθέτως, η πολυετής στενή σχέση με αυταρχικά καθεστώτα τύπου Σαουδικής Αραβίας, Μπαχρέιν, Ιράκ, Αιγύπτου, Τυνησίας, Γεωργίας, Υεμένης, Νιγηρίας κ.λπ. αμβλύνει αθόρυβα τα δημοκρατικά ανακλαστικά που αναπτύχθηκαν μεταπολεμικά.

Η δυτική κοινή γνώμη, από συμφέρον ή εξαπάτηση, συνήθισε και αποδέχτηκε τις εσωτερικές αντιδημοκρατικές εκτροπές και τους πολεμικούς τυχοδιωκτισμούς των αρχουσών τάξεων, καθώς και τη στήριξη με ή χωρίς προσχήματα φασιστικών και αυταρχικών καθεστώτων σε όλο τον κόσμο. Και αυτή η συνενοχή, ή έστω ο συμβιβασμός, καλλιεργεί το έδαφος για τη βλάστηση του νεοφασισμού.

Κάθε συνετός άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι η οικονομική κρίση δεν προήλθε από τους μετανάστες, με χαρτιά ή όχι, που επί δεκαετίες συνέβαλαν καθοριστικά με τη φτηνή και εντατική εργασία τους στην ανάπτυξη και ευημερία της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Αλλά, σε εποχές κρίσης, αποτελούν τον εύκολο αποδιοπομπαίο τράγο, που αποσπάει την προσοχή από τα πραγματικά αίτια της κρίσης, δηλαδή το πεπερασμένο του δυτικού καπιταλιστικού μοντέλου. Ο ρατσισμός και η ισλαμοφοβία, αποπροσανατολίζοντας τους πολίτες, προστατεύουν τον καπιταλισμό και την άρχουσα τάξη από μία κοινωνία δυσαρεστημένη, απογοητευμένη έως και θυμωμένη, που αν συνειδητοποιήσει τι και ποιος φταίει θα γίνει πραγματικά επικίνδυνη για το καπιταλιστικό σύστημα. Όσο της φταίει ο Πακιστανός, ελέγχεται. Αλλά, επειδή, στις περισσότερες χώρες, οι κρατούντες αποφεύγουν να παίξουν φανερά το χαρτί του ρατσισμού, αφήνουν ή και υποθάλπουν την ακροδεξιά να κάνει τη λάντζα.

Ακροδεξιές αλχημείες

Η δημιουργία αυτού του περιβάλλοντος ευνοεί την ακροδεξιά, αφού νομιμοποιεί τις δικές της ρατσιστικές και φασιστικές πολιτικές, που μέχρι πρόσφατα ήταν περιθωριοποιημένες και κατακριτέες απ’ όλο το σύστημα. Της δημιουργεί χώρο για να βγει στο προσκήνιο, της προσφέρει λόγο ύπαρξης και πεδίο δράσης. Η ακροδεξιά από μόνη της δεν θα μπορούσε να επιβάλλει τις απόψεις της σε τόσο μεγάλη κλίμακα. Με δούρειο ίππο τα αστικά κόμματα εξουσίας και τα δικά της κοινοβουλευτικά κόμματα, νομιμοποιεί τις ιδέες και τις πρακτικές της.

Οι ακροδεξιοί, σε ορισμένες χώρες, ήδη συμμετέχουν σε συμμαχικές κυβερνήσεις, π.χ. στην Ιταλία, ή αποτελούν την αξιωματική αντιπολίτευση, όπως στη Νορβηγία.

Έτσι, η νεοφασιστική δεξιά διευκολύνεται να αποκτήσει ισχυρά ερείσματα στους μηχανισμούς ασφαλείας, ιδίως στην αστυνομία, και άγνωστο σε ποιο βαθμό στο στρατό. Εμφανίζει μία εντυπωσιακή ευελιξία και ικανότητα να προσαρμόζεται στις καταστάσεις. Υιοθετεί θέσεις των αντιπάλων της, ενώ φτάνει εύκολα στο σημείο να απαρνηθεί δικές της πολιτικές και ιδεολογικές θέσεις. Υποστηρίζει χωρίς δυσκολία τις πιο αντιφατικές θέσεις προκειμένου να διεισδύσει στο πολιτικό προσκήνιο και να συμπαρασύρει μάζες δυσαρεστημένων. Ακόμα και οι ονομασίες μερικών ακροδεξιών κομμάτων είναι παραπλανητικές: «Κόμμα Ελευθερίας», «Προοδευτικό Κόμμα», «Λαϊκό Κόμμα» κ.ά. Αναζητάει παντού τα αδύνατα σημεία του συστήματος και των αντιπάλων της για να χτυπήσει και επενδύει στις φοβίες του κόσμου. Εμφανίζεται ως υπερασπίστρια του δυτικού πολιτισμού, ακόμα και των στοιχείων εκείνων που ο Χίτλερ κι ο Μουσολίνι προσπάθησαν να καταστρέψουν, όπως την αστική δημοκρατία. Επαναφέρουν στο προσκήνιο τον Χριστιανισμό των Σταυροφοριών και τον συνδέουν με τον Ιουδαϊσμό, τον οποίο ο Χριστιανισμός του Μεσαίωνα θεωρούσε θανάσιμο εχθρό. Ο Anders Behring Breivik που κατέσφαξε τους «πολυπολιτισμικούς» νέους στη Νορβηγία είναι μέγας θαυμαστής του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου, του Ελ Σιντ και του Ισραήλ!

Πάμπολλες οι παραλλαγές, κατά περίπτωση. Πολλές ομάδες παραμένουν βαθιά αντισημιτικές και ανεγείρουν μνημεία για τους Ναζί. Μερικές τάσσονται κατά των αποικιακών πολέμων και άλλες υπέρ. Το πιο κοινό τους γνώρισμα είναι ο αντι-ισλαμισμός, τον οποίο επέλεξαν επειδή στην Ευρώπη ο αντι-σημιτισμός θεωρείται βδελυρός, ο Αριανισμός συνδέεται με τον χιτλερισμό και χωρίς το σοβιετικό καθεστώς ο αντισλαβισμός αδιάφορος. Το Ισλάμ προσφέρεται ως αδύνατος αντίπαλος που έχει όλα τα διαφορετικά στοιχεία για να εμφανίζεται απειλητικός: θρησκεία, κουλτούρα, ιστορία, πετρέλαιο, άμυνα στη δυτική επίθεση.

Το Ισραήλ, αν και εβραϊκό, επιλέγεται γιατί είναι αντιαραβικό, άρα αντι-ισλαμικό. Επιπλέον, στηρίζεται από τις ΗΠΑ. Έτσι, κατασκευάζεται το θρησκευτικό και πολιτισμικό τερατούργημα του «Ιουδαιοχριστιανισμού». Και εμφανίζονται νεοφασίστες που μισούν τους Εβραίους, αλλά στηρίζουν το Ισραήλ!

Με όλα αυτά, η ακροδεξιά επιδεικνύει μια πρωτοφανή και εξαιρετικά επικίνδυνη προσαρμοστικότητα προκειμένου να διαφθείρει την κοινωνία και να αδράξει την εξουσία. Ένας χαμαιλέων με διαφορετικά χρώματα και συνθήματα ανά χώρα, που δικτυώνεται κοινωνικά και εκσυγχρονίζεται. Από «φασιστική αυτονομία» μέχρι «φασιστικό ροκ»!

Δυστυχώς, φασισμός και ρατσισμός είναι πλέον απαραίτητοι στις μητροπόλεις, για να αποσπάται η συναίνεση και συνδρομή των κοινωνιών, να επιβάλλονται ασφυκτικές λιτότητες στο εσωτερικό, να πραγματοποιούνται επεμβάσεις στο εξωτερικό, ακόμα και να γίνονται προετοιμασίες για εξοντωτικούς πολέμους στο μέλλον, εναντίον της Κίνας, της Ρωσίας και κάθε άλλου «εχθρού».

Και δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι, κατά βάθος, ο κομμουνισμός, ειδικά σε φάση χρεοκοπίας του καπιταλισμού, αντιμετωπίζεται ως λανθάνουσα, αλλά υπαρκτή απειλή για το σύστημα. Εξ ου και οι συνεχείς συκοφαντικές επιθέσεις εναντίον του.

Ιστορικά, η περίοδος στην οποία φαίνεται ότι έχουμε μπει, δεν έχει προηγούμενό της. Έχουμε κορεσμένες καπιταλιστικές κοινωνίες σε αδιέξοδο. Πλούσιες, με ικανοποιητικό μέσο επίπεδο ζωής, που φράκαραν όχι μόνο οικονομικά, αλλά και ηθικά και ψυχολογικά. Κοινωνίες σε απόγνωση και απογοήτευση που μέχρι στιγμής δεν εκφράζεται με βούληση για ανατροπή του συστήματος, αλλά με τάσεις πανικού, θολούρας, καταστροφής και αυτοκαταστροφής. Η ατμόσφαιρα μυρίζει μούχλα. Αρχή γάγγραινας που διευκολύνει την αναγέννηση του φασισμού.
Πώς αντιδρούμε; Τι προτείνουμε; Πώς πείθουμε

Λεηλασίες στο φως της ημέρας και λεηλασίες της νύχτας

Looting Soldiers by Banksy

 
της Ναόμι Κλάιν

ΕΠΟΧΗ, 29.8.11

Ακούω ακόμα να γίνονται παραλληλισμοί ανάμεσα στις ταραχές του Λονδίνου και άλλων ευρωπαϊκών πόλεων – τις σπασμένες βιτρίνες στην Αθήνα ή τα καμένα αυτοκίνητα στο Παρίσι. Υπάρχουν ομοιότητες, αυτό είναι σίγουρο: μια σπίθα που την ανάβει η αστυνομική βία, μια γενιά που νιώθει παραμελημένη.

Ναι, αλλά αυτά τα γεγονότα σημαδεύτηκαν από τις μαζικές καταστροφές. Οι λεηλασίες ήταν ήσσονος σημασίας. Υπήρξαν άλλωστε τα τελευταία χρόνια κι άλλες μαζικές λεηλασίες, και μάλλον πρέπει να μιλήσουμε και γι’ αυτές. Υπήρξε η Βαγδάτη αμέσως μετά την εισβολή των ΗΠΑ – ένα παραλήρημα εμπρησμών και λεηλασίας που ερήμωσε βιβλιοθήκες και μουσεία. Τότε χτυπήθηκαν επίσης τα εργοστάσια. Το 2004 επισκέφθηκα ένα εργοστάσιο που κάποτε έφτιαχνε ψυγεία. Οι εργάτες του, αφού είχαν αφαιρέσει καθετί που είχε αξία, μετά το έκαψαν ολοσχερώς, σε σημείο που η αποθήκη του εργοστασίου να μοιάζει με γλυπτό από λιωμένο μέταλλο.

Ποιος λεηλατεί ποιον;

Τότε όμως το γεγονός καλύφθηκε στην τρέχουσα ειδησεογραφία ως μια άκρως πολιτική πράξη. Είπαν ότι αυτά γίνονται όταν ένα καθεστώς δεν έχει καμιά νομιμοποίηση στα μάτια του κόσμου. Από τη στιγμή παρακολουθούσαν για τόσο καιρό το Σαντάμ και τους γιους του να κάνουν ό,τι θέλουν με όποιον θέλουν, πολλοί καθημερινοί Ιρακινοί ένιωσαν ότι είχαν το δικαίωμα να πάρουν και μερικά πράγματα για τους εαυτούς τους. Αλλά το Λονδίνο δεν είναι Βαγδάτη και ο βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον δεν είναι Σαντάμ, οπότε σίγουρα δεν υπάρχει τίποτε να μάθουμε απ’ αυτή την υπόθεση.

Τι λέτε να εξετάσουμε ένα παράδειγμα από μια δημοκρατία; Από την Αργεντινή, ας πούμε, του 2001. Η οικονομία σε ελεύθερη πτώση και χιλιάδες άνθρωποι να ζουν σε σκληρές γειτονιές, που ήταν βιομηχανικές ζώνες με ευημερία πριν τη νεοφιλελεύθερη περίοδο και την εισβολή των πολυεθνικών σούπερ – καταστημάτων. Ο κόσμος βγήκε τότε έξω και γέμιζε καροτσάκια με αγαθά που δε μπορούσε πλέον το πορτοφόλι του να τα σηκώσει – ρούχα, ηλεκτρονικά είδη, κρέας. Η κυβέρνηση κήρυξε τη χώρα σε «κατάσταση πολιορκίας» για να αποκαταστήσει την τάξη. Αυτό δεν άρεσε στον κόσμο, ο οποίος και ανέτρεψε την κυβέρνηση.

Οι μαζικές λεηλασίες της Αργεντινής ονομάστηκαν El Saqueo – η λεηλασία. Αυτό είχε ιδιαίτερη πολιτική σημασία, γιατί με αυτόν ακριβώς τον όρο περιγράφονταν ως τότε οι ενέργειες των ελίτ που πούλησαν τα εθνικά περιουσιακά στοιχεία της χώρας, με ολοφάνερα διεφθαρμένες συμφωνίες ιδιωτικοποίησης, κρύβοντας λεφτά σε οφσόρ εταιρίες και μετά καλώντας τον κόσμο να πληρώσει το λογαριασμό με ακραία πακέτα λιτότητας. Οι Αργεντινοί κατάλαβαν ότι οι λεηλασίες των εμπορικών κέντρων δεν θα είχαν συμβεί, αν δεν είχε προηγηθεί η μεγαλύτερη λεηλασία της οικονομίας και ότι οι πραγματικοί γκάγκστερ ήταν και οι υπεύθυνοι για την κατάσταση.

Αλλά η Αγγλία δεν είναι Λατινική Αμερική, και οι ταραχές της δεν είναι πολιτικές, ή έτσι μας λένε ακόμα. Έχουν να κάνουν, λέει, με την ανομία και με τους νεαρούς που εκμεταλλεύονται μια κατάσταση, για να αρπάξουν οτιδήποτε δεν είναι δικό τους. Και η βρετανική κοινωνία, μας λέει ο Κάμερον, απεχθάνεται αυτού του είδους τη συμπεριφορά.

Οι ληστές της ημέρας επιβραβεύονται

Αυτά λέγονται, λοιπόν, με κάθε σοβαρότητα. Λες και η μαζική πρακτική της διάσωσης των τραπεζών δεν είχε λάβει ποτέ χώρα, ακολουθούμενη μάλιστα από προκλητικά υψηλότατα μπόνους. Κι έπειτα ήρθαν οι έκτακτες συναντήσεις των G-8 και G-20, όπου οι ηγέτες αποφάσισαν συλλογικά να μην κάνουν τίποτε για να τιμωρήσουν τους τραπεζίτες για αυτή την κατάσταση ή έστω να πάρουν κάποια σοβαρή πρωτοβουλία για να αποτρέψουν πιθανή επανάληψη αντίστοιχης κρίσης στο μέλλον.

Αντίθετα, επέστρεψαν όλοι στα σπίτια τους κι ο καθένας στη χώρα του επέβαλε θυσίες σ’ αυτούς που ήταν πιο ευάλωτοι. Το έκαναν απολύοντας δημοσίους υπαλλήλους, χρησιμοποιώντας τους εκπαιδευτικούς σαν αποδιοπομπαίους τράγους, κλείνοντας βιβλιοθήκες, ανεβάζοντας τα δίδακτρα, προωθώντας γρήγορες ιδιωτικοποιήσεις της δημόσιας περιουσίας, μειώνοντας τις συντάξεις κ.ο.κ – φτιάξτε το κοκτέιλ ανάλογα με τη χώρα στην οποία βρίσκεστε. Και ποιοι βγήκαν στην τηλεόραση κάνοντας μαθήματα για την ανάγκη να τελειώνουμε επιτέλους με αυτά τα «προνόμια»; Μα φυσικά, οι τραπεζίτες και οι μάνατζερ των κερδοσκοπικών αμοιβαίων κεφαλαίων (hedge funds).

Αυτή είναι η παγκόσμια λεηλασία, η στιγμή της μεγάλης αρπαγής. Υποκινούμενη από μια παθολογική αίσθηση του δικαιώματος στη λεηλασία, όλα έγιναν με τα φώτα αναμμένα, λες και δεν υπήρχε τίποτε να κρύψουν. Υπάρχουν βέβαια κάποιοι ενοχλητικοί φόβοι. Στις αρχές Ιουλίου η «Γουόλ Στριτ Τζέρναλ» αναφέρθηκε σε μια σχετική δημοσκόπηση, σύμφωνα με την οποία το 94% των εκατομμυριούχων φοβούνται τη «βία των δρόμων». Εκ των πραγμάτων προκύπτει ότι ήταν ένας λογικός φόβος.

Βέβαια, οι ταραχές στο Λονδίνο δεν ήταν πολιτική διαμαρτυρία. Αλλά οι άνθρωποι που λεηλατούσαν τη νύχτα, είναι απολύτως βέβαιο ότι γνώριζαν πολύ καλά ότι οι ελίτ διέπρατταν τη δικιά τους ληστεία κατά τη διάρκεια της μέρας. Η λεηλασία είναι μεταδοτική.

Μια κοινωνία σε αποκλεισμό

Οι Συντηρητικοί έχουν δίκιο όταν λένε ότι οι ταραχές δε σχετίζονται με τις περικοπές. Σχετίζονται όμως και με το παραπάνω με αυτό που οι περικοπές εκπροσωπούν: τη λογική του αποκλεισμού. Αποκλεισμένος σε μια διευρυνόμενη κατώτερη τάξη με τους πολύ λίγους δρόμους διαφυγής που υπήρχαν μια προηγούμενη περίοδο – μια δουλειά και μια καλή προσιτή εκπαίδευση – να φράζονται κι αυτοί πολύ γρήγορα. Οι περικοπές δίνουν το μήνυμα. Λένε σε ολόκληρα τμήματα της κοινωνίας: είσαι καταδικασμένος να βρίσκεσαι εκεί που είσαι τώρα, όλο και περισσότερο σαν τους μετανάστες και τους πρόσφυγες που απωθούμε στα όλο και πιο οχυρωμένα σύνορα μας.

Η απάντηση του Ντέιβιντ Κάμερον στις ταραχές ήταν να καταστήσει κυριολεκτικό τον αποκλεισμό: εξώσεις από τις κοινωνικές κατοικίες, απειλές ότι θα κόψει τα μέσα επικοινωνίας και εξωφρενικές ποινές φυλάκισης (5 μήνες σε μια γυναίκα για ένα κλεμένο σορτσάκι). Το μήνυμα που θέλουν να στείλουν και πάλι το ίδιο: εξαφανιστείτε, και κάντε το χωρίς θόρυβο.

Άχρηστο το ακριβό οπλοστάσιο

Στη «σύνοδο κορυφής της λιτότητας» των G-20 πέρσι στο Τορόντο, οι διαδηλώσεις οδηγήθηκαν σε ταραχές και πολλά αυτοκίνητα της αστυνομίας πυρπολήθηκαν. Δεν ήταν τίποτε βέβαια σε σχέση με τα δεδομένα του Λονδίνου του 2011, αλλά παρόλα αυτά ήταν κάτι που σόκαρε εμάς τους Καναδούς. Η μεγάλη αντιπαράθεση που έγινε τότε, ήταν για το γεγονός ότι η κυβέρνηση ξόδεψε 675 εκατομμύρια δολάρια στην «ασφάλεια» της συνόδου κορυφής (χωρίς βέβαια να τα καταφέρουν να σβήσουν τις φωτιές). Την ίδια στιγμή πολλοί από μας είχαμε επισημάνει ότι το νέο ακριβό οπλοστάσιο που είχε αποκτήσει η αστυνομία – αντλίες νερού, ηχητικά κανόνια, δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες – δεν ήταν μόνον για τους διαδηλωτές στους δρόμους. Μακροπρόθεσμα, η χρήση τους θα αποσκοπεί στην πειθάρχηση των φτωχών, που στη νέα εποχή της λιτότητας θα έχουν επικίνδυνα λίγα να χάσουν.

Αυτό είναι που δεν κατάλαβε ο Ντέιβιντ Κάμερον: δεν μπορείς να κόβεις από τον προϋπολογισμό τα κονδύλια για την αστυνομία την ίδια στιγμή που περικόπτεις τα πάντα. Γιατί όταν κλέβεις τα πολύ λίγα που έχουν απομείνει στους ανθρώπους, προκειμένου να προστατεύσεις αυτούς που έχουν πολύ περισσότερα απ’ όσα αξίζουν, θα πρέπει να περιμένεις την αντίσταση – είτε της οργανωμένης διαμαρτυρίας είτε της αυθόρμητης λεηλασίας.
Και αυτό δεν είναι πολιτική. Είναι φυσική.

Μετάφραση: Κώστας Γούσης

Πηγή: Alterthess

Αρχική πηγή The Nation:

Daylight Robbery, Meet Nighttime Robbery